II SA/Go 785/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A.H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. 1. Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A.H. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. odmówił wnioskodawczyni prawa do zwolnienia wnioskującej z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc kwiecień 2020 r. Podstawę odmowy stanowił art. 31zq ust.37 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.; dalej jako ustawa o COVID-19), zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jest przeslanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za miesiące marze, kwiecień i maj 2020 r., nie później niż do 30 czerwca 2020 r., tymczasem wymagane dokumenty (deklaracja za miesiąc maj 2020 r.) zostały złożone w dniu 8 lipca 2020 r., a więc po wskazanym terminie. Organ wyjaśnił, że warunkiem zwolnienia z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych jest fakt, że nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Strona musi złożyć pierwszą deklarację rozliczeniową w terminie, natomiast kolejne zostaną wygenerowane systemowo przez ZUS. Są to dokumenty systemowe pochodzące z tzw. klonowania. Warunkiem poprawnego "klonowania" jest złożenie w terminie tzw. wzorcowej deklaracji za cały miesiąc kalendarzowy. Klonowanie dokumentów kończy się przed upływem terminu płatności składek. Ponieważ wnioskująca w marcu 2020 r. korzystała z zasiłku chorobowego, co skutkowało zmianą podstawy naliczanej w deklaracji, "klony" nie mogły być automatycznie wytworzone i strona musiała złożyć nowe deklaracja za kolejne miesiące, co dopełniła z przekroczeniem terminu warunkującego zwolnienie. 2. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. A.H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, nie zgadzając się z jej treścią oraz wskazując, iż nie została poinformowana o tych kwestiach, które miały wpływ na zachowanie terminu, w szczególności o tym, że musi na nowo złożyć deklaracje. 3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 5. Przepisy art. 31zq ust. 1-4 ustawy o COVID określają obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych przez płatników składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Ze stanu faktycznego sprawy wynika (nie jest to sporne), że deklaracja za miesiąc kwiecień 2020 r. została złożona przez skarżącą po terminie, bo 8 lipca 2020 r. Wywodząc z tego faktu negatywne konsekwencje dla strony organ postąpił mechanicznie i formalnie nie biorąc w ogóle pod uwagę ani okoliczności podnoszonych przez skarżącą (w ogóle się do nich nie odniósł), ani obowiązujących regulacji, które dotyczą, między innymi takich lub podobnych im przypadków, jak w niniejszej sprawie. 6. Organ pominął w sprawie zastosowanie, obowiązującego od dnia 16 grudnia 2020 r., art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z treści tego przepisu wynika, że dotyczy on sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, a zatem także terminów materialnoprawnych, jak termin określony w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID. Przepis ten obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce: w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491) i w dacie składania wniosku, deklaracji oraz rozpatrywania sprawy obowiązywał. Organ nie poinformował jednak skarżącego o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co w jaskrawy sposób naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu, bezpośrednio wpływając na wynik sprawy. Uchybienie to przesądza zatem o zasadności skargi obligując sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji w celu umożliwienia stronie skorzystania z przysługujących mu praw podmiotowych. 7. Wskazać także należy, że uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, jeśli strona nie zawiniła w opóźnieniu złożenia deklaracji w terminie Dla zastosowania tego przepisu znaczenie mają przyczyny uchybienia terminu. Brak wyjaśnienia tych kwestii, a mianowicie brak wyjaśnienia skarżącej, że po skorzystaniu przez nią z zasiłku chorobowego nie będzie już automatycznego "klonowania" deklaracji za poprzednie miesiące stanowi naruszenie zasad określonych w art. 9, 10 § 1 i 79a § 1 k.p.a. (w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266, ze zm.). Zgodnie z wyrażonymi w tych przepisach zasadami organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu powinien był udzielić stronie należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, czyli w tym przypadku poinformować skarżącą, przed dniem 30 czerwca 2020 r., że jej deklaracje za wymagane przez ustawę miesiące nie dotarły do ZUS oraz, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest ich złożenie przed tym terminem. Poinformować oczywiście na tyle wcześniej, by skarżąca miała realną możliwość dosłania deklaracji przed 30 czerwca 2020 r. Nie można bowiem zaakceptować w praworządnym państwie sytuacji, w której organ publiczny mający służyć obywatelom proceduje tak, by obywatele nie zdążyli dopełnić formalności w terminie, tym bardziej, co słusznie podkreśla skarżący, że zadaniem organu jest realizowanie celów "Tarczy Antykryzysowej", czyli pakietu regulacji prawnych służących ustabilizowaniu polskiej gospodarki, między innymi przez łagodzenie społeczno-gospodarczych skutków związanych z występowaniem epidemii w formie różnego rodzaju wsparcia przedsiębiorców. 8. Uznać zatem należy, że wykazane naruszenie art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID oraz art. 9, 10 § 1 i 79a § 1 k.p.a. miały istotny wpływ na wynik sprawy, co prowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.) W szczególności organ udzieli stronie stosownego pouczenia o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji i jeśli strona złoży w terminie taki wniosek, rozpatrzy go biorąc pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę oraz to, że organ, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie pouczył strony o wymogach i skutkach niedochowania terminu wskazanego w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID.