I FSK 1506/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej spraw: 1) ze skargi kasacyjnej S. R. cofniętej w zakresie zaskarżenia punktu pierwszego sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 marca 2021 r. o sygn. akt I SA/Bd 650/20 rozstrzygającego o oddaleniu skargi S. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 3 września 2020 r. nr [...] oraz 2) z zażalenia adwokata R. S. cofniętego w zakresie zaskarżenia postanowienia z punktu drugiego sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 marca 2021 r. o sygn. akt I SA/Bd 650/20 rozstrzygającego o przyznaniu adwokatowi R. S. wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 3 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego oleju smarowego postanawia: 1) umorzyć postępowanie ze skargi kasacyjnej S. R.; 2) umorzyć postępowanie z zażalenia adwokata R. S.. 1. Wyrokiem z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 650/20, wydanym po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 3 września 2020 r. o nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia oleju smarowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy: - w punkcie pierwszym sentencji oddalił skargę S. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 3 września 2020 r. oraz - w punkcie drugim sentencji przyznał od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata R. S. wynagrodzenie w kwocie 615 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W wykonaniu zarządzenia sędziego z dnia 16 marca 2021 r. odpis sentencji tak wydanego wyroku został przy piśmie sądowym z dnia 17 marca 2021 r. doręczony adw. R. S., jako pełnomocnikowi Skarżącego (ustanowionemu z urzędu w ramach prawa pomocy przyznanego po wniesieniu skargi - dop. NSA), w dniu 24 marca 2021 r. 2. Pismem procesowym z dnia 26 marca 2021 r. (nadanym drogą pocztową tego samego dnia) adw. R. S. wskazał, że "działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik z urzędu skarżącego S. R., wnoszę o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 16.03.2021 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 650/20, co do całości.". W wykonaniu zarządzenia sędziego z dnia 14 kwietnia 2021 r. odpis wyroku z uzasadnieniem, które dotyczyło obu rozstrzygnięć zawartych w sentencji powołanego na wstępie wyroku, został przy piśmie sądowym z dnia 14 kwietnia 2021 r. doręczony adw. R. S., jako pełnomocnikowi Skarżącego, w dniu 21 kwietnia 2021 r. 3. Pismem procesowym z dnia 13 maja 2021 r., sporządzonym przez adw. R. S. i zatytułowanym "Skarga kasacyjna", zaskarżono opisany wyżej wyrok w całości (pismo złożono wprost do Biura Podawczego Sądu w dniu 14 maja 2021 r.). 3.1. W petitum wniesionego środka zaskarżenia, w jego punkcie II zaskarżono najpierw punkt pierwszy sentencji wyroku (w którym orzeczono o oddaleniu skargi S. R. na decyzję organu podatkowego - dop. NSA), formułując w odniesieniu do tego rozstrzygnięcia określone zarzuty kasacyjne; w ich następstwie domagano się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i uchylenia decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 3 września 2020 r., ewentualnie uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji (punkt V), a także zasądzenia kosztów postępowania (punkt VII). Nadto wyartykułowany został wniosek o przyznanie pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu według norm przepisanych (punkt VIII). 3.2. Natomiast w oddzielnym punkcie III petitum wniesionego środka zaskarżenia znalazło się stwierdzenie o zaskarżeniu wydanego orzeczenia co do jego punktu drugiego (w którym z kolei przyznano adw. R. S. wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu Skarżącemu - dop. NSA). Wobec tego rozstrzygnięcia postawiono zarzuty naruszenia przepisów art. 250 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), a także § 4 ust. 1 i ust. 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18, z późn. zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu). W tym zakresie zażądano zmiany rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 16 marca 2021 r. poprzez zasądzenie od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adw. R. S., zgodnie z wymienionymi przepisami rozporządzenia, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w pełnej wysokości (Sąd pierwszej instancji przyznał je bowiem w wysokości obniżonej stosując art. 250 § 2 P.p.s.a. - wyj. NSA). 