IV SA/Wa 1068/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Rząsa Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Marika Bibrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz E. G. kwotę 288 (dwieście osiemdziesiąt osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] czerwca 2021r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: Kolegium lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] (dalej: organ I instancji) z [...] lutego 2021r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zniszczenie drzew. Stan sprawy przedstawiał się następująco: Wspomnianą decyzją z [...] lutego 2021r., organ I instancji wymierzył E. G. administracyjną karę pieniężną za zniszczenie dwóch brzóz rosnących w pasie drogowym drogi publicznej ul. [...] (dz. Nr ew. [...], obr. [...]) w [...] w wysokości 7.200 złotych i jednocześnie odroczył termin uiszczenia 70% tej kary na okres 5 lat od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna a także zobowiązał do wpłaty 30% administracyjnej kary pieniężnej tj. kwoty 2.370 złotych na rachunek bankowy Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...]. Od tego rozstrzygnięcia E. G. (dalej także skarżąca) wniosła dowołanie do Kolegium zarzucając, iż decyzja została wydana z naruszeniem art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez: 1/ bierne oczekiwanie i przyglądanie się pracom przez pracownice Urzędu i próbę przerzucenia całej odpowiedzialności na skarżącą; 2/ nieuzasadnione przypisanie całej odpowiedzialności za stan drzew tylko skarżącej, a zaniechanie ustalenia, co było faktycznym zakresem prac zleconych przez skarżącą wykonawcy; 3/ przyjęcie, że zniszczenie przekracza 50% koron drzew. Kolegium po rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] czerwca 2021r. (nr wskazany na wstępie) utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ przywołał obowiązujące w sprawie przepisy i wskazał, że sprawa dotyczy zniszczenia dwóch drzew gatunku brzoza brodawkowata rosnących w pasie drogi - ul. [...], stanowiącej dz. ew. nr [...], obr. [...], objętą księgą wieczystą nr [...]. Zgodnie z zapisami ww. księgi wieczystej, właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Miasto [...]. A zatem mając na względzie brzmienie art. 90 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody prawidłowo w niniejszej sprawie decyzja została wydana przez Marszałka Województwa [...] W ocenie Kolegium bezsporne jest, że na przedmiotowej działce wykonano prace w obrębie korony obu drzew, a inicjatorem tych prac była, działająca bez zgody właściciela gruntu E. G., zamieszkała w sąsiedztwie nieruchomości, na której te drzewa rosną (vide protokół z oględzin w terenie, k. 2, odwołanie, k. 26-27). Tym samym w ocenie Kolegium prawidłowo postępowanie było prowadzone w stosunku do ww. W ocenie organu odwoławczego z akt sprawy wynika, że obu drzewom usunięto gałęzie w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, czego dowodem są fotografie (vide k. 3 - 6 oraz k. 13-16), na których widnieją przedmiotowe drzewa. Z fotografii tych ma wynikać bowiem, że pień każdej z brzóz ścięto w około połowie wysokości. W miejscu ścięcia pnie mają znaczną grubość. Dodatkowo, w pozostałej części każdego z ww. drzew obcięto gałęzie boczne. Zdjęcia obrazują, że w miejscu cięć, gałęzie są znacznej grubości. Z powyższego, w ocenie Kolegium, wynika że nastąpił ubytek każdego drzewa sięgający około połowy wysokości tego drzewa i dodatkowo - z pozostałej części każdego drzewa - nastąpił ubytek znaczny, kilkudziesięcioprocentowy w odniesieniu do gałęzi. Na fotografiach (k. 13-16) uwidoczniono drzewa w okresie wegetacji, z wykształconymi liśćmi. A zatem w ocenie organu "nie potrzeba mieć wiedzy dendrologicznej, aby stwierdzić, że łączna objętość gałęzi pokrytych liśćmi u każdej z brzóz wynosi znacznie poniżej 50% normalnie (bez cięć) rosnącego drzewa. Najbardziej widoczne zmiany są na niektórych grubych gałęziach (vide zdjęcie k. 15), które porośnięte są zaledwie kilkunastoma liśćmi, podczas gdy w normalnych warunkach (drzewo bez cięć), tych liści powinno mieć setki, czy nawet tysiące". A zatem w ocenie organu nie ma wątpliwości, że doszło do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju każdego z przedmiotowych drzew. Po dokonaniu powyższego ustalenia Kolegium uznało także, że cel usunięcia przedmiotowych gałęzi nie wyczerpuje znamion ustępu 2 art. 87a ustawy o ochronie przyrody, gdyż nie były to prace polegające na usunięciu gałęzi obumarłych lub nadłamanych lub polegające na utrzymaniu uformowanego kształtu korony drzewa lub wykonaniu specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa. Kolegium uznało przy tym, odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania, że obu drzewom usunięto (wyłącznie) gałęzie obumarłe lub nadłamane. Podniesiono, że być może wśród usuwanych gałęzi były również i takie, które uległy nadłamaniu, bądź były obumarłe, jednak znajdujące się w aktach fotografie (vide k. 3 - 6 oraz k. 13-16) tego nie dowodzą, za to wskazują, że usunięto pień i gałęzie żywe, zdrowe, bez widocznych uszkodzeń, co pośrednio przyznaje również skarżąca w odwołaniu wskazując, że "tak daleki zakres wycięcia drzew (...) był wynikiem autorskiego wykonania prac profesjonalnego usługodawcy". Z tego też względu w ocenie Kolegium nie można przyjąć, że prace w obrębie koron ww. drzew miały na celu usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych. Dalej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podniesiono, że wobec ustalenia, że doszło do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju każdego z przedmiotowych drzew, a cel usunięcia przedmiotowych gałęzi nie wyczerpuje znamion ustępu 2 art. 87a ustawy o ochronie przyrody, to należy uznać, że doszło do zniszczenia obu drzew (art. 87a ust. 5 ustawy o ochronie przyrody). Reasumując w ocenie Kolegium organ I instancji zastosował w sposób prawidłowy wszystkie mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa w oparciu, o które wymierzył prawidłowo karę z jednoczesnym odroczeniem jej 70% na okres 5 lat. Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w odwołaniu, Kolegium wskazało, że przedmiotowe drzewa rosną na terenie nie należącym do skarżącej, ani nie będącym w jej posiadaniu. O ile więc w jej ocenie zagrażały bezpieczeństwu ludzi lub mienia, skarżąca powinna była poinformować o tym właściciela drzew. Tymczasem skarżąca, działając bez wiedzy i zgody właściciela, zleciła osobie trzeciej prace w obrębie korony tych drzew. Jednocześnie nie wykazała jaki był dokładnie zakres zleconych prac (nie przedstawiła w szczególności dokumentu potwierdzającego treść umowy zawartej z wykonawcą), ani nie nadzorowała ich wykonania. Powyższe czyni Panią E. G. wyłącznie odpowiedzialną za zniszczenie przedmiotowych drzew i uzasadnia wymierzenie jej administracyjnej kary pieniężnej. Nie wyłącza, ani nie ogranicza tej odpowiedzialności okoliczność, że pracownice Urzędu były świadkami nielegalnie prowadzonych prac w obrębie korony tych drzew. Podobnie nie mają na tą odpowiedzialność wpływu niepoparte żadnymi dowodami sugestie, jakoby pracownice Urzędu czekały, aż przedmiotowe drzewa zostaną całkowicie usunięte, a "tak daleki zakres wycięcia drzew (...) był wynikiem autorskiego wykonania prac profesjonalnego usługodawcy". Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Kolegium wniosła E. G. zarzucając naruszenie art. 9, art.81a § 1, art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. gdyż organ nie zebrał i nie ocenił całokształtu materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy. Podnosząc wskazane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała przebieg zdarzenia podkreślając, że rosnące przed jej posesją 2 brzozy miały częściowo połamane gałęzie, co stwarzało zagrożenie dla zdrowia osób przechodzących chodnikiem oraz dla samochodów parkujących na jezdni. Z tego powodu skarżąca skorzystała z oferty usług ogrodniczych a ponieważ były to proste usługi przydomowe, to dla takich usług nie są sporządzanie umowy pisemne i inna dokumentacja. W skardze skarżąca odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego podniosła także, że organ zaniechał dokonania stosownych ustaleń czy za nadmierną wycinkę gałęzi odpowiedzialności