VI SA/Wa 582/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Dorota Pawłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Aktywów Państwowych z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę Decyzją z [...] grudnia 2019 r., Minister Aktywów Państwowych (wcześniej Minister Energii) utrzymał w mocy decyzję Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych z dnia [...] sierpnia 2019 r. wymierzającą D. sp. z o. o. z siedzibą w P. ( dalej "Skarżąca", "Spółka") karę pieniężną z tytułu niedopełnienia obowiązku uiszczenia opłaty zapasowej w należnej wysokości oraz terminie za październik 2018 r. w wysokości 111 900 złotych. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), dalej: "k.p.a," oraz art. 17 ust. 2 i art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych j i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1323), dalej: "ustawa o zapasach". Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach sprawy. W dniu [...] października 2018 r. do Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych wpłynęła deklaracja Skarżącej za miesiąc październik 2018 r., składana przez producentów i handlowców na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy o zapasach, w której wskazała wielkość przywozu 1 468,454 m3 oleju napędowego oraz opłatę zapasową w wysokości 55 950 złotych. Spółka nie dokonała zapłaty powyższej opłaty w terminie do dnia 30 listopada 2018 r. Prezes Agencji wezwał Spółkę, na podstawie art. 64 ust. 2a ustawy o zapasach, do uiszczenia opłaty zapasowej za miesiąc październik 2018 r. wraz z odsetkami w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Termin zapłaty opłaty zapasowej określony w wezwaniu upłynął w dniu 3 stycznia 2019 r. W dniu 12 grudnia 2018 r. na indywidualny przypisany Spółce rachunek bankowy Funduszu Zapasów Interwencyjnych wpłynęła wpłata w wysokości 56 100,00 zł dokonana przez niebankową instytucję finansową A. z siedzibą w P., tytułem "opłata zapasowa za październik oraz odsetki, D. Sp. z o.o. NIP: [...]". Pomimo wezwania do złożenia wyjaśnień Spółka nie dokonała wpłaty należnej opłaty zapasowej, w związku z powyższym Prezes Agencji zawiadomił Spółkę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku uiszczenia należnej opłaty zapasowej za miesiąc października 2018 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Prezes Agencji wymierzył Spółce karę pieniężną z tytułu niedopełnienia obowiązku uiszczenia opłaty zapasowej w należnej wysokości oraz terminie za październik 2018 r. w wysokości 111 900 zł wskazując, że jej wysokość została ustalona na podstawie art. 63 ust. 2a ustawy o zapasach i stanowi dwukrotność nieuiszczonej przez Spółkę kwoty opłaty zapasowej. W złożonym odwołaniu Spółka zarzuciła decyzji naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 189e i art. 189f k.p.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy i w rezultacie nieprawidłową analizę przepisów dotyczących odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. W związku z powyższym, wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w sprawie. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Aktywów Państwowych decyzją z [...] grudnia 2019 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyjaśnił, że ustawa o zapasach wskazuje, że koszty tworzenia i finansowania zapasów agencyjnych ponoszą producenci i handlowcy, uiszczając opłatę zapasową, której wysokość oblicza się przy zastosowaniu wzoru określonego w art. 21b ust. 2 ustawy o zapasach, a każdy podmiot zobowiązany do uiszczania opłaty zapasowej powinien obliczyć i wpłacić tę opłatę bez wezwania. Zaniechanie tego obowiązku wiąże się z administracyjną karą pieniężną w wysokości dwukrotności opłaty. Rozstrzygając sprawę wniesienia opłaty zapasowej nie przez Skarżącą ale przez czeską spółkę Minister wskazał, że zagadnienie dopuszczalności wykonania płatności przez osobę trzecią ze skutkiem w postaci wygaśnięcia zobowiązania podatkowego było przedmiotem uchwały NSA z 26 maja 2008 r. (sygn. I FPS 8/07). NSA jednoznacznie wskazał w niej, że obowiązek zapłaty podatku wynika ze zobowiązania podatkowego, a zobowiązanym do jego zapłacenia jest podatnik. Powyższa uchwała NSA pozostała aktualna również w obecnym stanie prawnym, który na drodze wyjątku dopuszcza możliwość płatności zobowiązania przez osobę trzecią w ściśle określonych w art. 62b § 1 o.p. przypadkach, tj. przez: 1) małżonka podatnika, jego zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę; 2) aktualnego właściciela przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, jeżeli podatek zabezpieczony jest hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym; 3) inny podmiot, w przypadku gdy kwota podatku nie przekracza 1000 zł. Organ wskazał. że o aktualności powyższej uchwały świadczy odwołujące się do niej nowe orzecznictwo. W wyroku NSA z dnia 27 listopada 2018 r. (sygn. II FSK 2731/16) stwierdzono, że w uchwale NSA w sposób jednoznaczny wypowiedział się, że zapłata dokonana przez inny podmiot w imieniu podatnika nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania podatkowego tego podatnika. Skoro zapłaty podatku ze skutkiem powodującym wygaśnięcie zobowiązania może dokonać jedynie podatnik, to oczywistym jest wniosek, że brak wyraźnego wskazania w przepisie podatnika jako podmiotu dokonującego zapłaty nie ma żadnego normatywnego znaczenia. W konsekwencji Minister stwierdził, że płatności uiszczone z rachunku nadawcy A. nie stanowią spłaty zobowiązania Spółki w opłacie zapasowej za miesiąc październik 2018 r., ponieważ zostały wykonane z rachunku osoby trzeciej, jakim w rozumieniu o.p. jest rachunek nadawcy czyli czeskiej spółki, co zostało bezspornie stwierdzone na podstawie dokumentu wystawionego przez Bank Gospodarstwa Krajowego z [...] marca 2019 r. "Potwierdzenie wykonania operacji" (k. 1 akt postępowania), a wysokość zobowiązania Spółki przekraczała 1000 zł. Następnie, Minister , przeprowadzając postępowanie odwoławcze, ponownie dokonał oceny możliwości zastosowania wobec Spółki przepisów art. 189d k.p.a. (dyrektywa ustalenia wysokości kary), 189e k.p.a. (niepodleganie ukaraniu) oraz art. 189f § 1 i 2 k.p.a. (odstąpienie od wymierzenia kary). Organ nie dopatrzył się działania siły wyższej ani możliwości odstąpienia od wymierzenia kary, o których mowa w art. 189e k.p.a. o art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Na powyższą decyzję Ministra Aktywów Państwowych złożono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której ponowiono zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych oraz o umorzenie postępowania w sprawie. Odpowiadając na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kwestionowane w tej sprawie rozstrzygnięcie dotyczy sankcji z tytułu zaniechania uiszczenia opłaty zapasowej. Obowiązek w tym zakresie ciąży na wszystkich producentach i przedsiębiorcach trudniących się przywozem na terytorium Rzeczypospolitej Polski paliw (zwanych w ustawie o zapasach handlowcami), o których mowa w art. 2 pkt 18 i 19 ustawy o zapasach. Opłata ta, po myśli art. 21b ust. 1 tej ustawy pokrywać ma koszty tworzenia i finansowania zapasów agencyjnych, a więc utrzymywanych przez Agencję Rezerw Materiałowych zapasów obowiązkowych ropy naftowej i paliw. W myśl art. 3 ust. 1 - 3 oraz ust. 4 ustawy o zapasach zapasy agencyjne i obowiązkowe (tworzone i utrzymywane przez producentów i handlowców) tworzy się w celu zapewnienia zaopatrzenia Rzeczypospolitej Polskiej w ropę naftową i produkty naftowe w sytuacji wystąpienia zakłóceń w ich dostawach na rynek krajowy oraz wypełniania zobowiązań międzynarodowych. Producenci i handlowcy są obowiązani wpłacać opłatę zapasową w terminie do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła produkcja lub przywóz paliw, do czego zobowiązuje art. 21b ust. 12 tej ustawy o zapasach. Jej wysokość oblicza się przy zastosowaniu wzoru określonego w art. 21b ust. 2 ustawy o zapasach, przy czym każdy podmiot zobowiązany do uiszczania opłaty zapasowej powinien obliczyć i wpłacić tę opłatę bez wezwania. Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy o zapasach, do postępowania przed Prezesem Agencji w sprawach określonych w ustawie w tym dotyczących opłaty zapasowej stosuje się przepisy k.p.a., a organem właściwym w sprawie opłaty zapasowej jest Prezes Agencji, któremu przysługują uprawnienia organu podatkowego, określone w dziale III oraz w dziale V Ordynacji podatkowej (art. 21b ust. 13 i 14 ustawy o zapasach). Niewykonanie obowiązku uiszczenia opłaty zapasowej sankcjonowane jest karą pieniężną, o której mowa w art. 63 ust. 1 pkt 1a ustawy o zapasach. Prezes Agencji Rezerw Materiałowych, działając na podstawie art. 64 ust. 2a ustawy o zapasach, przed wymierzeniem kary, o której mowa w art. 63 ust. 1 pkt 1a ustawy, wzywa producenta lub handlowca do uiszczenia opłaty zapasowej w należnej wysokości, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. W ocenie Sądu stan faktyczny tej sprawy został ustalony prawidłowo, a wysunięte przez organy stosujące prawo z ustalonych faktów wnioski nie nasuwają najmniejszych zastrzeżeń. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie przywozu paliw i jest zobowiązana do ponoszenia opłaty zapasowej. Okoliczność ta zresztą nie była podważana. Jak wynika z akt administracyjnych, Spółka otrzymała od organu wezwanie do zapłaty. Mimo to nie dokonała sama wpłaty należnej opłaty zapasowej za październik 2018 r. Natomiast w dniu [...] grudnia 2018 r. na indywidualny przypisany Spółce rachunek bankowy Funduszu Zapasów Interwencyjnych wpłynęła wpłata w wysokości 56 100 zł dokonana przez A. z siedzibą w P. w Republice Czeskiej. Organy orzekające w sprawie niniejszej zgodnie uznały, że ww. środki wpłacone na rachunek bankowy Funduszu Zapasów Interwencyjnych przez osobę trzecią, niebędącą podmiotem żadnego stosunku podatkowo-prawnego poza wymienionymi w art. 62b § 2 Ordynacji podatkowej, nie mogą stanowić spłaty zobowiązania w tytułu opłaty zapasowej Spółki za październik 2018 r. Zasadnie też organy powoływały się w tej mierze na orzecznictwo sądowe, a mianowicie na uchwałę NSA z 26 maja 2008 r. (sygn. I FPS 8/07) oraz wyrok NSA z dnia 27 listopada 2018 r. sygn. II FSK 2731/16 przywołany w odpowiedzi na skargę, które jednoznacznie stwierdza, że płatności uiszczone przez spółkę czeską na rachunek Agencji Rezerw Materiałowych nie stanową spłaty zobowiązania Spółki. W konsekwencji należało podzielić stanowisko organów, że zapłata dokonana przez podmiot trzeci, nawet w imieniu Spółki, nie spowodowała wygaśnięcia zobowiązania zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 o.p. W związku z powyższym, a wbrew twierdzeniom skargi, okoliczność płatności dokonanej przez podmiot trzeci nie mogła być rozważana przez Organ jako uzasadniająca odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej wobec Spółki na podstawie art. 189f k.p.a. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości brak dopełnienia przez Spółkę obowiązku uiszczania opłaty zapasowej w należnej wysokości oraz terminie. Nie jest też przez Skarżącą kwestionowany. Ziściła się więc przesłanka wymierzenia stronie kary pieniężnej na podstawie art. 63 ust. 1 pkt 1a ustawy o zapasach. Wysokość tej kary ustalona została zgodnie z art. 63 ust 2a ustawy o zapasach, to jest dwukrotności należnej kwoty opłaty zapasowej. W toku postępowania administracyjnego oraz w skardze Skarżąca podnosiła okoliczności wyłączające jej odpowiedzialność w zakresie wymierzonej kary, upatrując podstaw do tego w unormowaniach przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o karach pieniężnych, wprowadzonych do systemu prawnego z dniem 1 czerwca 2017 r., mocą ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Wyjaśnić zatem należy, że stosowane w tej sprawie przepisy regulujące karę pieniężną za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty zapasowej wykluczają możliwość posługiwania się dyrektywami wymiaru kary unormowanych w art. 189d k.p.a. Przewidziane więc w art. 189a k.p.a. subsydiarne stosowanie kodeksu nie może wejść w grę. Należna kwota opłaty zapasowej wynika z deklaracji złożonej przez Skarżącą, a jej dwukrotność wyraża się w pomnożeniu tej kwoty przez dwa. Wysokość tej kary została przesądzona przez ustawodawcę i nie ma tu miejsca na moderowanie jej wartością. Dlatego nieuzasadnione są zarzuty skargi w tym zakresie. Nie można także podzielić stanowiska Skarżącej jeżeli chodzi o kwestię odstąpienia od nałożenia kary, bo wśród okoliczności tej sprawy nie sposób dopatrzyć się takich, które wyczerpywałyby – mające w nauce i orzecznictwie dość dużą tradycję – pojęcia siły wyższej (zob. na ten temat np. motywy wyroku Sądu Najwyższego z 31 maja 2019 r., sygn. akt IV CSK 129/18, LEX nr 2690186 czy wyroku Sądu Apelacyjnego w L. z [...] listopada 2019 r., sygn. akt [...], LEX nr 2750252). Nie ma bowiem nawet śladu po nadzwyczajnym, zewnętrznym i niedającym się przewidzieć zdarzeniu, które pozostawałoby w związku z popełnionym naruszeniem. Z pewnością do takich zaliczyć nie można blokady rachunku bankowego związanego z realizacją obowiązku publicznoprawnego. Nastąpiła przecież ze względu na zaniechanie spółki w wywiązaniu się z tej powinności. Z tego powodu nieuzasadniony pozostaje zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 189e k.p.a., a także powiązane z tą kwestią zarzuty procesowe, to jest art. 7 i 77 k.p.a. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji zostało należycie umotywowane, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), oddalił skargę.