4. Pismem procesowym z dnia 14 września 2021 r. Skarżący, działając osobiście, oświadczył, że cofa skargę kasacyjną złożoną w niniejszej sprawie. 5. Z kolei pismem procesowym z dnia 23 września 2021 r. adw. R. S., występujący w sprawie Skarżącego jako jego pełnomocnik z urzędu, wniósł między innymi o: - rozpoznanie zażalenia pełnomocnika z dnia 13 maja 2021 r. w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (czyli wyrażonego w piśmie procesowym zatytułowanym "Skarga kasacyjna" zakresu zaskarżenia obejmującego punkt drugi sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji - wyj. NSA) oraz - przyznanie pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu w postępowaniu skargowym. 6. Następnym pismem procesowym z dnia 5 listopada 2021 r. (wpływ do NSA w dniu 19 listopada 2021 r.) adw. R. S. działając w imieniu własnym cofnął zażalenie na postanowienie sądowe o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie Skarżącego. 7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 7.1. W realiach niniejszej sprawy w pierwszej kolejności uznać należało, że w ramach środka zaskarżenia wniesionego pismem procesowym z dnia 13 maja 2021 r., sporządzonym przez adw. R. S., skargę kasacyjną Skarżącego stanowiła stricte tylko ta jego część, którą podważano orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy dotyczące wprost sprawy sądowoadministracyjnej S. R.. Mianowicie chodziło o oddalenie [w całości] jego skargi wniesionej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 3 września 2020 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, czyli rozstrzygnięcie wyrażone w punkcie pierwszym sentencji wyroku z dnia 16 marca 2021 r. W odniesieniu do tego zakresu sprawy załatwionej wyrokiem Sądu pierwszej instancji, do której mogło się odnosić cofnięcie skargi kasacyjnej w drodze osobistego działania Skarżącego, należało odnotować, że w przepisach postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie uregulowano wprost kwestii cofnięcia skargi kasacyjnej. Zgodnie jednak z art. 193 ab initio P.p.s.a. w takim przypadku do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Dotyczy to między innymi art. 60 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że: "Skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności." Przy powyższej kwalifikacji prawnej omawianego tu zakresu pisma z dnia 13 maja 2021 r. pozostającego w dyspozycji Skarżącego, w imieniu którego skargę kasacyjną sporządził i wniósł adw. R. S., Skarżący mógł w świetle przywołanych przepisów po jej wniesieniu dalej nią samodzielnie rozporządzać. Uprawniony był zatem do skorzystania z prawa do jej cofnięcia, co też w sposób prawem dopuszczalny uczynił. Wobec tych wszystkich przyczyn należało umorzyć postępowanie ze skargi kasacyjnej S. R. na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w związku z art. 60 i art. 193 ab initio P.p.s.a. Skarżący został zwolniony od kosztów sądowych, a zatem nie uiszczał wpisu od skargi kasacyjnej, co czyniło bezprzedmiotowym orzekanie o zwrocie tego rodzaju kosztu w przypadku cofnięcia skargi kasacyjnej przed rozprawą. 7.2. Obok jednak powyższego należało mieć na uwadze, że w piśmie procesowym z dnia 13 maja 2021 r., zawierającym zasadniczo skargę kasacyjną Skarżącego, wyrażone zostało również zaskarżenie - w ujęciu procesowym stanowiące w istocie własne zażalenie adw. R. S. - tej części wydanego wyroku, która stanowiła odrębne rozstrzygnięcie o prawach innego podmiotu niż Skarżący. Mianowicie było nim wyrażone w punkcie drugim sentencji wyroku postanowienie adresowane do wskazanego w jego treści adwokata, działającego jako pełnomocnik z urzędu, któremu Sąd przyznał wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie Skarżącego (tzw. sprawie głównej). 