I OSK 767/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 727/20 w sprawie ze skargi S. SA w O. na decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość I. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, II. zasądza od S. SA w O. na rzecz Wojewody [...] kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 727/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpatrzeniu skargi S. S.A. w O., uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że wnioskiem z 10 maja 2019 r. Spółka, działając na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 65), wystąpiła do Starosty S. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działki gruntu przejęte pod drogi gminne, które przeszły na własność Gminy S. w wyniku podziałów nieruchomości dokonanych na wniosek właściciela. Decyzją z [...] marca 2020 r. Starosta S. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w obrębie K., gmina S, oznaczoną w ewidencji jako działka nr [...] o pow. [...] ha, KW Nr [...], wydzieloną na podstawie decyzji podziałowej Wójta Gminy S. z [...] września 1999 r., nr [...]. W ocenie Starosta z treści decyzji podziałowej nie wynika, aby działka ta została wydzielona pod drogę publiczną i przeszła z mocy prawa na rzecz podmiotu publicznoprawnego - gminy, lecz nadal pozostaje we własności wnioskodawcy, co potwierdza wpis w ewidencji gruntów i budynków oraz zapis w księdze wieczystej. W wyniku rozpatrzenia odwołania S. S.A. w O., Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uwzględniając skargę S. S.A. w O. na decyzję organu odwoławczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że w decyzji podziałowej Wójta Gminy S. z [...] września 1999 r. wskazano, że przedłożony przy wniosku projekt podziału opisanej wyżej nieruchomości jest zgodny ze zmianami w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego gminy S. zatwierdzonymi w dniu [...] listopada 1994 r. uchwałą Rady Gminy w S. Nr [...] i z decyzją Wójta Gminy S. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z [...] września 1999 r. Z treści decyzji Wójta Gminy S. nr [...] z [...] września 1999 r. ustalającej podział i warunki zabudowy działek o nr [...] i [...] wynika zaś, że z działki nr [...] zostaną wydzielone działki: [...],[...] i [...] (droga). Skoro więc decyzja podziałowa jest zgodna z decyzją z [...] września 1999 r. to oznacza, że uwzględnia ona jej postanowienia, w tym te dotyczące przeznaczenia działki nr [...] pod drogę. W dacie wydania zarówno decyzji podziałowej, jak i decyzji Wójta Gminy S. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych dzieliła wszystkie drogi publiczne na drogi : krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne (art. 2 ust. 1). Przepis art. 2a ust. 2 powyższej ustawy stanowił z kolei, że drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Jednocześnie, art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami - w dacie wydania decyzji Wójta Gminy S. nr [...] z [...] września 1999 r. ustalającej podział i warunki zabudowy działek o nr [...] i [...] - stanowił, że działki gruntu wydzielone pod drogi z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne. Zatem nie on precyzował, jak czyni to aktualne, że wydzielenie dotyczy "pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe". W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga podstawa prawna zdefiniowania przez Wójta Gminy S. w decyzji nr [...] z [...] września 1999 r. ustalającej podział i warunki zabudowy działek o nr [...] i [...] przeznaczenia działki nr [...] pod drogę, skoro – jak dostrzeżono – rzeczona decyzja stanowiła m. in., podstawę decyzji o podziale z [...] września 1999 r. W związku z tym Sąd I instancji uznał, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa przez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności związanych z charakterem (przeznaczeniem) działki nr [...] w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku pełnomocnik Wojewody [...]zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: - - art. 93 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że przeznaczenie wydzielonej działki nr [...], należy ustalać w oparciu o decyzję Wójta Gminy S. nr [...] z [...] września 1999 r. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, podczas gdy stosownie do treści art. 93 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji podziałowej, dopiero w razie braku planu miejscowego zasady podziału nieruchomości ustala się w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, - art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwą wykładnię skutkującą błędnym przyjęciem, że wobec spornej działki skutek w postaci jej wywłaszczenia na rzecz Gminy S. mógł nastąpić w oparciu o treść decyzji Wójta Gminy S. nr [...] z [...] września 1999 r. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w sytuacji, gdy z treści art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji podziałowej wynikało, że o przejściu ex lege prawa własności wywłaszczonej nieruchomości na podmiot publicznoprawny decyduje ostateczność decyzji podziałowej, w której działka gruntu została wydzielona została pod drogę. W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.) w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez uznanie, że organy administracji publicznej, w tym Wojewoda [...], nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niniejszej sprawy, a przede wszystkim podstawy prawnej zdefiniowania przez Wójta Gminy S. w decyzji nr [...] z [...] września 1999 r. ustalającej podział i warunki zabudowy działek o nr [...] i [...] przeznaczenia działki nr [...] pod drogę, pomimo że organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, w tym m.in. ustalenia planu miejscowego oraz treść decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, która mogłaby być podstawą do przyznania odszkodowania za działki gruntu wydzielone pod drogi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku. W piśmie z 12 marca 2021 r. pełnomocnik S. S.A. w O. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej podnosząc argumenty mające przemawiać za niezasadnością zarzutów kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przyjętym przez organy administracji za podstawę odmowy ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie, za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Ustawowe odesłanie do stosowania m.in. zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości przy ustalaniu odszkodowania określonego w cytowanym art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza m.in. dopuszczalność ustalenia takiego odszkodowania za odebranie prawa własności nieruchomości, co wynika także z art. 98 ust. 1 powołanej ustawy. Tymczasem, właścicielem działki nr ewid. [...], według stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej KW nr [...], na dzień orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie była S. S.A. w O. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r. poz. 2204) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wieczystoksięgowy status własnościowy działki nr ewid. [...] wyklucza dopuszczalność uznania zaistnienia skutku rzeczowego decyzji podziałowej Wójta Gminy S. z [...] września 1999 r., nr [...], w postaci odebrania własności tej działki ubiegającemu się o odszkodowanie, dlatego nie ma podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym kontekście wskazana przez Sąd I instancji konieczność wyjaśnienia podstawy prawnej zdefiniowania przez Wójta Gminy S. w decyzji nr [...] z [...] września 1999 r. przeznaczenia działki nr [...] pod drogę nie ma znaczenia dla oceny dopuszczalności zastosowania art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę, na podstawie art. 151 w zw. z art. 193 ppsa, oddalił skargę na decyzję organu odwoławczego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa.