I SA/Rz 647/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi "A." sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu należnych składek za marzec, kwiecień i maj 2020 roku 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) uchyla decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], 3) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej "A." sp. z o.o. z siedzibą w C. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] odmawiającą "A" sp. z o.o. (dalej: zobowiązana/skarżąca/spółka) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 r. oraz decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy ww. decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. Jak wynika z akt sprawy zobowiązana we wniosku z dnia 27 kwietnia 2020 r., ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 r. dla osób ubezpieczonych. W dniu 5 czerwca 2020 r. spółka jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie) złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wobec ZUS za miesiąc kwiecień i maj 2020. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. ZUS odmówił zobowiązanej prawa do zwolnienia z opłacania należności wobec ZUS za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach zawiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.), dalej: ustawa COVID-19, płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz pracy. Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od marca 2020 r do maja 2020 r, w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10-49 ubezpieczonych. Organ wskazał, że spółka na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosiła do ubezpieczeń społecznych więcej niż 49 osób i z uwagi na powyższe uznał, że nie przysługuje jej prawo do zwolnienia z należności wobec ZUS. Zobowiązana nie zgodziła się z decyzją ZUS i pismem z dnia 6 czerwca 2020 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazała, że stan osób zgłoszonych do ZUS na dzień 29 lutego 2020 r. (przekraczający 49 osób) wynikał z konieczności wypełnienia procedur związanych z zatrudnieniem cudzoziemców - Ukraińców na stanowisku kierowcy ciągnika siodłowego. Podkreśliła, że cudzoziemiec starający się o zatrudnienie i wykonywanie pracy na powyższym stanowisku musi posiadać odpowiednie dokumenty między innymi świadectwo kierowcy, którego uzyskanie jest możliwe po uprzednim zgłoszeniu danej osoby do ZUS. Wyjaśniła, że część spośród osób, które w tym celu były zgłoszone do ZUS po pewnym czasie nie podjęły pracy, a widniały w ZUS jako osoby zgłoszone - nie pobierały jednak wynagrodzenia i nie miały w związku z tym odprowadzanych składek. Podkreśliła, że w miesiącu marcu 2020 r. liczba osób zgłoszonych została zaktualizowana i wynosi 43. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. Następnie dnia [...] września 2020 r. wydał kolejną decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. oraz decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. Zobowiązana nie zgodziła się z ww. decyzją ZUS z dnia [...] września 2020 r. i wniosła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 31zq ust. 2 w zw. z art. 31zo ust. 1a ustawy COVID-19 poprzez: - ich niezastosowanie i stwierdzenie przez organ I instancji, że nie spełniła określonych w powyższych przepisach warunków koniecznych do uzyskania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek czego konsekwencją było wydanie dwóch decyzji negatywnych, odmawiających zwolnienia, - błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że istotna dla ustalenia prawa do zwolnienia jest liczba pracowników zgłoszonych do ubezpieczenia, 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zebranie, rozpatrzenie oraz dokonanie przez organ I instancji oceny materiału dowodowego niezgodnie z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej: k.p.a., w szczególności poprzez uznanie, że nie spełniła warunku koniecznego do uzyskania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek z uwagi na fakt, że na dzień 29 lutego 2020 r. zgłaszała do ubezpieczenia społecznego powyżej 49 osób, mimo, że zgłoszenia nie zostały dokonane w zamiarze zatrudnienia pracownika w chwili jego dokonana lecz były wymuszone obowiązującymi przepisami o zatrudnianiu cudzoziemców, a ilość zatrudnionych ostatecznie pracowników mogła nastąpić dopiero w późniejszym okresie spośród grupy zgłoszonych do ubezpieczenia osób. W uzasadnieniu skargi podniosła, że spełniła warunki niezbędne do zwolnienia z obowiązku opłacania należności wobec ZUS i powołała argumentację którą zawarła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z przyczyn w niej niewskazanych. Kontrolowaną decyzję wydano z rażącym naruszeniem zastosowanych przepisów prawa, a postępowanie prowadzące do jej wydania przebiegało z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Przeprowadzona kontrola wykazała konieczność zastosowania przez Sąd względem decyzji Zakładu środków określonych w art. 145 p.p.s.a. Zgodnie z zawartymi w nim przepisami, uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji następuje w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") lub w innych przepisach. Może też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach szczególnych. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy COVID-19. W przepisach art. 31zo i następnych ustawy przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek, między innymi podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 osób. Zgodnie z art. 31zq ust. 1a w/w ustawy na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych. Zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. dotyczące odwołań od decyzji oraz p.p.s.a. Uwzględniając powyższe regulacje dotyczące postępowania odwoławczego stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja ZUS z dnia [...]września 2020 r. dotknięta jest wadą nieważności ponieważ została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Rzecz w tym, że organ oczekający wydając tę decyzję utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. oraz wydaną na skutek wcześniej złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. Oznacza to, że wydanie decyzji z dnia [...] września 2020 r. nastąpiło na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ale w odniesieniu do decyzji ostatecznej, bo taki charakter miała decyzja z dnia [...] lipca 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. Takiego sposobu procedowania nie przewidują przepisy prawa. Odnosząc się zaś do meritum sprawy to konstrukcja przepisu art. 31zo ust. 1a ustawy COVID-19 wskazuje na złożony jego charakter, z którego można wyinterpretować normę prawną właściwą dla danego okresu i deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres. Przepis w pierwszej jego części dotyczy trzech okresów rozliczeniowych od marca 2020 r. do maja 2020 r., natomiast poszczególne punkty odnoszą się do każdego z okresów z osobna (zarówno pod względem zgłoszenia jako płatnika składek oraz do zgłoszenia ubezpieczonych). W przeciwnym wypadku, wymóg dotyczący zgłoszenia skarżącej jako płatnika składek zawarty byłby w pierwszej części przepisu, jeszcze przed wskazaną numeracją. W ocenie Sądu, odczytując poprawnie ww. przepis, należy przyjąć, że: 1) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 49 ubezpieczonych; 2) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 49 ubezpieczonych; 3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 49 ubezpieczonych. W sprawie bezsporne jest, że skarżąca przed dniem 1 lutego 2020 r. była zgłoszona jako płatnik składek, a zatem spełniała pierwszy wymóg określony w art. 31zo ust. 1a pkt 1 ustawy COVID-19, jednak z akt sprawy nie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, jaki był stan osób zgłoszonych do ubezpieczenia w okresach wskazanych powyżej, to jest na dzień 29 lutego 2020 r., 31 marca 2020 r. i 30 kwietnia 2020 r. Podkreślenia tutaj wymaga, że skarżąca powoływała się już w trakcie postępowania administracyjnego na złożenie korekty co do stanu osób zgłoszonych do ubezpieczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, jedynie że na dzień 29 lutego 2020 r. spółka zgłaszała do ubezpieczeń społecznych powyżej 49 osób. Podkreślić należy, że do postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266 i 321, dalej jako: "u.s.u.s.") mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące m. in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W ocenie Sądu z treści powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy COVID-19 żadną miarą nie wynika aby nie można było dokonać korekty deklaracji rozliczeniowej. Zdaniem Sądu nie sprzeciwia się temu treść art. 31zq ust. 4 ustawy COVID, zgodnie z którym zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wprawdzie posługuje się on terminem "znanych" składek na dzień rozpatrzenia wniosku, jednakże ustawodawca nie posługuje się w tym przepisie pojęciem "prawidłowej" deklaracji rozliczeniowej lub imiennego raportu miesięcznego. Jeżeli zatem liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia w pierwotnej deklaracji była wyższa niż 49 osób, to możliwa jest korekta deklaracji w tym zakresie. Prawodawca nie wyłączył możliwości składania korekt błędnych deklaracji ani też nie ograniczył w żadnym przepisie ustawy COVID terminu złożenia skutecznej korekty deklaracji rozliczeniowej za miesiąc objęty wnioskiem o zwolnienie. Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że jeżeli deklaracja rozliczeniowa za miesiąc objęty wnioskiem została złożona - nawet błędna - to późniejsza korekta tej deklaracji nie może skutkować odmową zwolnienia z należności składkowych. Przeciwny rezultat wykładni tego przepisu prowadziłby bowiem do niczym nieuzasadnionego i nadmiernego formalizmu postępowania administracyjnego. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że tylko należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego pozwala na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Aby móc uznać, że stan faktyczny w danej sprawie wypełnia hipotezę określonego przepisu prawa materialnego konieczne jest wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób niebudzący wątpliwości. Wobec powyższych rozważań, sąd uznał, że organ przy wydawaniu decyzji z dnia [...] lipca 2020 r., nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, jaki był stan osób zgłoszonych do ubezpieczenia przez skarżącą spółkę na dzień 29 lutego 2020 r., 31 marca 2020 r. i 30 kwietnia 2020 r., nie odniósł się przy tym do złożonej przez nią korekty deklaracji, czym naruszył przepisy postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę, że niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść skarżącej, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony. Zdaniem Sądu, brak regulacji prawnej co do składania korekt deklaracji nie może negatywnie wpływać na prawa strony, nawet jeżeli ona nie złożyła od razu deklaracji z prawidłową liczbą osób zgłoszonych do ubezpieczenia, lecz dopiero w wyniku korekty deklaracji złożonej po rozpatrzeniu wniosku. Sąd ma na uwadze dobro płatników w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu epidemii. Dlatego przestrzeganie przez organ wskazanych zasad z k.p.a. musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym skorzystanie ze zwolnienia, nawet jeżeli oni nie dopełnili od razu obowiązku w zakresie złożenia "prawidłowej" deklaracji, po czym błąd ten skorygowali. Na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) Sąd zasądził od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego, na który składają się suma kwot 480 zł - wynagrodzenia pełnomocnika - 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.