7.2.1. Według przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych i udokumentowanych wydatków, co do zasady orzeka w pierwszej instancji w drodze postanowienia wydawanego na posiedzeniu niejawnym referendarz sądowy wojewódzkiego sądu administracyjnego, a od tak wydanego orzeczenia pełnomocnikowi przysługuje sprzeciw do tegoż sądu; jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach orzeczenie w przedmiocie rzeczonego wynagrodzenia i wydatków może wydać w stosunku do pełnomocnika działającego z urzędu w pierwszej instancji wojewódzki sąd administracyjny, podobnie jak i w uzasadnionych przypadkach obejmujących obniżenie wynagrodzenia takiego pełnomocnika przez ten sąd - wówczas na postanowienie sądu przysługuje takiemu pełnomocnikowi zażalenie (zob. art. 258 § 2 pkt 8 i § 4 oraz art. 259 § 1 w związku z art. 250 § 1 i § 2 P.p.s.a.). W obu jednak opisanych wyżej sytuacjach procesowych (tj. rozstrzygnięć podejmowanych w pierwszej instancji przez referendarza sądowego albo przez wojewódzki sąd administracyjny) adresatem orzeczenia i zarazem podmiotem uprawnionym do jego zaskarżenia jest wyłącznie pełnomocnik, pełniący rolę pełnomocnika z urzędu w sprawie na użytek której go wyznaczono. Legitymacji takiej nie ma natomiast strona, którą ów pełnomocnik reprezentuje w jej sprawie sądowej. 7.2.2. Mając na uwadze stan procesowy niniejszej sprawy odnotować należało, że o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, której udzielił adw. R. S. (jako pełnomocnik ustanowiony z urzędu) Skarżącemu w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, nie orzekał referendarz sądowy. Odrębnego, czyli wydanego poza sprawą główną, postanowienia w takim przedmiocie nie wydał również Sąd pierwszej instancji w ramach rozpoznania tylko sprawy tzw. incydentalnej/wpadkowej z wniosku adw. R. S. o przyznanie tego rodzaju wynagrodzenia. Taki zaś wniosek adwokat zamieścił - jak należało przyjąć w imieniu własnym - w piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2021 r., które stanowiło generalnie wyraz udzielenia pomocy prawnej Skarżącemu, a to poprzez merytoryczne uzupełnienie jego skargi wniesionej samodzielnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Tymczasem o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej wymienionego adwokata (czyli należnego jemu wynagrodzenia za działanie w charakterze pełnomocnika Skarżącego z urzędu) Sąd pierwszej instancji rozstrzygnął w ramach rozpoznania sprawy głównej, to jest ze skargi Skarżącego na decyzję podatkową, a więc bezpośrednio w sprawie S. R.. W wyroku bowiem z dnia 16 marca 2021 r., w którym wskazano, że "po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. R.", zawarte zostało również orzeczenie o treści: "przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata R. S. kwotę (...) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu". Sama sentencja tak wydanego wyroku i to bez sporządzenia wymaganego prawem z urzędu (a nie na wniosek, jak stało się w tej sprawie) - przy prawidłowym zastosowaniu odrębnego orzekania o sprawie głównej i o sprawie incydentalnej - uzasadnienia właściwego dla postanowienia wydanego w przedmiocie przyznania tego rodzaju wynagrodzenia (zob. art. 163 § 2 zdanie 2 w związku z art. 258 § 4 zdanie drugie P.p.s.a.), została doręczona adw. R. S. wyłącznie jako pełnomocnikowi Skarżącego. W reakcji na doręczenie wspomnianej sentencji adw. R. S. "w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik z urzędu skarżącego S. R." wniósł o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku "co do całości", czyli w gruncie rzeczy do sprawy Skarżącego (głównej) i do sprawy swojej (wpadkowej). Opisane działanie proceduralne pełnomocnika było w pełni usprawiedliwione, gdyż wypływało z przyjętego przez Sąd pierwszej instancji sposobu orzekania. Sąd ten stworzył bowiem wyrokiem stan proceduralny, który uzasadniał tego rodzaju reakcję procesową pełnomocnika Strony, mimo, że prawidłowym działaniem Sądu powinno być wydanie odrębnych orzeczeń, tj. wyroku i postanowienia, w odniesieniu do różnych adresatów, tj. odpowiednio Skarżącego i adw. R. S.. W następstwie powyższego wniosku wyrok z uzasadnieniem odnoszącym się do obu punktów jego sentencji (tj. do sprawy Skarżącego w zakresie oddalenia jego skargi, jak i do orzeczenia w istocie adresowanego tylko do adw. R. S. o przyznaniu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu) został doręczony wymienionemu adwokatowi "jako pełnomocnikowi Skarżącego" (tak wskazano w sądowym piśmie przewodnim z dnia 14 kwietnia 2021 r., wykonującym zarządzenie sędziego z tej samej daty). Z podanych wyżej okoliczności wynika, że Sąd pierwszej instancji nie zastosował w przedmiocie rozpoznania sprawy incydentalnej w zakresie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Stronie postępowania sądowego, właściwej dla takiej sprawy procedury. