I GSK 1060/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 146/20 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 grudnia 2019 r. nr SKO.EA/418/93/2019 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 13 sierpnia 2020 r. oddalił skargę M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 6 grudnia 2019 r. nr SKO.EA/418/93/2019 w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Krakowa z 16 września 2019 roku, nr EW-01.3160.1.106.2018.MC/BS o uznaniu wniesionego przez M. P. zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr SI-1.002177.2018.35 z 13 sierpnia 2018 r. w zakresie "niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub środka egzekucyjnego" za nieuzasadniony. Jako podstawę prawną wskazano art. 18, art. 33 pkt 4 i art. 34 § 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1201; dalej: "u.p.e.a.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że Prezydent Miasta Krakowa jako organ egzekucyjny uprawniony do prowadzenia egzekucji m. in. z rachunku bankowego, na podstawie tytułu wykonawczego nr SI-1.002177.2018.35 z dnia 13 sierpnia 2018 r. prowadził egzekucję wobec M. P., której przedmiotem była zaległość z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2018 w kwocie 54,00 zł. W dniu 17 października 2018 r. bank ING Bank Śląski S.A przekazał organowi egzekucyjnemu wyegzekwowaną w całości kwotę w wysokości 71,28 zł. Kwota uzyskana w ramach realizacji zajęcia EW-02.3160.45133.2018.AB, pochodziła ze środków przekazanych zobowiązanej przez Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie tytułem "STYPENDIA UEK". Postanowieniem nr SKO.EA/418/12/2019 z 10 czerwca 2019 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Krakowa i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Następnie, ponownie rozpoznając zażalenie skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie postanowieniem z 6 grudnia 2019 r., nr SKO.EA/418/93/2019 utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 16 września 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wskazało, iż przyczyny niedopuszczalności egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., mają charakter formalny, a nieuiszczony podatek od nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej (art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a.), w związku z art. 1 c ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (tj. Dz.U. z 2019 poz. 1170). Prezydent Miasta Krakowa wymieniony został w art. 19 § 4 u.p.e.a. jako organ egzekucyjny uprawniony do prowadzenia egzekucji m. in. z rachunku bankowego, a nadto nie stwierdzono okoliczności, które wyłączałyby dopuszczalność egzekucji. Powołując się na treść art. 10 § 4 u.p.e.a., organ wymienił, że nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenie wychowawcze oraz jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. poz. 1860 oraz z 2018 r. poz. 1076); zgodnie z art. 86a § 1 in fine u.p.e.a., "Zajęcie nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji". Jednocześnie środki wskazane w katalogu świadczeń niepodlegających egzekucji, powinny zostać uwzględnione przez bank z urzędu i zwolnione spod egzekucji tego typu wierzytelności z rachunku bankowego. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w realiach sprawy nie wystąpiła żadna przesłanka niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na ww. postanowienie uznając, że wbrew twierdzeniom skarżącej, nie doszło do naruszenia przepisów u.p.e.a. Powołując się na treść przepisów u.p.e.a. Sąd I instancji stwierdził, że niedopuszczalność, o której mowa w art 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (w brzmieniu do dnia 30 lipca 2020 r.), zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych. Niedopuszczalność musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowego dochodzenia danego obowiązku w drodze postępowania egzekucyjnego, czy też wyłączających możliwość dochodzenia obowiązku w stosunku do danej osoby. Środek egzekucyjny będzie natomiast niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Niedopuszczalne jest również stosowanie środków egzekucyjnych wobec osoby niepodlegającej jurysdykcji polskich organów administracyjnych. Sąd ten ocenił, że żadna z wymienionych wyżej przeszkód nie miała miejsca w sprawie. Skarżąca jako podstawę zgłoszonego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazała okoliczność, iż zajęte zostały środki stanowiące świadczenia z pomocy społecznej. Jednakże, katalog świadczeń niepodlegających egzekucji wymienia art. 10 § 4 u.p.e.a. oraz art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy Sąd uznał, że żadne z wymienionych w tych przepisach świadczeń nie zostało - z naruszeniem prawa - zajęte przez organ egzekucyjny. Odnosząc się do powołania się przez skarżącą