I OSK 710/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 221/20 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego: oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 221/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] stycznia 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik D. M. zarzucił: I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej ppsa, naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 7 kpa przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, in concreto przekroczenie granic uznania administracyjnego, polegające na zaakceptowaniu stanowiska organu w zakresie oceny przesłanek, które miały uzasadnić słuszność decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec pewnego przyjęcia, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, na które zobowiązany nie ma wpływu, co w przypadku skarżącego przejawiać ma się brakiem orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy, istniejących rokowań poprawy stanu zdrowia wobec nietrwałego charakteru niepełnosprawności, zaś sytuacja w jakiej znalazł się skarżący (bezapelacyjnie obiektywna oraz niezależna od skarżącego) nie wyróżnia go spośród innych dłużników alimentacyjnych, którzy co do zasady borykają się z problemami finansowymi, co finalnie, w świetle także uzasadnienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, prowadzi do wniosku, że wobec skarżącego istnieją widoki na poprawę stanu zdrowia i ewentualną możliwość spłacenia długu w przyszłości, co - zdaniem skarżącego - stanowi orzekanie nie wedle stanu rzeczy istniejącego na datę wydania orzeczenia, lecz wedle stanu mogącego zaistnieć w przyszłość (okoliczności przyszłe i niepewne), podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz właściwa subsumpcja pod obowiązujące przepisy materialnoprawne prowadzą do wniosków istotnie odmiennych i skutkujących przyjęciem, że spełnione zostały materialnoprawne przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a to wobec niezaprzeczalnych faktów wskazujących na zdecydowanie obiektywną, niezależną oraz ciężką sytuację zdrowotną, a w ślad za tym także i dochodową oraz rodzinną skarżącego, brakiem rokowań co do poprawy tej sytuacji i możliwości odzyskania zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy w przyszłości, przy jednoczesnym założeniu, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być ferowane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem orzeczenia. b) art. 80 kpa w zw. z art. 77 kpa polegające na wyprowadzeniu z materiału dowodowego wniosków niepoprawnych logicznie i nie znajdujących pełnego pokrycia w tym materiale, co też w konsekwencji doprowadziło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów oraz granic uznania administracyjnego, a dalej do sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj. niezgodności ze stanem faktycznym, skutkujące zaakceptowaniem stanowiska organu w zakresie oceny przesłanek, które miały uzasadnić słuszność decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec pewnego przyjęcia, że wobec skarżącego istnieją widoki na poprawę stanu zdrowia i ewentualną możliwość spłacenia długu w przyszłości, co wynikać ma z braku orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy, istniejących rokowań poprawy stanu zdrowia wobec nietrwałego charakteru niepełnosprawności, a sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący nie wyróżnia go spośród innych dłużników alimentacyjnych na tyle, aby zastosowanie ulgi spełniało przesłanki "wyjątkowego charakteru". c) art. 8 § 2 kpa przez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a polegające na rozstrzygnięciu sprawy skarżącego w sposób istotnie odmienny od spraw tego samego rodzaju, podczas gdy przepis ten wymaga związanie utrwaloną praktyką rozstrzygania spraw, przez którą należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa). d) art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 107 § 3 kpa i art. 11 kpa przez ogólnikowe wskazanie oraz przyjęcie - jako swojego - lapidarnego w istocie rzeczy uzasadnienia organu w zakresie braku wyjątkowego charakteru sytuacji skarżącego, który zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, na które zobowiązany nie ma wpływu, co w przypadku skarżącego przejawiać ma się brakiem orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy, istniejących rokowań poprawy stanu zdrowia wobec nietrwałego charakteru niepełnosprawności, zaś sytuacja w jakiej znalazł się skarżący nie wyróżnia go spośród innych dłużników alimentacyjnych, którzy co do zasady borykają się z problemami finansowymi, co finalnie, w świetle także uzasadnienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, prowadzi do wniosku, że wobec skarżącego istnieją widoki na poprawę stanu zdrowia i ewentualną możliwość spłacenia długu w przyszłości. e) art. 104 kpa przez uchybienie obowiązku wydania decyzji (orzeczenia) z uwzględnieniem naczelnej zasady prawdy materialnej, a polegające w szczególności na merytorycznym i błędnym rozstrzygnięciu sprawy w oparciu o stan przyszły oraz niepewny, podczas gdy organ administracji publicznej, w tym Sąd orzekający, zobowiązany jest do oceny stanu faktycznego sprawy według chwili wydania decyzji administracyjnej (orzeczenia). II. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa, naruszenie przepisów prawa materialnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na mylnym zanegowaniu związku, jaki zachodzi pomiędzy ustalonymi w postępowaniu faktami a przepisami prawa, przejawiające się w konkluzji unicestwieniem wyjątkowego charakteru sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, mimo niezaprzeczalnych faktów wskazujących na zdecydowanie obiektywną, niezależną oraz ciężką sytuację zdrowotną, a w ślad za tym także i dochodową oraz rodzinną, skarżącego, brakiem rokowań co do poprawy tej sytuacji i możliwości odzyskania zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy w przyszłości, przy jednoczesnym założeniu, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, winno być ferowane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem orzeczenia, nie stan przyszły i niepewny. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto argumenty mające przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Skarga kasacyjna stanowi sformalizowany środek zaskarżenia, dlatego rozpoznanie zawartych w niej zarzutów jest możliwe tylko wtedy, gdy zostały sformułowane w sposób odpowiadający ustawowym wymogom określonym w art. 174 ppsa. Z przepisu tego wynika, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną należy więc oprzeć na zarzutach naruszenia prawa przez Sąd I instancji. Sąd administracyjny kontroluje bowiem prawidłowość wydania decyzji administracyjnej przez pryzmat zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa proceduralnego. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej może być zatem przedmiotem zarzutu kasacyjnego wobec Sądu I instancji przy wykazaniu, że Sąd ten dokonał błędnej ich wykładni lub niewłaściwie je zastosował. Przepisy procedury administracyjnej normują bowiem postępowanie przed organami administracji, a nie przed sądem administracyjnym, dlatego ich naruszenie przez sąd administracyjny może być oceniane jedynie w sposób określony w art. 174 pkt 1 ppsa. W związku z powyższym Sąd I instancji nie mógł naruszyć przepisów procedury administracyjnej w sposób wskazany w zarzutach kasacyjnych, skoro przepisy te nie normują postępowania przed tym Sądem. Zgodnie zaś z art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z cytowanej treści wynika, że decyzja o umorzeniu zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego zapada w ramach uznania administracyjnego. Z akt sprawy wynika, że organy administracji wyjaśniły stan faktyczny sprawy w sposób dokładny i szczegółowy i wydały decyzje na podstawie tych ustaleń. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Organy wzięły pod uwagę, że orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego ma charakter czasowy, dlatego nie można stwierdzić czy sytuacja zdrowotna skarżącego nie ulegnie poprawie. Gdyby bowiem Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w P. uznał, że stan zdrowia skarżącego nie może ulec poprawie orzeczenie o niepełnosprawności miałoby charakter bezterminowy. Prawidłowo zatem Sąd I instancji stwierdził, że organy, opierając się na orzeczeniu o niepełnosprawności skarżącego wydanym na okres do 30 czerwca 2023 r. przyjęły, że nie jest wykluczona poprawa stanu zdrowia skarżącego, a co za tym idzie czy nie będzie on miał możliwości zarobkowania i spłacenia długu wobec funduszu alimentacyjnego. W sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, jakkolwiek ciężkiej, nie można jednak przesądzić, że nie ulegnie ona poprawie, dlatego umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne. Skarżący może natomiast w terminie późniejszym, w razie braku poprawy swojej sytuacji, ponownie ubiegać się o umorzenie należności oraz o odroczenie terminu spłaty lub rozłożenie spłaty na raty. Również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący ogólnikowego uzasadnienia wyroku, mającego niespełniać wymogów art. 141 § 4 ppsa, nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku znalazły się bowiem wszystkie elementy określone w tym przepisie - zawiera ono przedstawienie stanu sprawy, wystarczającą argumentację dotyczącą oceny decyzji organów obu instancji oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.