I SAB/Wa 31/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. i M. F. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z [...] stycznia 1949 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] [...], ozn. hip. [...] – [...], w terminie czterech miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących A. M. i M. F. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A. M. i M. F. (dalej jako "skarżący") pismem z [...] grudnia 2020 r., doprecyzowanym pismem z [...] lipca 2021 r. (w którym wskazano, że przedmiotem skargi jest bezczynność w rozpoznaniu wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej, nie zaś jak podano pierwotnie w sprawie o ustalenie odszkodowania), wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...](dalej jako "Prezydent" lub "organ") w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] stycznia 1949 r. o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...]. W uzasadnieniu skargi wskazali, że Minister Budownictwa decyzją z [...] maja 2007 r. nr [...] stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1953 r. i decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] stycznia 1954 r. (którymi odmówiono dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do ww. gruntu). Mimo powyższego Prezydent nie podejmuje żadnych czynności w celu rozpoznania wniosku z [...] stycznia 1949 r., a zatem nie ulega wątpliwości, że pozostaje on w bezczynności. Postępowanie toczy się od 70 lat i do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone, brak jest również jakichkolwiek informacji o podejmowanych działaniach w sprawie oraz o przyczynach zwłoki. Wobec powyższego skarżący wnieśli o wyznaczenie organowi niezwłocznego terminu na rozpoznanie wniosku oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, doprecyzowanej w piśmie z [...] września 2021 r. (na skutek wskazania przez skarżących właściwego przedmiotu zaskarżenia), organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że postępowania administracyjne dotyczące nieruchomości objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U. Nr 50, poz. 279) należą do spraw niezwykle złożonych. Nie bez znaczenia dla długości trwania postępowania jest zmieniający się stan prawny i poglądy orzecznictwa, co często powoduje konieczność ponownej weryfikacji wykonanych już w sprawie czynności lub podejmowanie kolejnych. W przedmiotowej sprawie podjęto szereg czynności zmierzających do wydania rozstrzygnięcia, w tym, w szczególności: wystąpiono z wnioskiem o wydanie odpisu wykazu hipotecznego obejmującego dział I i II z księgi hipotecznej nieruchomości, zwrócono się do Biura Geodezji i Katastru o wskazanie działek ewidencyjnych wchodzących obecnie w skład dawnej nieruchomości hipotecznej, wystąpiono także do Ministerstwa Finansów o udzielenie informacji, czy dawnemu właścicielowi gruntu lub jego następcom prawnym zostało wypłacone odszkodowanie na podstawie umów indemnizacyjnych zawartych pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a państwami trzecimi. Organ zaznaczył również, że procedowanie w ostatnim czasie było utrudnione w związku z wprowadzeniem na terenie kraju stanu zagrożenia epidemicznego, a następnie stanu epidemii od 20 marca 2020 r., a ponadto wskazał na okoliczność, że akta sprawy pozostają w długotrwałym posiadaniu innych organów, co znacząco utrudnia rozpoznawanie spraw, gdyż nie jest możliwym prowadzenie postępowania wyłącznie w oparciu o akta zastępcze (akta własnościowe przedmiotowej nieruchomości zostały przekazane przy piśmie z [...] lipca 2018 r. do Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...], zaś ich zwrot nastąpił w dniu [...] września 2020 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 K.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Organ administracji publicznej pozostaje zatem w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 K.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. W sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia. W rozpoznawanej sprawie uznać należało, że Prezydent dopuścił się bezczynności, bowiem od [...] września 2008 r., kiedy to otrzymał akta administracyjne niniejszej sprawy, nadesłane w ślad za decyzją Ministra Budownictwa z [...] maja 2007 r. nr [...] (otrzymaną w dniu [...] czerwca 2007 r.), do dnia wyrokowania nie rozpoznał wniosku z [...] stycznia 1949 r. o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...]. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że Prezydent nie wywiązał się z ustawowego obowiązku rozstrzygnięcia sprawy bez zbędnej zwłoki, a zatem koniecznym było wydanie wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania powyższego wniosku. Wyznaczając, stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", termin w jakim organ zobowiązany będzie do załatwienia sprawy, Sąd miał na względzie możliwość zakończenia w tym okresie postępowania. Zdaniem Sądu realnym terminem, w jakim możliwe jest rozpoznanie wniosku, jest termin czterech miesięcy od daty zwrotu do organu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Wskazać przy tym należy, że bezczynności organu przez tak długi czas, jak w niniejszej sprawie, nie usprawiedliwia podnoszona w odpowiedzi na skargę okoliczność wprowadzenia na terenie Polski w 2020 r. stanu epidemii, czy też wypożyczanie akt przedmiotowej nieruchomości przez inne organy, szczególnie w sytuacji, gdy w okresie wcześniejszym, jak i późniejszym organ dysponując tymi aktami, nie podejmował żadnych czynności zmierzających do zakończenia postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał również, że w przedmiotowej sprawie bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w niniejszej sprawie, bowiem organ od dnia otrzymania w dniu [...] września 2008 r. akt sprawy (przesłanych przez Ministerstwo Infrastruktury w ślad za decyzją z [...] maja 2007 r.), przez trzy lata nie podejmował żadnych czynności w sprawie. Jak bowiem wynika z nadesłanych akt administracyjnych, dopiero pismami z [...] października 2011 r. i [...] lipca 2012 r. wystąpił do pełnomocników stron postępowania o nadesłanie dokumentów potwierdzających następstwo prawne po byłym właścicielu gruntu. Z uwagi na nieotrzymanie tych dokumentów postanowieniem z [...] marca 2013 r. nr [...] zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu dostarczenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po D. M. Choć w dniu [...] maja 2013 r. do organu wpłynęło postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ww. zmarłej wraz z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania, a następnie w dniu [...] listopada 2013 r. nadesłano postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po kolejnej zmarłej stronie, postępowanie w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości podjęto dopiero postanowieniem z [...] lipca 2020 r. nr [...]. W konsekwencji, przez wiele lat nie podejmowano żadnych czynności zmierzających do zakończenia postępowania, zaś pierwsze wezwania o nadesłanie dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji, wystosowano dopiero w dniu [...] grudnia 2020 r., kiedy to wystąpiono do Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...], Ministerstwa Finansów, Biura Geodezji i Katastru, Biura Architektury i Planowania Przestrzennego, Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. W tej również dacie po raz pierwszy poinformowano strony postępowania o przyczynach zwłoki i przewidywanym terminie jego zakończenia. W tej sytuacji nie sposób uznać, nawet biorąc pod uwagę okoliczność, że od [...] maja 2015 r. do [...] października 2017 r. organ nie dysponował aktami sprawy, które były wypożyczane innym organom (w dniu [...] maja 2015 r. Ministerstwu Infrastruktury i Rozwoju, w dniu [...] maja 2017 r. Prokuraturze Regionalnej w [...] Wydział [...], w dniu [...] lipca 2017 r. Prokuraturze Regionalnej w [...] Wydział [...] do Spraw Przestępczości Gospodarczej), że bezczynność organu miała uzasadnione podstawy. Z powyższego wynika bowiem, że postępowanie to prowadzone było z rażącym naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 12, art. 35 i art. 36 K.p.a. Organ w sprawie działał opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin jej załatwienia, w sytuacji gdy mogła ona być rozstrzygnięta dużo wcześniej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.