II OSK 1754/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 621/20 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia ochrony uzupełniającej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 621/20 oddalił skargę R. G. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia ochrony uzupełniającej. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. R. G. (obywatel Federacji Rosyjskiej, narodowości czeczeńskiej) w dniu [...] marca 2007 r. złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy, obejmując nim także żonę L. I. i ich małoletnie wówczas dzieci: M. G., I. G., R. G. i K. G. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) decyzją z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] odmówił nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy i udzielił zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP. W ocenie organu wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że był prześladowany w kraju pochodzenia. Jednocześnie, mając na uwadze ówczesną sytuację w Republice Czeczenii, w szczególności łamanie praw człowieka, uznano, że wydalenie cudzoziemca mogłoby powodować zagrożenie jego prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego oraz narażać go na tortury lub nieludzkie, poniżające traktowanie. Z tego powodu udzielono wnioskodawcy i jego rodzinie zgody na pobyt tolerowany. Rada do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) decyzją z [...] października 2007 r. nr [...] utrzymała powyższą decyzję w mocy. Rozstrzygnięciami objęto również żonę i małoletnie dzieci wnioskodawcy. Zgoda na pobyt tolerowany udzielona L. I. oraz czwórce małoletnich dzieci wygasła z mocy prawa z dniem [...] stycznia 2008 r. z uwagi na zrzeczenie się przez cudzoziemkę prawa do korzystania z tej ochrony. W dniu [...] stycznia 2008 r. L. I. wystąpiła z odrębnym wnioskiem o nadanie jej i małoletnim dzieciom statusu uchodźcy. Szef Urzędu decyzją z [...] maja 2008 r. nr [...] odmówił nadania cudzoziemce i dzieciom statusu uchodźcy oraz udzielił im zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP. Z dniem 29 maja 2008 r. decyzje w sprawie udzielenia zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP stały się z mocy prawa decyzjami o udzieleniu ochrony uzupełniającej. Szef Urzędu decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...], [...], działając z urzędu, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1109 ze zm.) orzekł o pozbawieniu skarżącego ochrony uzupełniającej. Organ uznał, że przesłanki, z powodu których udzielono skarżącemu ochrony na terytorium RP, przestały istnieć. Żona cudzoziemca L. I. wraz z dziećmi i pełnoletni syn M. G. odrębnymi decyzjami, wydanymi w oparciu o analogiczne przesłanki, również zostali pozbawieni ochrony uzupełniającej. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Rada decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Rada przywołała treść przepisu art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1666; dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony), zgodnie z którym cudzoziemca pozbawia się ochrony uzupełniającej w przypadku, gdy okoliczności, z powodu których była udzielona, przestały istnieć lub zmieniły się w taki sposób, że ochrona nie jest już wymagana. Rada wskazała, że jak wynika z informacji granicznej uzyskanej na wniosek Szefa Urzędu, w latach 2008-2018 cudzoziemiec był legitymowany przez funkcjonariuszy Straży Granicznej 21-krotnie. W 2008 r. odbył cztery jednodniowe wyjazdy, przekraczając granicę RP w T. Podobnie w 2011 r. cudzoziemiec czterokrotnie wyjeżdżał przez polsko-białoruskie przejście graniczne na okres od jednego do czterech dni. W dniu [...] lipca 2012 r. na przejściu K.-G. odnotowano przyjazd skarżącego do Polski. Podczas przekraczania polskiej granicy cudzoziemiec legitymował się nowym dokumentem podróży o numerze [...]. Poprzedni zapis znajdujący się w przedmiotowej informacji wskazuje na przyjazd cudzoziemca do RP w dniu [...] czerwca 2011 r. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Rada stwierdziła, że skarżący, po otrzymaniu ochrony międzynarodowej na terytorium RP, przebywał z rodziną w kraju pochodzenia i korzystał z opieki swojego państwa. Świadczą o tym przedłożone dokumenty, w tym zwłaszcza paszporty zagraniczne wydane R. G. i członkom jego rodziny przez władze kraju pochodzenia. Potwierdza to także informacja uzyskana z Zarządu Granicznego Komendy Głównej Straży Granicznej, z której wynika, że cudzoziemiec w dniach [...] maja 2011 r. i [...] lipca 2012 r., podobnie jak członkowie jego rodziny, przekraczał granicę państwową Polski w kierunku wjazdowym (od strony wschodniej). Cudzoziemiec, podobnie jak jego żona i syn, zaprzeczył wprawdzie, że przebywał na terytorium Federacji Rosyjskiej od czasu uzyskania ochrony międzynarodowej, jednak Rada nie dała wiary zeznaniom cudzoziemca w tym zakresie, w tym także, że wyrobił paszporty zagraniczne dla siebie i rodziny przez pośrednika. O niskiej wiarygodności zeznań cudzoziemca świadczy zwłaszcza okoliczność, że w trakcie przesłuchania najpierw twierdził, że w ogóle nie przekraczał granicy Polski w kierunku wschodnim po uzyskaniu ochrony uzupełniającej. Dopiero skonfrontowany z informacją, że w latach 2008-2011 odbył osiem podróży zagranicznych przez przejście graniczne T.-B., oświadczył, że jeździł do B. pośrednicząc w handlu samochodami. Dodał przy tym, że wszystkie podróże miały miejsce w 2008 r. i jego zdaniem informacja o jego wyjazdach zagranicznych z 2011 r. jest z pewnością pomyłką. Jednak takiemu twierdzeniu przeczy informacja otrzymana z Zarządu Granicznego Komendy Głównej Straży Granicznej, zgodnie z którą w dniu [...] czerwca 2011 r. cudzoziemiec wjechał do Polski przez przejście graniczne K.-B., następnie w dniu [...] lipca 2012 r. ponownie wjechał do Polski przez to samo przejście graniczne legitymując się wówczas nowym rosyjskim paszportem zagranicznym serii [...] numer [...]. Informacji tej Rada nie ma podstaw kwestionować. Odnosząc się natomiast do twierdzenia, że wskazany paszport oraz paszporty pozostałych członków jego rodziny zostały wyrobione w Republice Czeczenii bez jego udziału, organ odwoławczy wskazał, że temu twierdzeniu przeczy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, tj. opracowanie Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC z [...] marca 2017 r. nr [...]. Paszport tej serii, określany jako paszport starego wzoru, wydawany był po złożeniu wniosku w Zarządzie Federalnej Służby Migracyjnej Federacji Rosyjskiej (aktualnie: Zarząd do Spraw Migracji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Federacji Rosyjskiej), w oddziale właściwym ze względu na miejsce stałego lub tymczasowego zamieszkania. Wniosek można było złożyć również za pośrednictwem Internetu. Niezależnie od formy złożenia wniosku w celu uzyskania tego typu paszportu konieczne było osobiste stawiennictwo w Zarządzie w celu przedłożenia oryginalnych dokumentów załączanych do wniosku oraz złożenia własnoręcznego podpisu. Osobiste stawiennictwo wymagane było również przy odbiorze tego typu paszportu. Organ za istotną uznał też okoliczność, że przyjazdy cudzoziemca do Polski w 2011 i w 2012 r. są zbieżne z powrotami jego żony L. I., która w dniu [...] maja 2011 r. przekroczyła granicę Polski w T. w kierunku wjazdowym, a następnie w dniu [...] lipca 2012 r. odnotowano jej kolejny wjazd do RP przez przejście graniczne K.-G.. Cudzoziemka legitymowała się wówczas rosyjskim paszportem zagranicznym serii [...] numer [...]. Świadczy to o tym, że po przyjeździe do Polski w dniu [...] maja 2011 r. cudzoziemka przekroczyła granicę Strefy Schengen innego państwa (z materiału dowodowego wynika, że cudzoziemcy przebywali w różnych krajach europejskich) i w ten sposób udała się do kraju pochodzenia, gdzie wyrobiła rosyjski dokument podróży, a następnie w dniu [...] lipca 2012 r., wraz z mężem i dziećmi, przekroczyła granicę RP w kierunku wjazdowym. Ponadto w aktach sprawy znajduje się rosyjski paszport wewnętrzny serii [...] numer [...], wydany w dniu [...] marca 2012 r. przez Oddział Biura Federalnej Służby Migracyjnej Rosji na Republikę Czeczenii w A. dla L. I., a także inne dokumenty, w tym zwłaszcza już wcześniej wymienione, powtórnie wydane akty stanu cywilnego, które potwierdzają pobyt cudzoziemca oraz pozostałych członków jego rodziny w kraju pochodzenia. Powołując się na rosyjskie prawodawstwo organ wyjaśnił, że co najmniej jedno z rodziców musiało dokonywać formalności związanych z wydaniem powtórnych aktów urodzenia małoletnich dzieci skarżącego (I. G., R. G. i K. G.). W niniejszej sprawie istotne jest również, że podczas przekraczania polskiej granicy w dniu [...] marca 2007 r. małoletnie wówczas dzieci małżonków, tj. M. G., I. G., R. G. i K. G. były wpisane do rosyjskiego paszportu zagranicznego serii [...] numer [...], należącego do ich ojca R. G. W dniu [...] maja 2011 r. granicę Polski w kierunku wjazdowym przekroczył skarżący, jego żona L. I. oraz, na podstawie paszportu zagranicznego ojca, ich troje dzieci: K. G., I. G. i R. G. Syn M. G. powrócił do RP miesiąc później – [...] czerwca 2011 r., legitymując się nowym dokumentem podróży serii [...] numer [...], tym samym dokumentem posługiwał się podczas wjazdu w dniu [...] lipca 2012 r. Jego rodzeństwo, tj. I. G., podczas kolejnego wjazdu do Polski, posługiwał się nowym dokumentem podróży – seria [...] numer [...], podobnie małoletnia siostra R. G. posługiwała się paszportem seria [...] numer [...]. Organ nie dał wiary wyjaśnieniom cudzoziemca, że jednym z powodów wyjazdu z kraju pochodzenia w 2007 r. była okoliczność, że jego żona była świadkiem zabójstwa przez policjanta ofiary wypadku, a w konsekwencji rodzina była zagrożona zemstą krwi. Zwrócił uwagę, że tej okoliczności nie podnosił w toku procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej ani skarżący, ani jego żona w odrębnym wniosku. Przypomniał, że małżonkowie otrzymali ochronę w Polsce ze względu na ówczesną niestabilną sytuację w kraju pochodzenia, a nie ze względu na indywidualne zagrożenie. Biorąc powyższe pod uwagę Rada stwierdziła, że R. G. (i jego rodzina) powrócił do kraju pochodzenia po udzieleniu mu ochrony międzynarodowej nie wcześniej niż w dniu [...] czerwca 2011 r. i przebywał tam nie dłużej niż do dnia [...] lipca 2012 r. W tym czasie osobiście wyrobił rosyjski paszport zagraniczny serii [...] numer [...] dla siebie i dla swoich małoletnich dzieci. Rodzina cudzoziemca uzyskując ww. dokumenty korzystała zatem z pomocy swojego kraju. Kontakt z władzami kraju pochodzenia nie wiązał się przy tym z jakimikolwiek problemami dla cudzoziemca. Nie został on zatrzymany ani aresztowany, nie prowadzono wobec niego żadnych postępowań, nie spotkał się on z jakimikolwiek naruszeniami praw człowieka czy działaniami represyjnymi. Świadczy to bezsprzecznie o tym, że zmiana okoliczności w stosunku do cudzoziemca ma charakter znaczący i długotrwały, a dalsza obawa przed doznaniem poważnej krzywdy nie jest uzasadniona. W powyższej sytuacji przyczyny, dla których udzielono R. G. ochrony uzupełniającej, są nieaktualne. Cudzoziemiec nie podnosił też jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że obecnie grozi mu doznanie poważnej krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, gdyż sytuacja w Czeczenii uległa od czasu udzielenia mu w Polsce ochrony uzupełniającej znaczącej poprawie. Taką tezę potwierdza również zachowanie skarżącego, który decydując się na powrót do kraju pochodzenia i kontakt z władzami kraju pochodzenia (m. in. w celu wyrobienia paszportu zagranicznego dla siebie i członków swojej rodziny, uzyskania powtórnych aktów urodzenia dzieci) dobrowolnie przyjął ochronę swojego państwa, co wskazuje na brak obaw przed doznaniem krzywdy ze strony władz kraju pochodzenia. Odnośnie do obecnej sytuacji w Czeczenii, Rada stwierdziła, że różni się ona wyraźnie od tej w chwili rozpatrywania wniosku cudzoziemca o nadanie statusu uchodźcy. Obecnie sytuacja w kraju pochodzenia jest stabilna. Wprawdzie mają miejsce naruszenia praw człowieka, jednakże są one nakierowane na konkretne osoby i nie można mówić o podstawach do udzielania ochrony międzynarodowej wszystkim osobom pochodzącym z tego obszaru. Cudzoziemiec wniósł skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie w całości. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia art. 