II SA/Lu 457/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi K. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania R. M. (dalej jako: skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] r. (dalej także jako: organ I instancji), w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Pismem z [...] lipca 2019 r. organ I instancji poinformował skarżącego o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko – H. M., na okres od [...] lipca 2019 r. do [...] maja 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W sierpniu 2019 r. organ uzyskał informację, że wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z [...] października 2016 r. zostało rozwiązane małżeństwo R. M. z A. B.. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem H. M. Sąd powierzył matce, a władza rodzicielska R. M. została ograniczona. Ponadto w październiku 2019 r. organ uzyskał informację, że A. B. uzyskała prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od [...] lipca 2019 r. do [...] maja 2021 r. na dziecko H. M., które wypłacane jest przez Urząd Miasta w L.. Decyzją z [...] r. organ I instancji uchylił skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na córkę H. . Po rozpoznaniu odwołania skarżącego decyzją z [...] r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z [...] sierpnia 2020 r. (II SA/Lu [...]) oddalił skargę R. M.. W tej sytuacji wskazaną wyżej decyzją z [...] r., na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, ze zm.; dalej jako: u.p.p.w.d.) organ I instancji ustalił, że świadczenie wychowawcze wypłacone stronie w okresie od [...] lipca do [...] sierpnia 2019 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane oraz zażądał zwrotu świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że w okresie, o którym mowa w decyzji córka w większości przebywała pod jego opieką, a środki za ten okres zostały przekazane matce dziecka, przez co świadczenie trafiło do osoby uprawnionej. Ponadto skarżący wniósł o umorzenie "wykorzystanego świadczenia" z uwagi na trudną sytuację materialną i bytową. Po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z [...] r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że w treści wniosku o przyznanie świadczenia, który złożył skarżący, zawarte były informacje wskazujące na to, że zamieszkiwanie dziecka z rodzicem stanowi podstawową, obligatoryjną przesłankę przyznania świadczenia wychowawczego. Dodatkowo wnioskodawca zobowiązany został do informowana organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Takie samo pouczenie zawarte zostało również w informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Ponieważ w wyroku rozwodowym w sposób jednoznaczny i prawnie wiążący ustalone zostało miejsce zamieszkania córki przy matce, a władza rodzicielską skarżącego została ograniczona, w związku z tym brak jest podstaw, aby uznać, że od lipca 2019 r. małoletnia córka H., na którą stronie przyznane zostało świadczenie wychowawcze zamieszkiwała razem z ojcem we wspólnym gospodarstwie domowym. W stanie faktycznym sprawy, z uwagi na treść prawomocnego orzeczenia, o którym strona nie poinformowała organu, w okresie od lipca do sierpnia 2019 r. doszło do wypłaty świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy nie zostały przez niego spełnione przesłanki wynikające z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., warunkujące prawo do świadczenia wychowawczego. Z kolei podniesione w odwołaniu okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej skarżącego mogą stanowić podstawę do złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, który jest jednak rozpoznawany w odrębnym postępowaniu. W skardze do sądu administracyjnego R. M. podniósł, że decyzja organu jest chybiona, gdyż wykazał w toku postępowania, że świadczenie zostało wykorzystane na potrzeby dziecka, a ponadto skarżący znajduje się w stanie niedostatku, pobiera wsparcie z pomocy społecznej, co uzasadnia umorzenie należności. Argumentację tą skarżący podtrzymał w piśmie procesowym z [...] lipca 2021 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana na rozprawie przeprowadzonej zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842, ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Istotą sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie jest istnienie przesłanek skutkujących uznaniem, że świadczenie wychowawcze przyznane skarżącemu na córkę H. (pismo z [...] lipca 2019 r.) jest świadczeniem nienależnie pobranym w odniesieniu do okresu, w którym świadczenie to wypłacono, tj. od [...] lipca do [...] sierpnia 2019 r. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane uznaje się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.). Okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że wyrokiem z [...] października 2016 r. Sąd Okręgowy w W. rozwiązał przez rozwód małżeństwo R. M. z A. B.. Co kluczowe dla rozpoznawanej sprawy, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem H. M. S. powierzył matce, a władza rodzicielska R. M. została ograniczona do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka w zakresie leczenia i wyjazdów zagranicznych na okres powyżej 14 dni. Ustalono również zakres kontaktów ojca z córką (co do zasady co drugi weekend). Oznacza to, że małoletnia H. M., na którą przyznano skarżącemu świadczenie wychowawcze, nie może być uznawana za zamieszkującą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyrok rozwodowy w sposób prawnie wiążący ustalił miejsce zamieszkania córki przy matce i ograniczył władzę rodzicielską skarżącego. Twierdzenie przeciwne byłoby sprzeczne z treścią prawomocnego wyroku sądu. Treść tego wyroku w istocie determinuje w sposób bezwzględny wynik oceny w kwestii tego, czy skarżący pobrał nienależne świadczenie wychowawcze w okresie od lipca do sierpnia 2019 r. Wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem i pozostawanie na utrzymaniu tego rodzica stanowiło kluczową, obligatoryjną przesłankę przyznania świadczenia wychowawczego (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania i wypłaty świadczenia). Wyjątek dotyczył sytuacji ustalenia w wyroku rozwodowym opieki naprzemiennej, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Z uwagi na treść wyroku rozwodowego skarżący już w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, nie spełniał tej podstawowej przesłanki. Ani organy orzekające w sprawie, ani sąd administracyjny aktualnie kontrolujący ich decyzje, nie mogą podważać tego, co zostało prawomocnie ustalone w powyższym wyroku. Co więcej, w sprawie została wydana decyzja uchylająca przyznane skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d.) – decyzja Prezydenta Miasta L. z [...] r. Decyzja ta jest nie tylko ostateczna (utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r.,), ale i prawomocna w rozumieniu art. 16 § 3 k.p.a., z uwagi na prawomocny wyrok WSA w Lublinie z [...] sierpnia 2020 r. (II SA/Lu [...]), oddalający skargę na decyzję Kolegium. W tej sytuacji nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego za okres od lipca do sierpnia 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6, podlegającym zwrotowi stosownie do art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. Oceny tej nie mogą zmienić argumenty podnoszone w skardze. Po pierwsze, sposób zagospodarowania nienależnie pobranego świadczenia nie ma żadnego znaczenia z punktu widzenia obowiązku jego zwrotu. Dodatkowo wypada przy tym odnotować, że na to samo dziecko i za ten sam okres przyznano i wypłacono świadczenie wychowawcze matce dziecka, jako osobie uprawnionej zgodnie z przepisami. Po drugie, okoliczności odnoszące się do nader trudnej sytuacji materialnej i bytowej skarżącego nie mają żadnego związku z przesłankami wydania decyzji w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Okoliczności te mogą być natomiast podstawą do ubiegania się o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Jak jednak słusznie zauważyło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, taki wniosek podlega rozpoznaniu w odrębnej decyzji, wydanej na podstawie art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d., która z kolei może być później przedmiotem kontroli sądu w odrębnym postępowaniu. Jest rzeczą oczywistą, że najpierw musi zakończyć się spór prawny dotyczący tego, czy świadczenie zostało nienależnie pobrane, aby rozważać możliwość umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2019 r., poz. 18).