II OZ 883/21

Dnia 14 grudnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia N. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 390/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi N. P. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny postanawia: odrzucić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 390/21, odrzucił, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skargę skarżącego N. P. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, z uwagi na uchybienie terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, wniósł na to postanowienie zażalenie. Równocześnie skarżący, też reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zostało ono wniesione z uchybieniem terminu. Z akt sprawy wynikają następujące istotne okoliczności świadczące o wniesieniu zażalenia z uchybieniem terminu. Skarżący wraz ze skargą na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Na skutek tego wniosku postanowieniem z 2 czerwca 2021 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Właściwy organ samorządu zawodowego radców prawnych wyznaczył na pełnomocnika skarżącego radcę prawnego M. K., która została o tym wyznaczeniu zawiadomiona 16 sierpnia 2021 r. Niezależnie od postępowania w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 28 kwietnia 2021 r. odrzucił skargę skarżącego z powodu wniesienia jej z uchybieniem terminu. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu 2 czerwca 2021 r. Wyznaczony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego w dwóch odrębnych pismach procesowych z 10 września 2021 r. wniósł, nadając je w urzędzie pocztowym tego samego dnia, zażalenie na postanowienie z 28 kwietnia 2021 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został także wniesiony wraz ze skargą za pośrednictwem organu administracji. Zarówno w uzasadnieniu zażalenia, jak i wniosku o przywrócenie terminu podnoszono, że pełnomocnik skarżącego zapoznała się z aktami sprawy 3 września 2021 r. Z zarządzeń sędziego sprawozdawcy oraz przewodniczącej wydziału z 4 października 2021 r. wynika, iż uznano, że zażalenie na postanowienie z 28 kwietnia 2021 r. zostało wniesione w terminie z uwagi na treść art. 177 § 3 i art. 253 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz wobec tego, że pełnomocnik skarżącego nie została powiadomiona o zakończeniu postępowania i dowiedziała się o postanowieniu z 28 kwietnia 2021 r. 3 września 2021 r. Wskazane okoliczności świadczą o wniesieniu zażalenia z uchybieniem terminu, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie miał zastosowania art. 177 § 3 p.p.s.a. Powołany przepis stosuje się do ustalenia początku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. art. 177 § 3 p.p.s.a. ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń, ale jedynie w przypadku zażalenia, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej. W ocenie NSA wynika to z celu art. 177 § 3 p.p.s.a., którym jest sprawne uregulowanie postępowania, w którym konieczne jest, z uwagi na obowiązywanie przy sporządzeniu skargi kasacyjnej tak zwanego przymusu adwokacko - radcowskiego (art. 175 p.p.s.a.), ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika uprawnionego do wniesienia w imieniu strony postępowania skargi kasacyjnej. Taki cel art. 177 § 3 p.p.s.a. uzasadnia, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a., odpowiednie stosowanie tego przepisu do zażaleń, ale tylko wtedy, gdy przy sporządzaniu zażalenia obowiązuje przymus adwokacko - radcowski, czyli - jak wynika z art. 194 § 4 p.p.s.a. - gdy przedmiotem zażalenia jest odrzucenie skargi kasacyjnej. Wskazana racja nie występuje jednakże w przypadku, gdy sporządzenie zażalenia nie jest obwarowane tym szczególnym wymogiem. Podkreślić należy, że art. 177 § 3 p.p.s.a. zawiera szczególną w stosunku do art. 177 § 1 p.p.s.a. regulację w zakresie sposobu liczenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W art. 177 § 1 p.p.s.a. określono zasadę, według której termin do wniesienia skargi kasacyjnej jest liczony od doręczenia odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem stronie postępowania, przez co - stosownie do art. 67 § 5 p.p.s.a. - należy rozumieć także doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem pełnomocnikowi strony. Wskazana zasada na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. ma zastosowanie także do zażaleń. Według art. 177 § 3 p.p.s.a. ta zasada doznaje wyjątku, gdy zachodzą okoliczności wskazane w tym przepisie, zaś wyjątek polega na tym, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej jest liczony od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Tego wyjątku nie można jednak bez uzasadnionych powodów na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. rozciągać na wszystkie zażalenia. Uzasadnione jest jego zastosowanie do zażaleń jedynie wtedy, gdy w przypadku zażalenia zachodzi ta sama okoliczność, która była powodem wprowadzenia art. 177 § 3 p.p.s.a., mianowicie przy sporządzeniu środka zaskarżenia obowiązuje przymus adwokacko - radcowski. NSA zauważa, że trafna jest praktyka powstrzymywania się od wydawania postanowień kończących postępowanie w sprawie, od których przysługuje zażalenie, do czasu rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie pełnomocnika. Akceptacja takiej praktyki nie może jednak oznaczać, że niezastosowanie się do niej, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, powoduje zmianę określonego przez ustawę sposobu liczenia terminu do wniesienia zażalenia. W ocenie NSA, uwzględniając powyższe należy przyjąć, że art. 177 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. nie ma zastosowania do zażaleń, przy sporządzaniu których nie obowiązuje przymus adwokacko - radcowski. W związku z powyższym stwierdzić należy, że takie fakty jak to, iż skarżący równolegle ze skargą złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego oraz że ten wniosek został rozpoznany po wydaniu zaskarżonego zażaleniem postanowienia nie ma żadnego znaczenia dla prawnej oceny, czy zażalenie zostało wniesione w terminie. Ocena, czy zażalenie zostało wniesione w terminie powinna była być dokonana na podstawie art. 194 § 2 i art. 177 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., ale bez uwzględnienia art. 177 § 3 p.p.s.a. Mając to na uwadze wskazać należy, że postanowienie z 28 kwietnia 2021 r. zostało doręczone skarżącemu 2 czerwca 2021 r., zaś zażalenie zostało wniesione, z uwzględnieniem art. 83 § 3 p.p.s.a., 10 września 2021 r., a więc po terminie określonym w art. 194 § 2 p.p.s.a. W związku z powyższym NSA, na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił odrzucić zażalenie. Odrzucenie zażalenia powoduje, że Sąd pierwszej instancji powinien rozpoznać złożony wraz z zażaleniem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Co prawda, NSA odrzucając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu wniesienia jej z uchybieniem terminu nie przesądził, czy istotnie skarga została wniesiona z uchybieniem terminu, jednakże należy zauważyć, iż skarżący w odrzuconym zażaleniu przyznaje, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu. Wywodzi jedynie, że z uwagi na nieznaczne uchybienie terminowi (jeden dzień) odrzucenie skargi naruszało jego prawo do sądu w istotnej dla niego sprawie.