III SA/Po 735/21

Dnia 1 grudnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 roku sprawy ze skargi A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] Inspektorat w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] stycznia 2021r. sygn. [...]/2020/ Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Inspektorat w [...] na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020r., poz. 266 ze zm.) odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec- maj 2020r. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na treść art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 oraz art. 31 zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. podał, że warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r. Ponieważ nie odnotowano wpływu wniosku A. D. w ww. okresie , to zdaniem organu skarżącej nie przysługuje prawo do skorzystania z tej formy pomocy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała, że wniosek złożyła ,że ma nawet tę okoliczność stosowną korespondencję z organem , w której wyjaśniała okoliczności jego złożenia .Przyznała, że jedynym błędem było wpisanie we wniosku Nr NIP firmy [...] ,zamiast indywidualnego [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2021r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za marzec-maj 2020r. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja organu I instancji jest zasadna,bowiem do dnia 30 czerwca nie odnotowano wpływu wniosku skarżącej o zwolnienie z opłacania składek. W terminowo wniesionej skardze skarżąca podała, że wniosek na druku RDZ złożyła osobiście w dniu [...] kwietnia 2020 roku w skrzynce podawczej w budynku I Oddziału ZUS przy ul.[...] w [...]. Wprawdzie pomyliła Nr NIP,niemniej wyjaśniała te kwestię z organem , na dowód czego załączyła do skargi dokumentację w postaci decyzji ZUS z dnia [...] maja 2020 roku,o nr [...] skierowaną do [...] Sp.jawna, pismo ZUS z dnia [...] lipca 2020 roku kierowane także do tej spółki, pismo ZUS z dnia [...] września 2020 roku oraz odpowiedź na nie z dnia [...] października 2020 roku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020.1842 – dalej ustawa z 2 marca 2020r.). Zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i 4 ustawy z 2 marca 2020r. na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek. Zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. ( w brzmieniu na dzień wydania decyzji) warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020r. od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 52 § 3 P.p.s.a. jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. W niniejszej sprawie skarżąca skorzystała z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ rozpoznał wniosek skarżącej z dnia [...] stycznia 2021r,uzasadniając rozstrzygnięcie odmowne identycznie jak organ I instancji tj. wobec braku złożenia wniosku o zwolnienie od składek w terminie do dnia 30 czerwca 2020 roku. Decyzję zaskarżoną organ oparł więc na tych samych przesłankach ,co organ I instancji, pomimo wyraźnego wskazania we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że taki wniosek wpłynął, a jedynie NIP był błędny, a organ domagał się już wyjaśnień w tej sprawie. Wyraźnie, jednoznaczne wskazanie tej okoliczności wraz z NR NIP obligowało organ do wyjaśnienia tej okoliczności ,skoro jedyną przyczyną odmowy zwolnienia był właśnie brak wniosku. Co- więcej , jak wynika z dokumentów załączonych do skargi ,jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji została wydana decyzja ostateczna w sprawie spółki jawnej EPI ,której NIP skarżąca błędnie podała we własnym wniosku. Nie zweryfikowanie więc podanych przez skarżącą zarzutów i argumentów spowodowało bezzasadne uznanie,iż nie złożyła ona wniosku. Powyższe twierdzenie organu pozostaje jednak w sprzeczności z faktem,że organ zainicjował postępowanie o sygn.[...] ,choć powołuje się na brak wniosku i faktycznie nie ma go w aktach administracyjnych. W tym miejscu wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a."), stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie powielone,enigmatyczne uzasadnienie organów obu instancji nie wyjaśniły stronie w sposób wyczerpujący przesłanek tych rozstrzygnięć. Ponadto , rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tymczasem skarżąca poniosła szkodę,bowiem w istocie jej wniosek o zwolnienie od opłacania składek nie został rozpoznany i to w sytuacji jego terminowego złożenia .Z kolei argumenty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy całkowicie pominięte. Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez skarżącą wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r., doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa czy błędu strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać,że postępowanie z jej wniosku toczy się wobec innego podmiotu,zweryfikować wolę skarżącej w zakresie podmiotowym wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Należy dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, zwłaszcza zaś w sytuacji, gdy w środku odwoławczym strona domaga się wręcz wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości. Ich usunięcie było możliwe choćby poprzez zweryfikowanie obu podanych przez stronę w toku postępowania numerów NIP. W tym miejscu wskazać należy, że w ocenie Sądu przepisy ustawy z 2 marca 2020r. nie wprowadziły szczególnego trybu rozpatrywania wniosków, uchylającego stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Regulacje art. 15 zzzzzn i n. tej ustawy wskazują, że zasady z k.p.a. zostały ograniczone w ściśle określonym zakresie a nie wyłączone. Odesłanie do przepisów k.p.a. w zakresie odwołań (art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020r.) wskazuje jedynie na tryb rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (n.b. stanowi powielenie regulacji z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) a nie wskazuje na wyłączenie stosowania przepisów k.p.a. do rozpoznawania wniosków o zwolnienie z opłacania składek przez organ. W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym i to dwukrotnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do przedstawiania dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania sądowego . Uznać zatem trzeba, że naruszenie art.9, 107 par.3 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem w/w przepisów organ weźmie pod uwagę, że niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść skarżącego, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania. Z uwagi na powyższe, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] stycznia 2021r. ----------------------- 7