III FSK 4496/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Adam Nita (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1045/20 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 12 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1045/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (zwany dalej Sądem I instancji) oddalił skargę M. P. (w dalszej części uzasadnienia określanej jako Wnioskodawczyni, Strona lub Skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (zwane dalej Organem odwoławczym lub Organem II instancji) z 3 sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Stan faktyczny sprawy, ustalony przez Sąd I instancji przedstawia się następująco. W dniu 7 lutego 2020 r. Strona wystąpiła do Prezydenta Miasta K. (zwanego dalej Prezydentem Miasta lub Organem I instancji) o umorzenie kosztów egzekucyjnych (ich wysokość wyniosła 5,60 zł). Wniosek ten uzasadniono złym stanem zdrowia Skarżącej, który nie pozwala jej na podjęcie pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że brakuje jej środków na zakup żywności i leków oraz na leczenie. Dodatkowo, jej mieszkanie wymaga remontu (w szczególności instalacja gazowa). Prezydent Miasta odmówił zadośćuczynienia wnioskowi Strony, a zapatrywanie to podzielił Organ II instancji. Samorządowe Kolegium odwoławcze utrzymało bowiem w mocy postanowienie Organu I instancji. Wspomniany organ rozpatrujący zażalenie Strony na postanowienie Prezydenta Miasta nie negował tego, że sytuacja finansowa i zdrowotna Wnioskodawczyni jest trudna. Jego zdaniem okoliczności opisane we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne nie stanowią jednak automatycznie przesłanki uzasadniającej zastosowanie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych. Kwota tych powinności nie przemawia bowiem za przyjęciem, że Strona nie jest w stanie ich ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Ponadto, Organ II instancji podzielił stanowisko Prezydenta Miasta, że umorzenia kosztów egzekucyjnych nie uzasadnia ważny interes publiczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił zapatrywanie Samorządowego Kolegium odwoławczego. Uzasadniając swoje racje, Sąd I instancji odwołał się do konstrukcji prawnej, ukształtowanej w art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 -zwanej dalej u.p.e.a.) i uznania administracyjnego stanowiącej jej istotę. Następnie zaś wyjaśnił, na czym polega uznanie administracyjne oraz wyjawił, że w jego przekonaniu, wydana decyzja nie miała takiego charakteru. Organ odwoławczy akceptując zapatrywanie zaprezentowane przez Prezydenta Miasta nie dopatrzył się bowiem w stanie faktycznym sprawy zaistnienia żadnej z kierunkowych dyrektyw wyboru konsekwencji, wskazanych w art. 64e § 2 u.p.e.a., których wystąpienie umożliwia umorzenie kosztów egzekucyjnych, natomiast nie zobowiązuje do wydania takiego rozstrzygnięcia. Tym samym, nie doszło do sytuacji, w której istniałaby prawna możliwość rezygnacji z uzyskania kosztów egzekucyjnych, a organ by tego nie dokonał, działając w ramach uznania administracyjnego. Pełny tekst uzasadnienia orzeczenia jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, zwanej dalej CBOSA). W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Strona reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu wniosła: 1) na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – zwanej dalej P.p.s.a.) - o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie zgodnie z żądaniem skargi, tj. - jak to ujęto - uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta; 2) w przypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie przepisu art. 185 § 1 P.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 3) o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów udzielonej Skarżącej pomocy prawnej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych (z uwzględnieniem należnego podatku od towarów i usług), ponieważ udzielone koszty nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części; 4) o rozstrzygnięcie sprawy na posiedzeniu niejawnym - bez przeprowadzania rozprawy. Jednocześnie, Skarżąca zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64e § 2 pkt 1, 2 i 3 u.p.e.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że nie zachodzą podstawy do umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 5,60 zł, pomimo że: a. Skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, co potwierdza fakt przyznania jej prawa pomocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, w tym zwolnienia Strony w całości od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, b. za umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego przemawia ważny interes publiczny, c. ściągnięcie od Wnioskodawczyni spornych kosztów w kwocie wynoszącej jedynie 5,60 zł spowodowałoby wyłącznie niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucono wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez obrazę: art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. – zwanej dalej P.u.s.a.), art. 3 § 2 pkt. 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 c) P.p.s.a. w zw. z art.7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 - dalej określanej jako k.p.a.). W przekonaniu Strony nastąpiło to poprzez nienależyte wykonanie przez Sąd I instancji kontroli decyzji organu i nieuwzględnienie skargi, pomimo: a. braku rozważenia, czy stwierdzono nieściągalność od Skarżącej dochodzonego obowiązku, a także czy ściągnięcie od Skarżącej spornych kosztów egzekucyjnych wynoszących jedynie 5,60 zł spowodowałoby wyłącznie niewspółmierne wydatki egzekucyjne; b. wydania decyzji sprzecznie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego poprzez uznanie, że Strona ma możliwość poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Jak zaś wyartykułowano, żyje ona w ubóstwie, a dysponując kwotą poniżej 100 zł miesięcznie na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb de facto nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. W reakcji na te zarzuty i argumentację Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie jest zasadna i jako taka została oddalona. Doszło do tego pomimo dających się zauważyć niedoskonałości w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji. Nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 