II SA/Łd 615/19

Dnia 21 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.), Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 roku sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej opłatę za pobyt w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...]. A. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., postanowieniem z [...] r. utrzymało w mocy własne postanowienie z [...] r., którym odmówiono M. K. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. Kolegium w uzasadnieniu wydanego postanowienia wskazało, że ww. decyzja z [...] r. ustalająca matce wnioskodawcy – T.K. miesięczną opłatę za pobyt w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. obejmowała wyłącznie zobowiązanie T. K., w żaden sposób nie odnosząc się do zobowiązań leżących po stronie M.K.. Tym samym brak było podstaw do przyznania mu statusu strony w związku ze złożonym wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Organ dodał, że w dacie wydania postanowienia T. K. już nie żyła, bowiem jej śmierć nastąpiła 5 kwietnia 2017 r. Poza tym kwestia wyjaśnienia opłat należnych od M.K. za okres od 26 lutego 2016 r. do 5 kwietnia 2017 r. za pobyt T.K. w placówce została decyzją Kolegium z [...] r. przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, w związku z uchyleniem decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt T. K. w placówce, gdzie M.K. ma niewątpliwie przymiot strony postępowania. Nadto Kolegium nie dopatrzyło się w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających wszczęcie postępowania nieważnościowego z urzędu, ani też podstaw by przy wydawaniu decyzji doszło do naruszenia prawa (tym bardziej rażącego naruszenia), jak i by decyzja ta była dotknięta wadą powodującą jej nieważność z mocy prawa. W konkluzji Kolegium wskazało, że M. K. nie był stroną w postępowaniu zakończonym decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] października 2019 r., zaś w zakresie jego zobowiązań do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej wydana została odrębna decyzja z [...] kwietnia 2018 r. i w tym zakresie - jako strona postępowania zakończonego wydaniem tejże decyzji ma prawo do jej kwestionowania, z którego zresztą skorzystał, podobnie jak w przypadku postępowania zakończonego wydaniem decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] lutego 2017 r. ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty T.K. w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym. Skargę na powyższe postanowienie wniósł M. K., zarzucając naruszenie art. 28 oraz art. 30 § 4 k.p.a., poprzez błędne ich zastosowanie oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie co skutkowało naruszeniem art. 7 k.p.a. W uzasadnieniu skargi przedstawił dotychczasowy przebieg postepowania, wyjaśnił, że decyzją [...] lutego 2016 r. jego matka została umieszczona w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł.. podkreślił, że winien być stroną postepowania bo jak syn może zostać obciążony kosztami pobytu matki w DPS, jeśli nie zostaną one w całości pokryte z dochodów matki i tak tez się stało, bowiem decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] października 2016 r. został obciążony dopłatami za ten pobyt jako syn. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja bowiem narusza art.61a § 1 Kpa w związku z przepisem art.28 tej ustawy, w stopniu istotnie wpływającym na wynik postępowania. Zgodnie z art.61a§ 1 Kpa Gdy żądanie, o którym mowa w art.61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stronę lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego aktu wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że skarżący nie może być stroną postępowania o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku znak [...], mocą której organ ten ustalił miesięczną opłatę za pobyt T.K. w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. przy ( ... ) od dnia przyjęcia do placówki w następujący sposób – T. K. w wysokości 1.075,10 złotych, - Miasto Ł. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby obowiązane, podnosząc, że owa decyzji, w żaden sposób nie odnosi się do zobowiązań skarżącego, a ponadto w chwili złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności T.K. już nie żyła. Kolegium stwierdziło również, że nie dopatrzyło się w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających wszczęcie tego postępowania z urzędu, ani też podstaw do przyjęcia by przy wydaniu opisanej wyżej decyzji doszło do naruszenia prawa ( tym bardziej rażącego ). Stanowisko to jest błędne. Zgodnie z art.28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W niniejszej sprawie istotna jest druga część przepisu art.28 Kpa po alternatywie rozłącznej stroną jest... kto żąda czynności organu ze względu swój interes prawny. W doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że przesłankami zastosowania normy prawnej wynikającej z tej części przepisu art.28 są: 1) istnieje podmiot niepodporządkowany organowi administracyjnemu, który uznaje się za legitymowany do udziału w postępowaniu