II SA/Gl 925/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 oraz art. 2 i art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 319) odmówił Z. K. (dalej jako strona lub skarżący) potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W motywach tego rozstrzygnięcia organ administracji przedstawił wpierw podstawowe informacje dotyczące strony, a następnie przywołał treść przepisów normujących sytuację osoby ubiegającej się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W końcowej części uzasadnienia organ wskazał, że po przeprowadzeniu wnikliwego postępowania wyjaśniającego, w ramach którego występował do Instytutu Pamięci Narodowej i w następstwie przeprowadzonej kwerendy akt nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną lub doznane represje przez stronę. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i uznała ją za krzywdzącą. W motywach wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przedstawiła swój życiorys i działania podejmowane przez ówczesne władze, które stanowiły represję psychiczną. W tej części wniosku strona przedstawiła szykany, którym była poddawana w trakcie wykonywanej pracy. Szykany te sprowadzały się do braku awansu na wyższe stanowisko lub też wiązały się z koniecznością rozwiązania stosunku pracy, w sytuacji nieuwzględnienia sugestii związanych ze wstąpieniem do PZPR. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji organ administracji publicznej przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżono stan normatywny i faktyczny w sprawie. W motywach rozstrzygnięcia wskazano na argumentację podnoszoną przez stronę i podkreślono, że brak jest jakichkolwiek informacji o przynależności do struktur Solidarności funkcjonującej po grudniu 1981 r. Brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających prowadzenie działalności, która zagrożona byłaby odpowiedzialnością karną, czy też prowadzenia działalności zmierzającej do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. W dalszej kolejności organ administracji publicznej odniósł się do oświadczeń świadków zalegających w aktach administracyjnych i podkreślono, że wynika z nich negatywny stosunek strony do PZPR i negatywne wypowiadanie się na temat ówczesnego ustroju. Następnie organ ten odniósł się do kwestii ponoszenia przez stronę represji i nie podzielił stanowiska prezentowanego przez stronę, że takim represjom była poddawana. Sytuacje, które zostały przez stronę przybliżone określić można jedynie jako dolegliwości, które nie wyczerpują znamion uznania strony za osobę spełniającą wymogi pozwalające zaliczyć ją do represjonowanych z powodów politycznych. W konkluzji podkreślono, że w ramach ponownie prowadzonego postępowania nie zostały przedstawione żadne nowe dowody, pozwalające na zmianę wydanego rozstrzygnięcia. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej skarżący wystąpił o uchylenie wydanej decyzji i o wydanie orzeczenia zgodnie z treścią wniosku. W ocenie skarżącego decyzja wydana w rozpoznawanej sprawie jest krzywdząca i nie uwzględnia represji, których doznawał od PZPR. W skardze tej przywołał najważniejsze momenty swojego życia oraz wskazał na sytuacje, które w jego ocenie potwierdzają prezentowaną opinię. W tym zakresie przywołał okoliczności wykonywania obowiązkowej służby wojskowej, jak również związane z zatrudnieniem w poszczególnych zakładach pracy i ponoszonych w nich negatywnych konsekwencjach deklarowanej postawy politycznej. Końcowa część skargi jest przejawem rozgoryczenia działalnością władz państwowych, które nie charakteryzują się sprawiedliwością. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej, jaką zamieścił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do postanowień art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 319), osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nadto osoba taka przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, albo brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni; b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia; c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu; d) została z nią rozwiązana umowa o pracę; e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły; f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok. Względnie osoba taka była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z kolei status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie; która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Stosownie do postanowień art. 5 przywołanej powyżej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa była powyżej. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do wskazanego wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Przedstawione powyżej zasady potwierdzania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przenieść należy na realia rozpoznawanej sprawy. Na wstępie przyjdzie dostrzec, że po myśli art. 5 ust. 3 pkt 1 przywoływanej powyżej ustawy do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zatem ustawodawca obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów nałożył na wnioskodawcę. Fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. Podniesiona okoliczność odgrywa istotną rolę w rozpoznawanej sprawie, ponieważ skarżący domaga się uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący do wniosku dołączył życiorys oraz cztery oświadczenia osób, które w jego ocenie potwierdzają prowadzoną przez niego działalność uprawniającą do uznania go za osobę uprawnioną do posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W ramach przeprowadzanego postępowania wyjaśniającego organ administracji publicznej zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie działalności opozycyjnej skarżącego. Ze wskazanego podmiotu przyszła informacja, że brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających taka działalność prowadzoną przez skarżącego. W tak zgromadzonym stanie faktycznym i mając na uwadze obowiązujące unormowania organ administracji odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdza, że materiał dowodowy zgromadzony w ramach prowadzonego postępowania dowodowego nie daje podstaw do uznania, aby w sprawie tej wystąpiła którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 3 przedmiotowej ustawy. Analiza poszczególnych przesłanek w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego nie daje podstaw dla uznania ich występowania, zatem w oparciu o wskazany przepis skarżący nie może w sposób skuteczny ubiegać się o wnioskowany status. W świetle powyższego rozważenia wymaga, czy w sprawie tej występują przesłanki przewidziane treścią art. 2 przedmiotowej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Przedłożone przez skarżącego oświadczenia świadków nie dają podstaw dla uznania, aby skarżący został uznany za działacza opozycji antykomunistycznej, ponieważ brak jest dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia łącznie przez co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W skardze do tutejszego Sądu skarżący wyraża swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jednakże nie przedstawia żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby na uwzględnienie złożonego wniosku. W konkluzji przeprowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej podejmujące w sprawie rozstrzygnięcia nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, a interpretacja unormowań materialnoprawnych nie wzbudza zastrzeżeń. Skład orzekający rozumie intencje, którymi kieruje się skarżący, jednakże w orzekaniu obowiązany jest kierować się przepisami prawa i dokonywać oceny zgromadzonych w sprawie akt administracyjnych, które legły u podstaw podejmowanego rozstrzygnięcia. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało skargę oddalić. mr