II SA/Rz 1122/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R. R. na uchwałę Walnego Zgromadzenia Delegatów Gminnej Spółki Wodnej [....] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia członkostwa w Gminnej Spółce Wodnej I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; II. zasądza od Gminnej Spółki Wodnej [....] na rzecz skarżącego R. R. kwotę 797 zł /słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 1122/21 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi R.R. jest uchwała Walnego Zgromadzenia Delegatów Gminnej Spółki Wodnej [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w sprawie niewyrażenia zgody na wyłączenie z konserwacji i opłaty urządzeń melioracyjnych oraz z członkostwa w Gminnej Spółce Wodnej [....] Sekcja [...]. Jak wynika z akt sprawy Zarząd Rejonowego Związku Spółek Wodnych dnia [...] września 2020 r. wezwał R.R. do zapłacenia na rzecz Spółki opłaty udziałowej zgodnie z art. 452 i art. 453 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 624 ze zm. – zwana dalej "P.w."). Pismem z dnia [...] października 2020 r. R.R. odnosząc się do ww. wezwania, zwrócił się do Rejonowego Związku Spółek Wodnych (RZSW) o wyjaśnienie za jaką usługę wodną został obciążony i na jakiej podstawie, gdyż wskazane w wezwaniu przepisy pozwalają na obciążenie składką członkowską lub innymi świadczeniami. Wezwał także o przekazanie statutu oraz dokumentów z których wynika, że jest członkiem – udziałowcem spółki (nie posiada wiedzy by składał oświadczenie o przystąpieniu do spółki). W odpowiedzi – pismo z dnia [...] listopada 2020 r. – RZSW poinformował, że wyżej wymieniony z mocy prawa jako następca prawny jest członkiem spółki wodnej zrzeszonej w RZSW. Jest zatem zobligowany do dokonywania płatności na rzecz spółki. Opłatą członkowską został obciążony proporcjonalnie do wielkości powierzchni, której jest właścicielem – 1,74 ha pow. meliorowanej, która znajduje się w obszarze oddziaływania urządzeń wodnych. Wyjaśnił także, że w wezwaniu do zapłaty R.R. został obciążony za usługę polegającą na konserwacji urządzeń wodnych. W piśmie z dnia [...] grudnia 2020 r. R.R. ponownie zwrócił się do RZSW o udzielenie odpowiedzi na wszystkie kwestie poruszone w piśmie z dnia [...] października 2020 r., z wyłączeniem informacji w jaki sposób stał się członkiem spółki wodnej. Ponowił wniosek o przesłanie statutu. Do pisma załączył wypowiedzenie członkostwa w spółce wodnej RZSW. Oświadczył, że z dniem [...] grudnia 2020 r. wypowiada i rezygnuje z członkostwa w spółce wodnej, której stał się członkiem bez jego wiedzy na podstawie art. 447 P.w. Jako powód wystąpienia ze spółki wskazał nieprzestrzeganie przez spółkę art. 441 P.w., niewykonywanie podstawowych obowiązków prowadzenia gospodarki wodnej w zakresie terenu z powodu którego został objęty członkostwem. W jego ocenie brak jest podstaw do dalszego bycia członkiem w sytuacji, gdy samodzielnie ponosi koszty na utrzymanie melioracji. Uchwałą z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Walne Zgromadzenie Delegatów Gminnej Spółki Wodnej w [...] - działając na podstawie art. 452 i art. 453 P.w. oraz rozdziału III § 11 p. 6 Statutu Gminnej Spółki Wodnej [...] nie wyraziło zgody na wyłączenie z konserwacji i opłaty urządzeń melioracyjnych a tym samym z członkostwa w Gminnej Spółce Wodnej [...] Sekcja [....]. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. RZSW poinformował R.R. o podjęciu wyżej wskazanej uchwały. Dnia [...] maja 2021 r. R.R. skierował do RZSW oraz do Gminnej Spółki Wodnej [...] wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez złożenie przez Spółkę/Związek oświadczenia na piśmie, że uznaje wypowiedzenie członkostwa w spółce przez R.R. a w konsekwencji uznanie, że nie jest on członkiem spółki, ewentualnie dokonanie innej czynności prawnej/faktycznej mającej skutek w postaci uznania przez Spółkę/Związek wypowiedzenie członkostwa w spółce przez R.R.. Skarżący ponowił wezwanie o przedłożenia jednolitego tekstu statutu Związku oraz Spółki. W wezwaniu wyjaśnił też, że o podjęciu uchwały dowiedział się z treści pisma z dnia [...] marca 2021 r., przy czym do pisma nie dołączono tekstu uchwały. W piśmie z dnia [...] maja 2021 r. RZSW odpowiadając na ww. wezwanie, poinformował R.R., że jest członkiem Gminnej Spółki Wodnej, zgodnie z przepisami ustawy Prawo wodne i statutem. Jednocześnie przesłanko wymienionemu statut RZSW i GSW [...] oraz uchwałę. R.R. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na powyżej opisaną uchwałę z dnia [...] stycznia 2021 r., domagając się stwierdzenia jej nieważności w całości. Skarżący zwrócił się także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów ze wskazanych dokumentów oraz zobowiązanie Spółki do przedłożenia poświadczonych za zgodność z oryginałem protokołu Walnego Zgromadzenia Delegatów GSW [...] z [...] stycznia 2021 r. wraz z listą obecności oraz jednolitego tekstu statutu spółki wodnej i dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodów z tych dokumentów. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 452 i art. 453 P.w. oraz przepisu art. 11 ust. 6 statutu spółki poprzez zastosowanie jako podstawy materialoprawnej do podjęcia zaskarżonej uchwały, naruszenie art. 441 ust. 1 P.w. poprzez błędną wykładnię (a w konsekwencji nie zastosowanie), polegającą na przyjęciu, że do rezygnacji z członkostwa w spółce wodnej potrzebna jest zgoda spółki wyrażona w uchwale walnego zgromadzenia delegatów spółki. Zarzucił podjęcie uchwały bez podstawy prawnej. Wskazał na naruszenie art. 12 i art. 58 ust. 1 Konstytucji RP poprzez sprzeczność treści uchwały z w/w przepisami Konstytucji gwarantującymi wolność zrzeszania się w znaczeniu przystępowania i występowania m.in. w podmiotach typu spółki wodne. Skarżący podkreślił, że członkostwo w spółce wodnej jest co do zasady dobrowolne, co wynika z art. 441 ust. 1 P.w. On sam skutecznie złożył wypowiedzenie stosunku członkostwa. Zatem zaskarżona uchwała oraz twierdzenie organu, że nadal jest członkiem jest sprzeczna z art. 441 ust. 1 P.w. Przepis ten gwarantuje bezwarunkowo możliwość wystąpienia ze spółki, gdyż ustawa nie przewiduje żadnych przypadków, w których członkostwo w spółce byłoby przymusowe (nawet w przypadku następstwa prawnego członkostwa). Ustawa P.w. nie wiąże również członkostwa z odnoszeniem korzyści czy w ogóle korzystaniem z urządzeń melioracji. Skarżący wskazał, że statut spółki w rozdziale III § 11 ust. 4 przewiduje możliwość wystąpienia przez członka ze spółki i w takim przypadku nie jest wymagana uchwała. Wymieniona w uchwale materialnoprawna podstawa prawna – art. 11 ust. 6 statutu stanowi o przymusowym wyłączeniu członka ze spółki bez jego wniosku/oświadczenia czy nawet w sytuacji jego sprzeciwu. Zatem nie dotyczy sytuacji faktycznej skarżącego. Walne Zgromadzenie procedowało w przedmiocie wniosku skarżącego a nie w przedmiocie przymusowego wykluczenia ze spółki. W statucie brak jest podstawy prawnej, w oparciu o którą spółka byłaby uprawniona do wyrażania/nie wyrażania zgody w uchwale w przedmiocie oświadczenia członka spółki o rezygnacji z członkostwa. Dobrowolność członkostwa oznacza zarówno swobodę przystąpienia do zrzeszenia, jak i wstąpienia z niego, również wtedy, gdy członkostwo powstało ex lege a zatem w przypadku następstwa prawnego. Zdaniem skarżącego, spółka swoimi działaniami przymusza go do członkostwa w Spółce. Nadto informowanie go o treści w/w uchwały o niewyrażeniu zgody na wystąpienie ze spółki na ponad miesiąc od podjęcia tej uchwały, a zatem po upływie terminów w jakich Starosta wykonując nadzór nad Spółką był uprawniony do stwierdzenia nieważności w/w uchwały (art. 462 ust. 4 P.w.) jest w ocenie skarżącego działaniem wysoce wątpliwym prawnie. Gdyby miał wiedzę o treści w/w uchwały, mógłby jako osoba mająca interes prawny, poinformować Starostę o nieprawidłowościach związanych z w/w uchwałą co mogłoby skutkować podjęciem przez ten organ działań nadzorczych. Końcowo skarżący wskazał, że uchwała jest sprzeczna z art. 12 i art. 58 ust. 1 Konstytucji. Narusza jego uprawnienie do rezygnacji z członkostwa w spółce. Wolność zrzeszania się oznacza zarówno prawo do przystępowania do stosunku członkostwa, jak i prawo do nieprzystępowania lub rozwiązywania takiego stosunku. Odmówienie członkowi spółki wodnej prawa do wystąpienia z niej powoduje, że członkostwo nabiera przymusowego charakteru. W odpowiedzi na skargę Zarząd Gminnej Spółki Wodnej [...] z/s w [....] wniósł o jej oddalenie i dopuszczenie dowodu z dołączonych dokumentów. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 452 P.w. członek spółki wodnej, posiadającej osobowość prawną od daty zatwierdzenia statutu tej spółki przez właściwego miejscowo starostę, jest obowiązany do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. R.R. jako właściciel od 2003 r. gruntów tj. działki ew. nr 390/5 i 390/6 w miejscowości K., objętych urządzeniami melioracyjnymi na terenie gminy [...], jest członkiem Gminnej Spółki Wodnej [...]. Z tej przyczyny wezwano go [...] września 2020 r. do wniesienia opłaty na rzecz Gminnej Spółki Wodnej [...], proporcjonalnej do odnoszonych korzyści z urządzeń spółki wodnej (w przypadku skarżącego obszar podlegający opłacie wynosi 1,74 ha powierzchni meliorowanej, która znajduje się w obszarze oddziaływania urządzeń wodnych). Skarżący w pismach składanych do Rejonowego Związku Spółek Wodnych (którego członkami są gminne spółki wodne z obszaru działania rejonowego związku) zwrócił się o wyjaśnienie w jaki sposób stał się członkiem gminnej spółki wodnej i na jakiej podstawie były naliczane świadczenia na rzecz spółki, składając równocześnie rezygnację z członkostwa w Gminnej Spółce Wodnej [...]. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. RZSW poinformował go, że w świetle art. 477 P.w. jako następca prawny członka spółki wodnej - poprzedniego właściciela nieruchomości objętych urządzeniami melioracyjnymi, wstąpił z chwilą nabycia tych nieruchomości w jego prawa i obowiązki oraz zobowiązany jest do ponoszenia świadczeń na rzecz spółki, proporcjonalnie do wielkości powierzchni, której jest właścicielem, zgodnie ze statutem gminnej spółki wodnej oraz obowiązującymi wówczas przepisami P.w. organ wskazał, że na przestrzeni ostatnich lat skarżący nie zgłaszał jakichkolwiek problemów z urządzeniami melioracyjnymi znajdującymi się na jego działkach lub w pobliżu. Z tej przyczyny kwestionowaną uchwałą nie wyrażono zgody na wyłączenie R.R. z opłat za konserwację urządzeń melioracyjnych i członkostwa w Gminnej Spółce Wodnej [....] Sekcja [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a, stanowiący, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Takie szczególne uregulowanie zostało przewidziane w art. 462 ust. 10 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2018, poz. 2268 ze zm.) który stanowi, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą organu spółki wodnej podjętą w zakresie działalności, o której mowa w art. 441 ust. 1 i 3, może - po bezskutecznym wezwaniu spółki wodnej do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego, chyba że w sprawie orzekał już na podstawie ust. 8 sąd administracyjny i skargę oddalił. Jednocześnie w art. 462 ust. 3 ustawy Prawo wodne wskazano, że uchwały organów spółki wodnej sprzeczne z prawem lub statutem są nieważne. W świetle tych regulacji stwierdzić należy, że zaskarżalność uchwał organów spółki wodnej została ograniczona do ustalonej kategorii uchwał, przez odesłanie do zakresu działalności spółek wodnych określonego w art. 441 ust. 1 i 3 Prawo wodnego. I tak art. 441 ust. 3 Spółki wodne mogą być tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. W § 4 Statutu jako cel swojego działania spółka wskazała m.in. budowę lub współudział w budowie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych oraz ich wykonanie, utrzymanie i eksploatację, a także udzielanie członkom pomocy w sprawach związanych z melioracjami i gospodarką wodną. Nie