I SA/Rz 684/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. I SA/Rz 684/21 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z dnia {...} lipca 2021r., nr{...}, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS), po rozpatrzeniu zażalenia J.K. (dalej: Zobowiązany/Skarżący) na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego (dalej: NPUS) z dnia {...} maja 2021r., nr,{...} w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego - zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, dokonane na podstawie zawiadomień z dnia 30 grudnia 2020r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny (NPUS) prowadził czynności egzekucyjne wobec Zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia {...}grudnia 2020r., nr {...} i {...}, obejmujących należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013r. Zawiadomieniami z dnia {...} grudnia 2020r., nr: {...}, {...} , {...}, {...} , {...} , organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na poczet należności pieniężnej. Odpisy ww. zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych zostały doręczone Zobowiązanemu (wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych) w dniu 8 stycznia 2021r., zaś dłużnikom zajętej wierzytelności w dniu 31 grudnia 2020r. W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych należności wynikające z ww. tytułów wykonawczych zostały wyegzekwowane w całości w dniu 8 stycznia 2021r. W piśmie z dnia 14 stycznia 2021r. Zobowiązany wniósł skargę na czynności egzekucyjne – zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych dokonanych na podstawie zawiadomień z dnia 30 grudnia 2020r. w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 29 grudnia 2020r., obejmujących należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013r. Skarga została oddalona postanowieniem NPUS z dnia {...} maja 2021r., nr{...}. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ egzekucyjny wskazał, że podstawą złożonej skargi jest zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęć wierzytelności z rachunków bankowych. Podał, że przeprowadzona przed dokonaniem zajęć rachunków bankowych analiza źródeł dochodów Zobowiązanego za 2019r. i jego majątku, wykazała, że Zobowiązany jest posiadaczem około 25 środków transportowych oraz znacznej ilości nieruchomości. W zgłoszeniu rejestracyjnym złożonym w urzędzie skarbowym zgłosił 11 rachunków bankowych, zaś w oparciu o Jednolity Plik Kontrolny ustalono szereg wierzytelności potwierdzających zakupy od Zobowiązanego. Zdaniem organu egzekucyjnego, zastosowany w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym środek egzekucyjny - zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych - jest najmniej uciążliwym, a zarazem skutecznym i najmniej kosztownym środkiem egzekucyjnym. Organ podkreślił, że Zobowiązany nie wskazał na czym polega ta uciążliwość, nie wskazał również środka egzekucyjnego, który byłby dla niego mniej uciążliwy, a równocześnie doprowadziłby do skutecznego zaspokojenia wierzyciela. Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego Zobowiązany złożył zażalenie, po rozpatrzeniu którego, powołanym na wstępie postanowieniem z dnia {...} lipca 2021r., DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowiono organu egzekucyjnego, że zastosowany wobec Zobowiązanego środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych jest najmniej uciążliwym, a zarazem skutecznym środkiem egzekucyjnym. Wskazał, że w ramach realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, w dniach 7 stycznia 2021r. i 8 stycznia 2021r. uzyskano łącznie kwotę 406.604,42 zł, która pozwoliła na całkowite zaspokojenie należności objętych tytułami wykonawczymi o numerach: {...} oraz{...}, zaś nadwyżkę w kwocie 11.254,72 zł zwrócono Zobowiązanemu. Organ II instancji zaznaczył, że w toku postępowania Zobowiązany nie przedstawił żadnych dowodów, na podstawie których można byłoby stwierdzić, jakie negatywne skutki wynikają dla niego z zastosowanego środka egzekucyjnego, a także nie wskazał innego środka egzekucyjnego, który mógłby skutecznie prowadzić do zaspokojenia dochodzonych należności, a który jednocześnie byłby dla niego mniej uciążliwy. Podkreślił, także że zgodnie z art. 81 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. – dalej: u.p.e.a.), wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy m.in. wypłat na zasądzone alimenty, wobec czego nie doszło do naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. Dodał, że przepisy u.p.e.a. nie warunkują podjęcia czynności egzekucyjnych zgodą Zobowiązanego, ani też nie wymagają uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego, samo zaś wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie zależy od woli wierzyciela. Jeżeli zobowiązany nie wykona obowiązku dobrowolnie, wierzyciel musi podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Ponadto w ocenie organu, również powoływana przez Zobowiązanego okoliczność ogłoszenia stanu epidemii oraz złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, nie mogły zostać uwzględnione w przedmiotowej sprawie. Na powyższe postanowienie Zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, jego zmianę i zwrot pobranych środków. Skarżący zarzucił, że czynność została dokonana z naruszeniem prawa gdyż wyegzekwowane należności były przedawnione. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że postanowienie o przedstawieniu zarzutów zostało odczytane w dniu 2 stycznia 2020r., wobec czego nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia w dniu 16 października 2019r., zatem roszczenia objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi przedawniły się. W następstwie tego doszło do niezgodnego z prawem zajęcia w postępowaniu administracyjnym, co doprowadziło do znacznej szkody w jego majątku. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 . – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2019r. poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: P.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że skarga w niniejszej sprawie jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest prawidłowość rozstrzygnięcia przez organy administracji w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, tj. instytucji przewidzianej w art. 54 u.p.e.a. Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych zostały zdefiniowane w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. Wśród tych środków egzekucyjnych znajduje się między innymi egzekucja z rachunków bankowych. Zatem do czynności egzekucyjnych zalicza się wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja. Podstawę postanowień organów stanowi art. 54 u.p.e.a. W myśl jego § 1, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 54 § 3 u.p.e.a. skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Stosownie do art. 54 u.p.e.a. w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie można natomiast podnosić zarzutów, które są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia, np. zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W postępowaniu skargowym, w oparciu o art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że podnoszony przez Skarżącego zarzut przedawnienia roszczeń objętych tytułami wykonawczymi nie może odnieść oczekiwanego przez niego skutku w postaci uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z uwagi na charakter skargi na czynności egzekucyjne w postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Z tej przyczyny, podniesione przez Zobowiązanego zarzuty dotyczące przedawnienia należności objętej tytułami wykonawczymi oraz braku uprzedniego doręczenia Zobowiązanemu upomnienia, stanowiące podstawę wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 § 2 u.p.e.a., nie mogą zostać rozpoznane w ramach postępowania w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga na czynności egzekucyjne nie może stanowić środka zaskarżenia konkurencyjnego w stosunku do zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 tej ustawy. Odnosząc się zaś do podnoszonego przez Zobowiązanego w zażaleniu na postanowienie organu I instancji zarzutu dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęć wierzytelności z rachunków bankowych, należy wskazać należy na treść art. 7 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że "uciążliwość" w świetle art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność, czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika (por. np. wyrok NSA z dnia 22 października 2019r., sygn. akt II OSK 2971/17, dost. CBOiS). Uwzględniając okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że zastosowany środek egzekucyjny polegający na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie może być kwalifikowany jako zbyt uciążliwy i dolegliwy. Warto przy tym zaznaczyć, że zawsze czynności egzekucyjne będą w jakimś stopniu dolegliwe dla zobowiązanego. Jeśli środek był zbyt uciążliwy, to Skarżący powinien wskazać inny środek egzekucyjny, który mógłby skutecznie prowadzić do zaspokojenia dochodzonych należności, a który jednocześnie byłby dla niego mniej uciążliwy, czego jednak nie uczynił. Nie wyjaśnił też jakie negatywne skutki wynikają dla niego z zastosowanego środka egzekucyjnego. W przekonaniu Sądu, działanie organu ocenić należy jako prawidłowe i zgodne z celami prowadzonego postępowania. Wybór środków był w rozpoznawanej sprawie ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do wyegzekwowania zaległych należności. Dodatkowo należy wskazać, że judykatura zgodnie przyjmuje, że zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2020r., sygn. akt V SA/Wa 2037/19, wyrok WSA we Wrocławiu z 21 marca 2018r., sygn. akt III SA/Wr 52/18, dost. CBOiS). Na marginesie, w kontekście możliwości realizacji ciążących na Skarżącym obowiązków alimentacyjnych należy podkreślić, że możliwość wypłacania alimentów do rąk osoby uprawnionej mimo zajęcia rachunku bankowego została przewidziana przepisami i zależy od aktywności Zobowiązanego, co również podnosił organ w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze, sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a.