64c § 1 u.p.e.a., co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Dopiero, gdy wspomniane zobowiązania pieniężne nie mogą być sfinansowane przez ten podmiot (ściągnięte od niego), ponosi je wierzyciel (por. art. 64c § 4 u.p.e.a.). Do wyjątków należą natomiast sytuacje, w których organ umarza koszty egzekucyjne. Poza przypadkami, kiedy jest to obligatoryjne (por. art. 64e § 4c i 4d u.p.e.a.) należą do nich stany faktyczne, w których możliwe jest odstąpienie od ich ściągnięcia (w całości lub w części) na mocy uznaniowego postanowienia organu egzekucyjnego (por. art. 64e § 1 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 64e § 2 u.p.e.a tego typu rozstrzygnięcie może zapaść jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Właśnie ten przepis jest normatywnym punktem odniesienia dla zarzutów podniesionych przez Stronę w jej skardze kasacyjnej – z nim zestawiono stan faktyczny sprawy oraz argumentację zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Czyniąc to, Naczelny Sąd Administracyjny miał na względzie dyspozycję art. 184 P.p.s.a. Zgodnie z nim, skargę kasacyjną oddala się zarówno wtedy, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, jak i w sytuacji gdy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu mimo jego błędnego uzasadnienia. Biorąc pod uwagę prawne przesłanki fakultatywnego umorzenia kosztów egzekucyjnych godzi się zauważyć, że alternatywny charakter ma pierwsza z nich, wskazana w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a Na tej podstawie organ egzekucyjny jest bowiem władny umorzyć koszty egzekucyjne jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Tym samym, wbrew enuncjacjom Strony ani Prezydent Miasta, ani też Organ II instancji mógł nie odnosić się do kwestii stwierdzenia nieściągalności od Wnioskodawczyni dochodzonej powinności. Jeżeli jednak zaniechali oni tej aktywności, w myśl art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. byli zobowiązani badać, czy Strona nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. To zaś miało miejsce – Samorządowe Kolegium Odwoławcze przeanalizowało zarówno dochody Skarżącej, jak i ponoszone przez nią wydatki na finansowanie potrzeb życiowych i w przekonujący sposób wykazało, że biorąc pod uwagę wysokość kosztów egzekucyjnych (5,60 zł), wspomniany podmiot może je ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że Sąd I instancji, odnosząc się do tej materii nawiązał do okoliczności, które nie zaistniały w przedmiotowej sprawie – odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 rok, wyzbywania się majątku w postaci udziałów w spółce i przekazywania żonie uzyskanych z tego tytułu środków, a także wyartykułował młody wiek strony oraz jej bogate doświadczenie zawodowe. Ta oczywista omyłka zaistniała w formułowaniu uzasadnienia wyroku nie mogła jednak skutkować uchyleniem tego orzeczenia, wobec trafnego rozstrzygnięcia kwestii przesłanki umorzeniowej wynikającej z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. i przekonującego wyjaśnienia tej materii w decyzji Organu odwoławczego. Analizując tę argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę, że podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych w oparciu o wskazany przepis może być wyłącznie obawa wystąpienia uszczerbku o charakterze kwalifikowanym, którego skutki znacznie przewyższają normalne konsekwencje związane z uszczupleniem majątkowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2469/14, Lex nr 2083174). Biorąc pod uwagę wskazywaną już wysokość kosztów (5,60 zł) i odnosząc ją do niskich dochodów Wnioskodawczyni, ujawnionych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (652 zł), a także uwzględniając comiesięczne wydatki Strony (570 zł), nie sposób przyjąć, że koszty egzekucyjne Wnioskodawczyni są dla niej szczególnie istotną konsekwencją ekonomiczną, uzasadniającą ich umorzenie. Artykułowane przez Skarżącą przyznanie jej przez Sąd prawa pomocy nie jest zaś okolicznością, którą należałoby brać pod uwagę oceniając, czy spełniony był warunek umorzenia kosztów egzekucyjnych przez organy administracyjne. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie została także spełniona druga z przesłanek fakultatywnego umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci ważnego interesu publicznego, uzasadniającego takie rozstrzygnięcie. Jak bowiem trafnie wywiódł w uzasadnieniu swojego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny, poniesienie kosztów egzekucyjnych nie doprowadzi do zachwiania podstaw egzystencji Strony. Jednocześnie nie można przyjąć, że skutki ewentualnej rezygnacji uprawnionego podmiotu z należnego mu świadczenia mogą przynieść pozytywne rezultaty ważne z punktu widzenia szerszej społeczności, a nie tylko dla samej Wnioskodawczyni. Rację ma Wnioskodawczyni artykułując w swojej skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego wyroku nie rozważył trzeciej z przesłanek fakultatywnego umorzenia kosztów egzekucyjnych, tj. tego czy ściągnięcie tylko ich od Skarżącej, zważywszy na wysokość tej należności nie spowoduje wyłącznie niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych (por. art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Uchybienie to nie mogło jednak doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł bowiem do przekonania, że niewysokie koszty egzekucyjne mogą być egzekwowane z dochodów Wnioskodawczyni. Jak zaś wynika ze stanu faktycznego ustalonego przez Sąd I instancji przedmiotem egzekucji jest zaległość podatkowa Skarżącej z tytułu podatku od nieruchomości. Tym samym, od tego podmiotu nie dochodzono by samych tylko kosztów egzekucyjnych, ale i należność główną w postaci zaległego zobowiązania podatkowego. Tym samym, w realiach przedmiotowej sprawy nie została spełniona przesłanka umorzeniowa, wskazana w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a. Z wszystkich tych powodów nie zasługiwał na uznanie żaden z zarzutów skargi kasacyjnej i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ją oddalił. Stało się tak na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach pomocy prawnej udzielonej Stronie, należnych jej pełnomocnikowi z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (por. art. 258 § 2 pkt 8 i § 4 P.p.s.a). Stanisław Bogucki Dominik Gajewski Adam Nita