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców sporządzonej w Genewie 28 lipca 1951 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 119, poz. 515 ze zm.: dalej: Konwencja genewska) oraz Protokołu Nowojorskiego z 1967 r., poprzez stwierdzenie, że nie jest uchodźcą w rozumieniu tych artykułów oraz szeregu przepisów postępowania. W jej uzasadnieniu zaprzeczył ażeby wraz z rodziną, po uzyskaniu ochrony uzupełniającej, wyjeżdżał do kraju pochodzenia i dodał, że paszporty zagraniczne zarówno on jak i członkowie rodziny uzyskali dzięki pośrednikowi, za co zapłacił. Wskazał ponadto, że nie wyjaśniono w sposób dostateczny kwestii, czy po stronie cudzoziemca i jego rodziny zachodzi uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia w związku z podnoszoną przez żonę okolicznością, że była świadkiem zabójstwa dokonanego przez przedstawiciela władzy rosyjskiej. W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. Za chybione uznał zarzuty naruszenia prawa materialnego. Z prawidłowo ustalonego przez organy administracyjne stanu faktycznego wynika bowiem, że przesłanki udzielenia ochrony uzupełniającej obecnie nie istnieją, a zatem nie istnieje potrzeba udzielania ochrony międzynarodowej. Organy prawidłowo zastosowały art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, a jednocześnie brak w niniejszej sprawie podstaw do zastosowania art. 22 ust. 2 tej ustawy. Sąd podzielił stanowisko organów administracji co do tego, że sytuacja w Czeczenii uległa znaczącej poprawie od czasu udzielenia skarżącemu w Polsce ochrony uzupełniającej oraz jako prawidłową uznał dokonaną przez organy ocenę skutków uzyskania przez cudzoziemca i jego rodzinę paszportów zagranicznych i wewnętrznego paszportu wydanego jego żonie w dniu [...] marca 2012 r. przez Oddział Biura Federalnej Służby Migracyjnej Rosji na rejon A. w Republice Czeczenii. W konsekwencji Sąd podzielił i uznał za własne ustalenia organów odnośnie co do pobytów cudzoziemców w kraju pochodzenia po 2007 roku. Jako niezasadny ocenił też zarzut naruszenia art. 1 Konwencji genewskiej skoro przedmiotem zaskarżonej decyzji nie było pozbawienie skarżącego statusu uchodźcy, lecz ochrony uzupełniającej oraz naruszenia przepisów procesowych. Zdaniem Sądu organy administracji zgromadziły pełny materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy i dokonały jego prawidłowej oceny, nie wychodząc poza zakres swobodnej oceny dowodów. Sąd uznał dokonaną przez organy ocenę wiarygodności zeznań skarżącego za trafną. Cudzoziemiec ani jego żona nie podnosili w toku procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej tego, że jednym z powodów wyjazdu z kraju pochodzenia w 2007 r. była okoliczność, że żona skarżącego była świadkiem zabójstwa przez policjanta ofiary wypadku, a w konsekwencji rodzina była zagrożona tzw. zemstą krwi, co bez wątpienia zrobiliby, gdyby byli świadkiem takiego zdarzenia. Sąd zgodził się z Radą, że zeznania skarżącego i jego żony zostały złożone wyłącznie na potrzeby przedmiotowego postępowania. Podobnie słusznie Rada nie dała zeznaniom skarżącego i jego żony co do tego, że skarżący ani członkowie jego rodziny nie byli w Rosji w 2011 r. i 2012 r., a rzekomo jedynie na Białorusi. O pobycie w kraju pochodzenia świadczy jednoznacznie wyrobienie nowych paszportów dla siebie i członków swojej rodziny, co, jak wynika z informacji o kraju pochodzenia, jest możliwe wyłącznie w Rosji (paszport należy co najmniej odebrać osobiście). Z tego względu kwestia pobytu również na Białorusi (oprócz pobytu w Rosji) jest z punktu widzenia niniejszej sprawy nieistotna, bowiem w świetle zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że skarżący musiał przybyć na terytorium kraju pochodzenia, co świadczy o tym, że ogólna sytuacja w tym kraju nie uzasadnia udzielenia mu ochrony międzynarodowej (skarżący ani członkowie jego rodziny nie obawiali się tam pojechać). Dodatkowo Sąd podniósł, że stanowisko pełnomocnika z urzędu skarżącego zawarte w piśmie z 26 stycznia 2021 r. wpłynęło do sprawy już po wydaniu wyroku. Mimo, że było ono spóźnione, Sąd w uzasadnieniu odniósł się do sformułowanych w nim zarzutów. Sąd wyjaśnił, że nie można tak, jak czyni się w ww. piśmie, traktować instytucji z art. 22 ust. 1 pkt i ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony jako szczególnego rodzaju wznowienia postępowania administracyjnego. Art. 22 ww. ustawy nie jest lex specialis w stosunku do art. 145 k.p.a. i przy jego stosowaniu nie może być mowy o naruszeniu art. 146 § 1 k.p.a. czy art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. P 46/13). Art. 22 ustawy nie budzi również – przynajmniej w kontekście niniejszej sprawy – wątpliwości interpretacyjnych, stąd nie doszło do naruszenia art. 7a k.p.a. Za chybiony Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 52 ust. 2 Konstytucji RP. Niezasadne, z przyczyn wcześniej wskazanych, okazały się ponadto zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. R. G. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego – art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy udzielaniu cudzoziemcom ochrony przez jego błędną wykładnię i uznanie, że do zastosowania tego przepisu wystarczy jedynie przypuszczenie organu o pobycie cudzoziemca w kraju pochodzenia, podczas gdy przesłanka ta powinna zostać oparta na obiektywnych przesłankach; 2. naruszenie przepisu postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez jego błędnie niezastosowanie i oddalenie skargi kasacyjnej, podczas gdy naruszenia przepisów postępowania w postępowaniu administracyjnym, tj. naruszenie art. 8, art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. uzasadniały zastosowanie środka wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji. Strona nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Dodatkowo autor skargi kasacyjnej zawarł wniosek o przyznanie mu wynagrodzenia za prowadzenie sprawy z urzędu wg norm prawem przepisanych, oświadczając, że wynagrodzenie to nie zostało uiszczone w części ani w całości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rada wniosła o jej oddalenie, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Autor skargi kasacyjnej sformułował zarzuty zarówno naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należałoby, co do zasady, odnieść się do naruszenia pierwszych ze wskazanych przepisów, albowiem jedynie prawidłowo ustalony stan faktyczny pozwala na ocenę trafności zastosowania przepisów prawa materialnego. Niniejsza sprawa, a przede wszystkim uzasadnienie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, pozwala jednak na odniesienie się do twierdzeń strony skarżącej łącznie. Podstawę prawną zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcia stanowi art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, zgodnie z którym cudzoziemca pozbawia się ochrony uzupełniającej w przypadku, gdy okoliczności, z powodu których była udzielona, przestały istnieć lub zmieniły się w taki sposób, że ochrona nie jest już wymagana. Jednocześnie ustawodawca ograniczył możliwość zastosowania tego przepisu jedynie do sytuacji, gdy zmiana okoliczności ma charakter na tyle znaczący i długotrwały, że dalsza obawa cudzoziemca przed doznaniem poważnej krzywdy nie jest uzasadniona. A zatem obowiązkiem organu w postępowaniu o pozbawienie ochrony uzupełniającej w oparciu o ww. podstawę prawną jest ustalenie, czy i w jaki sposób zmieniły się okoliczności, z powodu których udzielono cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej oraz czy zmiana ta ma charakter na tyle trwały, że po stronie cudzoziemca nie istnieje uzasadniona obawa doznania poważnej krzywdy. Przypomnieć warto, że udzielenie cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej na podstawie art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony następuje wyłącznie w przypadku kumulatywnego spełnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, zawierających w sobie element obiektywny i subiektywny. I tak, ocena sytuacji panującej w kraju pochodzenia aplikanta pod kątem rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy w formach opisanych w pkt 1-3 art. 15 ustawy stanowi niewątpliwie element obiektywny. Z kolei ocena, czy ze względu na to ryzyko aplikujący nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia, jest elementem subiektywnym. Ten drugi element charakteryzuje stosunek cudzoziemca do korzystania z ochrony kraju pochodzenia (niemożność, niechęć) i możliwy jest do stwierdzenia na podstawie całokształtu jego zachowań i deklaracji – przede wszystkim zamiaru wyjazdu do kraju pochodzenia mimo grożącego mu tam niebezpieczeństwa lub realizacji tego celu. Oba omawiane elementy wchodzą zatem w zakres pojęcia "okoliczności, z powodu których ochrona była udzielona", którym posługuje się art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Do pozbawienia tej ochrony na ww. podstawie niezbędna jest zatem ocena zarówno sytuacji panującej w kraju pochodzenia, jak i stwierdzenie, że nastąpiła zmiana w stosunku cudzoziemca do