administracyjnym; 2) podmiot ten ma – zgodnie z własną oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy – interes prawny lub obowiązek, o których należy rozstrzygnąć w drodze decyzji administracyjnej; 3) podmiot ten dokonuje czynności procesowej, mającej w jego przekonaniu spowodować wszczęcie postępowania, a czyni to wnosząc żądanie do tego organu, który uznaje za właściwy w swojej sprawie; 4) czynność procesowa tego podmiotu – żądanie wszczęcia postępowania – będzie skuteczna wtedy, gdy można wstępnie wskazać przepis prawa materialnego, który dopuszcza istnienie takiego właśnie rodzaju interesu prawnego lub obowiązku w obszarze właściwości organu (J. Borkowski/B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 228–229). Nie może budzić wątpliwości, że skarżący spełnia pierwsze trzy wskazane wyżej przesłanki, w związku z tym należy rozważyć, czy skarżący wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] roku mógł takie żądanie skutecznie złożyć ( w tym sensie, że winno ono skutkować wszczęciem postępowania ), to znaczy, czy istnieje przepis prawa materialnego w oparciu, o który można uzasadnić tezę, że skarżącemu przysługuje interes prawny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że cechami interesu prawnego będzie to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami stosowania przepisu prawa materialnego" (wyrok NSA z 23.03.1999 r., I SA 1189/98, LEX nr 47969). Nie powinno w związku z tym budzić wątpliwości, że w przepisie art. 28 chodzi o taki interes, "który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Ponadto wspomniany interes prawny musi być interesem indywidualnym strony postępowania, musi zatem dotyczyć jej bezpośrednio. Tak więc o tym, czy określonemu podmiotowi będzie służyło prawo strony w konkretnym postępowaniu administracyjnym, decydować będzie norma prawna, z której dla tego podmiotu będą wynikały wprost określone prawa lub obowiązki" (wyrok NSA z 15.12.1998 r., II SA 1355/98, LEX nr 41827). W ocenie Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego taki przepis prawa materialnego istnieje, w oczywisty sposób odnoszący się do praw i obowiązków skarżącego. Przepisem tym jest art.61 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej ( tj. Dz.U 2015 poz.163 ). Zgodnie z nim: Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Wykładnia literalna powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej obciąża małżonka i krewnych w linii prostej, tylko wówczas, gdy mieszkaniec domu nie ponosi pełnej odpłatności, innymi słowy, jeśli osoba przebywająca w D.P.S ponosi pełną odpłatność za pobyt, nie istnieje podstawa do żądania takiej opłaty od podmiotów wymienionych w pkt. 2 i 3 art.61 ust.1 u.o.p.s. Dalsze jednostki redakcyjne art.61 u.o.p.s określają sposób oraz kryteria ustalania zakresu obowiązku ponoszenia opłat przez osoby do tego obowiązane, w szczególności mieszkaniec domu opieki społecznej jest obowiązany do ponoszenia opłat w wysokości 70% swego dochodu ( art.61 ust.2 pkt.1 ), małżonek, zstępni przed wstępnymi : a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; ( art.61 ust.2 pkt.2 lit. a i b ), gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. ( art.61 ust.3 ) Oznacza to, że przepis art.61 u.o.p.s nie tylko zawiera zamknięty katalog podmiotów obowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, warunkuje kiedy inne osoby poza przebywającym w domu są obowiązane do ponoszenia opłat, ale także określa sposób ustalania wysokości takiej opłaty. Przy czym oczywistym jest wysokość opłaty ustalona przebywającemu w Domu Pomocy Społecznej, wpływa lub może wpłynąć na zakres obowiązków innych osób – małżonka, wstępnych oraz zstępnych. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż skarżący M.K. jest synem T.K., która umieszczona została w Domu Opieki Społecznej i której analizowaną decyzją z dnia [...] roku ustalono obowiązek wnoszenia miesięcznej opłaty w kwocie 1.075,10 złotych. Wysokość ustalonej T.K. opłata oraz okoliczność, że była ona niewystarczająca do pokrycia kosztów pobytu spowodowała, że obowiązek wniesienia opłat "uzupełniającej" przeszedł na skarżącego, który w stosunku do T. K. jest zstępnym. Nie ma przy tym znaczenia to, że T. K. zmarła, gdyż jest śmierć nie spowodowała wygaśnięcia obowiązku M.K., nie ma znaczenia to, że Kolegium nie znalazło podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, gdyż odmówiło wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego, nie ma także znaczenia konstatacja, że objęta wniosek o stwierdzenia nieważności decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa. Ta okoliczność przecież może być zbadana dopiero w postępowaniu, którego przedmiotem jest ocena, czy ziściła się jedna z przesłanek z art.156 § 1 Kpa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium przychyli się do oceny prawnej zaskarżonego postanowienia. Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.c, w związku z art.135 P.p.s.a uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia SKO w Ł. z dnia [...] roku. dc