nie ponosi osoba, której zlecona została wycinka gałęzi przypisując całą odpowiedzialność za to wycięcie jedynie skarżącej. Skarżąca wskazała również, że w jej ocenie wywody zawarte w zaskarżonej decyzji, co do wielkości ściętej korony drzew, budzą wątpliwości. Przekonywujące wykazanie stopnia zniszczenia, w ocenie skarżącej wymagało dokonania odpowiednich pomiarów długości i średnicy przyciętych gałęzi, jednak czynności te przez organ nie zostały dokonane, ograniczono się jedynie do dokonania pomiaru obwodów pni drzew. Zaniechanie to uniemożliwia w istocie wykazanie, że drzewa zostało uszkodzone w większym zakresie niż 50%. Reasumując skarżąca podniosła, że w jej ocenie, w niniejszej sprawie organ nie zgromadził wyczerpującego materiału dowodowego w zakresie bezpośredniego sprawcy uszkodzenia drzew oraz w zakresie pomiarów obciętych gałęzi, co uzasadnia wątpliwości dotyczącą przypisania odpowiedzialności skarżącej oraz uniemożliwia jednoznaczne wykazanie stopnia uszkodzenia drzewa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna choć nie wszystkie argumenty zasługują na uwzględnienie. Problematyka rozpoznawanej sprawy została uregulowana przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (jt. Dz.U. z 2020, poz. 55 z późn. zm.- dalej ustawa). Zgodnie z treścią art. 87a ust. 1 ustawy prace ziemne oraz inne prace wykonywane ręcznie, z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, wykonywane w obrębie korzeni, pnia lub korony drzewa lub w obrębie korzeni lub pędów krzewu, przeprowadza się w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom. Jak stanowi art. 87a ust. 2 prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: 1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; 2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa;3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa. Nadto usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa (ust. 4). Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi zniszczenie drzewa (ust.5). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że przycięcie gałęzi (korony drzew) dokonywane było na zlecenie skarżącej. Skarżąca bowiem podpisała w dniu [...] marca 2020r. protokół z oględzin w którym znajduje się stwierdzenie, że za zniszczenie odpowiedzialna jest "właścicielka posesji przy ul. [...] w [...]". Również z odwołania jak i skargi wynika, że to na zlecenie skarżącej dokonano wycinki gałęzi ww. 2 brzóz. Tym samym za niezasadny należy uznać argument skarżącej dotyczący nie ustalenia przez organy czy osoba dokonująca wycinki na zlecenie skarżącej nie przekroczyła swego zlecenia i nie dokonała wycinki w większym zakresie niż zostało jej to zlecone przez skarżącą. Powyższa okoliczność jest bowiem bez znaczenia dla sprawy, gdyż ewentualne przekroczenie zlecenia przez wykonawcę tego zlecenia stanowić może podstawę do regres zleceniodawcy do zleceniobiorcy za nieprawidłowe wykonania zlecenia. Nie może natomiast stanowić podstawy do zwolnienia się z odpowiedzialności administracyjnej, szczególnie gdy skarżąca przyznaje, że to na jej zlecenie dokonano obcięcia gałęzi ww. brzóz. Jednak w ocenie Sądu rację ma skarżąca podnosząc, że organ nie wyjaśnił wszystkich niezbędnych okoliczności sprawy czym niewątpliwie naruszył art. 7, 8, 9, 77, 80, k.p.a. Przede wszystkim należy zauważyć, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wiadomo w jaki sposób organ dokonał ustaleń, że nastąpiło usunięcie gałęzi wskazanych drzew w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. W aktach sprawy znajdują się zdjęcia drzew z oględzin, które miały miejsce w dniu [...] marca 2020r. (oględziny wykonane przez pracowników Wydziału Ochrony Środowiska Dzielnicy [...]) oraz w dniu [...] czerwca 2020r. (oględziny przeprowadzone przez organ I instancji tj. pracowników Urzędu Marszałkowskiego). Ze wskazanych zdjęć jak również protokołów oględzin nie wynika sposób ustalenia powyższej wielkości. Trzeba jedynie zauważyć, że w protokole oględzin z [...] czerwca 2020r., (oględziny bez udziału strony), - oględziny przeprowadzane ponad 3 miesiące po zdarzeniu, pracownicy organu stwierdzili, że