ma zatem wątpliwości, że zaskarżona uchwała została podjęta w zakresie działalności Spółki. Skarżący przed wniesieniem skargi wezwał spółkę do usunięcia naruszenia prawa, a zatem spełnione zostały warunki formalne do wniesienia skargi. Art. 441 określa istotne elementy konstrukcyjne spółki wodnej. Zgodnie z treścią ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 2, spółki wodne oraz związki wałowe są formami organizacyjnymi, które nie działają w celu osiągnięcia zysku, zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych ustawą potrzeb w dziedzinie gospodarowania wodami. Spółka wodna nie działa w celu osiągnięcia zysku, co oznacza, że działalność spółki koncentruje się na potrzebie zaspokojenia członków i celów, które ma osiągnąć, wynikających z ustawy i statutu. Od powyższej zasady ustawa wskazuje wyjątek, zgodnie z którym spółka, zapewniając zaspokojenie potrzeb zrzeszonych w niej osób w dziedzinie gospodarowania wodami, może podejmować prowadzenie działalności umożliwiającej osiągnięcie zysku netto, a osiągnięty zysk netto przeznacza się wyłącznie na cele statutowe spółki wodnej (ust. 2). Uwzględniając poglądy doktryny i orzecznictwa należy przyjąć, że spółka to podmiot prawa, utworzony przez osoby fizyczne i osoby prawne, w celu wykonywania zadań o charakterze publicznoprawnym, związanych z gospodarką wodną a po zatwierdzeniu statutu przez starostę uzyskuje osobowość prawną. W przeciwieństwie do spółek prawa handlowego - członkostwo w spółce wodnej wiązać się będzie zawsze z obowiązkiem realizowania określonych w ustawie celów. Członek spółki wodnej nie ma obowiązku wnoszenia udziałów lecz ciąży na nim obowiązek udostępnienia gruntów do wykonania i utrzymania urządzeń wodnych służących do realizacji celów spółki, członkostwo w spółce wiąże się ściśle z realizacją zadań spółki. W konsekwencji członkiem spółki wodnej może być podmiot, który ma możliwość realizacji celów ustawowych i statutowych, który jest właścicielem określonych gruntów, służących prawidłowej gospodarce wodnej. Udział w spółce w charakterze członka nie podlega samoistnemu obrotowi prawnemu, lecz ma charakter osobisty i wiąże się z prawem do danego gruntu. Jak wynika z akt sprawy skarżący został członkiem Gminnej Spółki Wodnej [...], wstępując w prawa i obowiązki dotychczasowego członka spółki wodnej. Przy czym w aktach brak szczegółowych informacji co do tego następstwa prawnego, a także osoby poprzednika prawnego. W odpowiedzi na skargę wskazano jedynie, że "R.R. jako właściciel od 2003 r. gruntów, tj. działki ew. nr 390/5 i nr 390/6 w miejscowości [...], objętych urządzeniami melioracyjnymi na terenie gminy [...], jest członkiem Gminnej Spółki Wodnej [...]". Z treści art. 441 ust. 1 P.w. wyraźnie wynika, że członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne. Dobrowolność członkostwa oznacza zarówno swobodę przystąpienia do zrzeszenia, jak i wystąpienia z niego, również w sytuacji, gdy członkostwo w spółce wodnej powstało w wyniku następstwa prawnego. Członkostwo w spółce wodnej zależy tylko i wyłącznie od woli zainteresowanego. Dobrowolność członkostwa w spółce oznacza natomiast możliwość wystąpienia z niej ze skutkiem natychmiastowym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8.08.2018 r., II SA/Wr 293/18). Treść zaskarżonej uchwały odmawiająca wyrażenia zgody na wystąpienie skarżącego ze spółki stoi zatem w sprzeczności z art. 441 ust. 1 P.w. Ponadto w jej podstawie prawnej wskazano przepis Statutu, który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, na co słusznie zwraca uwagę skarżący. § 11 ust. 6, który wskazano, dotyczy wyłączenia ze spółki członka, który działa na szkodę spółki lub w sposób rozmyślny utrudnia działania zmierzające do osiągnięcia jej celów statutowych. Z tych przyczyn uznając, że zaskarżona uchwała zapadła z istotnym naruszeniem art. 441 ust. 1 P.w., Sąd w oparciu o art. 462 ust. 3 P.w. w zw. z art. 3 § 3 P.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 210 P.p.s.a.