na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt K 21/14, zgodnie z którym obowiązek płacenia podatków nie może prowadzić do ubóstwa obywateli, Sąd ten stwierdził, iż stosownie do treści art. 29 § 1 in fine u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tym samym podniesiony zarzut nie mógł być przedmiotem badania Sądu. Skargę kasacyjna od powyższego wyroku złożyła M. P. zaskarżając wyrok ten w całości, wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu, według norm prawem przewidzianych Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a to art. 182 § 3 pkt 5 p.p.s.a, w zw. z art. 253 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, skutkujące nieważnością postępowania polegające na zaniechaniu zawiadomienia adw. P. K. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej M. P., w konsekwencji czego postępowanie w niniejszej sprawie aż do momentu doręczenia zaskarżonego wyroku toczyło się bez wiedzy ustanowionego w ramach pomocy prawnej pełnomocnika, uniemożliwiając mu zapoznanie się z aktami sprawy, skontaktowanie się ze skarżącą oraz podjęcie innych czynności w sprawie, w tym w szczególności złożenia pisemnego uzupełnienia skargi pozbawiając skarżącą M. P. efektywnej możności ochrony swych praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie bowiem do art. 182 § 2 p.p.s.a. "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Oceniając wniesioną w sprawie skargę kasacyjną, na wstępie zauważyć należało, że zakresem zaskarżenia nie została objęta ocena Sądu pierwszej instancji co do legalności kontrolowanego w sprawie postanowienia. Autor skargi kasacyjnej nie postawił w niej żadnego zarzutu podważającego kontrolę tego Sądu odnośnie sposobu prowadzenia przez organ administracyjny postępowania ani zastosowanej przez niego podstawy prawnej postanowienia z 6 grudnia 2019 r. Rozważania Sądu pierwszej instancji poczynione na tym tle nie mogły stać się zatem przedmiotem oceny kasacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzuty skargi kasacyjnej jak i przedstawiona w niej argumentacja zmierza natomiast do podważenia prawidłowości sposobu prowadzenia postępowania przez Sąd pierwszej instancji, wywodząc, że w sprawie doszło m.in. do najdalej idącego naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie nieważności postępowania ze względu na pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw, poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, pomimo niepowiadomienia pełnomocnika skarżącej o wyznaczeniu go do jej reprezentowania. Podkreślić również trzeba, że przesłankę tę Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnia z urzędu, co pozwala mu na szerszą niż przedstawiona w zarzucie ocenę sprawy. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a. strona ma prawo działać przed sądem przez pełnomocnika. Pełnomocnik występuje w imieniu strony i ze skutkiem dla niej. W sytuacji, gdy strona nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, przepisy p.p.s.a. przyznają stronie prawo ubiegania się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w ramach instytucji prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca z tego prawa skorzystała, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. ustanowienie adwokata. Należy zauważyć, że postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ustanowił dla skarżącej adwokata. Z zarządzenia Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w Krakowie z dnia 25 czerwca 2020 r. wynika, że jako pełnomocnik z urzędu w sprawie wyznaczony został adwokat P. K. Przesyłka zawierająca wskazane pismo została doręczona pełnomocnikowi w dniu 7 września 2020 r. Zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 sierpnia 2020 r., a więc przed uzyskaniem przez adwokata P. K. informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącej w niniejszej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że w takiej sytuacji nie było możliwe zapoznanie się ze sprawą i podjęcie ewentualnych czynności procesowych przez pełnomocnika. Trzeba mieć na względzie, że prawo do sądu obejmuje nie tylko prawo dostępu do sądu, ale także prawo do właściwej procedury przed sądem. Prawo to aktualizuje się między innymi w umożliwieniu podjęcia czynności procesowych pełnomocnikowi ustanowionemu dla strony w ramach prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie prawo skarżącej zostało naruszone. Wobec tego należy uznać, że skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw przed Sądem I instancji, co stanowi o zaistnieniu przesłanki nieważności postępowania wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec tego, że skarżąca nie poniosła żadnych kosztów postępowania, z uwagi na przyznane jej prawo pomocy, brak jest podstaw do rozstrzygania o kosztach postępowania. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.