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, mające charakter postanowienia, wyraził po rozpoznaniu i w sprawie innego podmiotu, tzn. Skarżącego. Ponadto, mimo zasygnalizowania przez pełnomocnika Strony, że wniosek o sporządzenie i doręczenie wyroku składa "w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik z urzędu", Sąd doręczył wyrok z uzasadnieniem obejmującym jednocześnie oba rozstrzygnięcia adwokatowi R. S. traktując go tylko "jako pełnomocnika Skarżącego". W opisanych uwarunkowaniach sprawy - gdy postanowienie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej przyznanych adwokatowi dzieliło los procesowy orzeczenia wydanego w sprawie Skarżącego - uprawnione stało się przyjęcie, że zakreślony w art. 177 § 1 P.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej miał również zastosowanie do tej jej części, którą zaskarżono zawarte w sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Konsekwentnie do tego uznać należało, że wyrażone w skardze kasacyjnej zażalenie na punkt drugi sentencji wyroku z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 650/20, nie podlegało przewidzianemu w art. 194 § 2 w związku z art. 258 § 4 P.p.s.a. wymogowi dochowania siedmiodniowego terminu do jego wniesienia, liczonego od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem adw. R. S., lecz terminowi właściwemu do wniesienia skargi kasacyjnej - tak jak w przypadku, gdy strona wraz ze skargą kasacyjną zaskarża do niej adresowane postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, czyli kosztów jej należnych (a nie wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi z urzędu) na zasadzie art. 177 § 1 w związku z art. 194 § 1 pkt 9 a contrario P.p.s.a. 7.2.3. Wyrażone w skardze kasacyjnej zażalenie, mimo oceny o wniesieniu go z zachowaniem terminu, nie mogło być jednak merytorycznie rozpoznane. Działający w imieniu własnym adw. R. S. w piśmie z dnia 5 listopada 2021 r. cofnął bowiem swoje zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 16 marca 2021 r. (tj. o przyznaniu adwokatowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy). W odniesieniu zatem i do tego zakresu sprawy załatwionej wyrokiem Sądu pierwszej instancji, do której mogło się odnosić cofnięcie zażalenia w drodze osobistego działania adw. R. S., należało odnotować, że w przepisach postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie uregulowano wprost kwestii cofnięcia zażalenia. Zgodnie jednak z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Z kolei w myśl art. 193 ab initio P.p.s.a. do tego postępowania (przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, czyli między innymi cytowany już w niniejszym uzasadnieniu art. 60 P.p.s.a. Przy powyższej kwalifikacji prawnej omawianego zakresu pisma z dnia 13 maja 2021 r. pozostającego w dyspozycji adw. R. S., zaskarżającego punkt drugi sentencji wyroku z dnia 16 marca 2021 r., pełnomocnik ten mógł w świetle przywołanych przepisów po wniesieniu zażalenia dalej nim samodzielnie rozporządzać. Uprawniony był zatem do skorzystania z prawa do cofnięcia zażalenia, co też w sposób prawem dopuszczalny uczynił. Wobec tego należało orzec jak w punkcie drugim niniejszego postanowienia, umarzając postępowanie z zażalenia adw. R. S. na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w związku z art. 60 i art. 193 ab initio w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. 7.3. Nawiązując do sformułowanego w skardze kasacyjnej (i powtórzonego w piśmie procesowym z dnia 23 września 2021 r.) wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, wzmiankować należało, że Naczelny Sąd Administracyjny nie był właściwym adresatem do rozpoznania tego wniosku (por. art. 254 § 1 P.p.s.a.).