redukcja koron ww. drzew nastąpiła powyżej 50% wielkości korony, nie wskazując jednak w oparciu o co i w jaki sposób dokonano tego ustalenia. Nadto z samego protokołu jak również z innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika czy osoby dokonujące oględzin w dniu [...] czerwca 2020r., tj.: M. R. i G. S., posiadały specjalistyczna wiedzę z zakresu np. dendrologii, ochrony przyrody, pozwalającą na dokonanie tak jednoznacznych ustaleń, że redukcja korony nastąpiła powyżej 50%. Nadto nawet jeżeli ww. osoby taką wiedzę posiadają, to z akt sprawy, jak również zaskarżonych orzeczeń nie wynika w jaki sposób doszło do określenia, że redukcja korony nastąpiła powyżej 50% a nie np. 40% czy 20%. Jednoznaczne ustalenie powyższej wielkości ma natomiast istotne znaczenie w świetle cytowanego wyżej brzmienia art. 87a ust. 4 i 5 ustawy. Należy bowiem podkreślić, że jeżeli nastąpiło usunięcie gałęzi przekraczające 30% ale nie przekraczające 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa – to wówczas mamy do czynienia z uszkodzeniem drzewa. Natomiast usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, stanowi już zniszczenie drzewa. Z kolei prawidłowe ustalenie czy w sprawie doszło do uszkodzenia czy zniszczenia drzewa ma ogromne znaczenie dla prawidłowego ustalenia wysokości kary. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 89 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy karę administracyjną za zniszczenie drzewa ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa, o której mowa w art. 84 ust. 1 (pozostała część przepisu nie dotyczy niniejszej sprawy). Natomiast kara administracyjna za uszkodzenie drzewa spowodowana wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa ustalana jest w wysokości opłaty za usunięcie drzewa, o której mowa w art. 84 ust. 1, pomnożonej przez 0,6. A zatem nie ulega wątpliwości, że kara za zniszczenie drzewa jest dużo wyższa niż za uszkodzenie drzewa. Dlatego też istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma prawidłowe ustalenie przez organy wielkości procentowej usunięcia gałęzi danego drzewa. Sąd zauważa również, że strona nie została w sposób prawidłowy poinformowana o wszczęciu przez organ I instancji postępowaniu oraz o terminie przeprowadzenia oględzin drzew, tym samym pozbawiono ją możliwości uczestniczenia w tych oględzinach i składania wyjaśnień. Należy bowiem zauważyć, że przesyłka zawierająca zawiadomienia w ww. zakresie nie została skarżącej doręczona a w ocenie Sądu doręczenie zastępcze było nieskuteczne. Z treści bowiem wskazanej przesyłki wynika, że nie wiadomo na jaki adres doręczyciel próbował ją doręczyć. Na kopercie został bowiem wskazany adres ul. [...] a na zwrotnym potwierdzeniu odbioru ul. [...]. Uchybienie to jednak w ocenie Sądu nie miało wpływu na wydane rozstrzygnięcie, bowiem strona w dalszej części postępowania miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie i złożenia ewentualnych dokumentów i wyjaśnień ( pismo z 1 września 2020r. i 10 grudnia 2020r. – skutecznie doręczone stronie). Wobec przedstawionych powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 z późn. zm), orzekł jak w sentencji. Zawarte w punkcie drugim wyroku postanowienie o zwrocie kosztów postępowania uzasadnione jest treścią przepisów art. 200 powołanej powyżej ustawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy wezmą pod uwagę powyżej przedstawioną przez Sąd ocenę prawną, w szczególności Marszałek Województwa [...] zobligowany będzie podjąć stosowne czynności pozwalające na prawidłowe określenie procentowej wielkości usuniętych gałęzi z korony poszczególnych drzew np. poprzez powołanie w sprawie biegłego, który dokona tych ustaleń na podstawie oględzin drzew i dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego a także na podstawie ewentualnego dodatkowego materiału zgromadzonego przez organ wskazującego na wielkość i stan tych drzew z przed dokonanej wycinki. A następnie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w sprawie dokona oceny ustalanego w sprawie stanu faktycznego i wyda należycie uzasadnioną decyzję (art. 107 § 3 K.p.a.)