korzystania z ochrony kraju pochodzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdza prawidłowość oceny dokonanej przez orzekające w sprawie organy oraz Sąd pierwszej instancji co do tego, że w przypadku skarżącego nastąpiła nie tylko trwała zmiana sytuacji w kraju pochodzenia, ale również zmiana jego stosunku do korzystania z ochrony tego kraju. Jak wynika z niewadliwych i w tym zakresie niekwestionowanych ustaleń organów administracji, udzielenie skarżącemu ochrony uzupełniającej decyzją Szefa Urzędu z [...] sierpnia 2007 r., utrzymaną w mocy decyzją Rady z [...] października 2007 r., nastąpiło z uwagi na ogólną sytuację w Republice Czeczenii, w szczególności łamanie praw człowieka zarówno przez przedstawicieli wojsk federalnych, jak i czeczeńskich struktur prorosyjskich, związaną z konfliktem zbrojnym, jakim dotknięty był ten kraj. Wydalenie skarżącego w takiej sytuacji mogłoby powodować zagrożenie jego prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego oraz narażać na tortury czy nieludzkie, poniżające traktowanie. W toku kontrolowanego obecnie postępowania w przedmiocie pozbawienia ochrony uzupełniającej Szef Urzędu zebrał aktualne informacje o kraju pochodzenia (opracowanie Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC z [...] kwietnia 2019 r.) i stwierdził – a tych ustaleń skarżący kasacyjnie nie zakwestionował, że wprawdzie na terenie Czeczenii w dalszym ciągu działają separatystyczne i islamistyczne formacje zbrojne, które co jakiś czas atakują posterunki policji lub budynku rządowe. Incydentalnie dochodzi również do operacji antyterrorystycznych służb specjalnych, których efektem zdarzają się zatrzymania, aresztowania i zaginięcia bez wieści. Wskazano, że działania bojowników i akcje odwetowe północnokaukaskich struktur siłowych prowadzone są punktowo i nie stanowią powszechnego zagrożenia dla ludności cywilnej, mimo że ludność cywilna również incydentalnie staje się ofiarą tych działań. Ocenę tę w pełni podzieliła Rada, dodając, że wprawdzie mają miejsca naruszenia praw człowieka, jednakże są one nakierowane na konkretne osoby i nie można mówić o podstawach do udzielenia ochrony międzynarodowej wszystkim osobom pochodzącym z tego obszaru. Sytuacja ta zatem znacznie różni się od tej, która panowała w 2007 r., gdy cudzoziemiec wnioskował o udzielenie mu ochrony. Na tej podstawie organy administracji uznały, że sytuacja w kraju pochodzenia zmieniła się na tyle, że po stronie cudzoziemca nie istnieje uzasadniona obawa doznania poważnej krzywdy, co uzasadnia przyjęcie, że zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. W niniejszej sprawie kwestią sporną pozostaje natomiast to, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaaprobował ocenę organów administracji, że po stronie cudzoziemca nie istnieje subiektywnie uzasadniona obawa doznania poważnej krzywdy ani zagrożenia bezpieczeństwa, o czym świadczyć miały jego wyjazdy wraz z rodziną do Czeczenii. W ocenie skarżącego kasacyjnie przyjęte przez organy domniemanie faktyczne wizyty w Rosji i Czeczenii oparte na fakcie wyrobienia rosyjskich paszportów zagranicznych skarżącemu i członkom rodziny zostało skutecznie obalone wyjaśnieniami złożonymi w trakcie postępowania, że powyższe dokumenty uzyskano w sposób nieoficjalny, przez pośrednika, tj. bez osobistego stawiennictwa w kraju pochodzenia. Wobec powyższego, zdaniem strony, samo przypuszczenie organu o pobycie w kraju pochodzenia nie pozwala na zastosowanie przepisu art. 22 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Materiał dowodowy, zdaniem cudzoziemca, został wadliwie zgromadzony i oceniony przez organy administracji, z naruszeniem art. 8, art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., bowiem nie potwierdza przekroczenia przez skarżącego innej granicy polskiej niż z Białorusią i ani tego, że najpierw był w Federacji Rosyjskiej, a potem zatrzymał się na Białorusi, skąd wjechał do Polski. Trafnie organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji stwierdziły, że przeciwko twierdzeniom skarżącego co do jego obaw o bezpieczeństwo w kraju pochodzenia przemawia fakt przebywania na terenie kraju pochodzenia. Nie można przy tym zgodzić się ze stwierdzeniem skargi kasacyjnej, że ustalenia organów co do wyjazdu skarżącego do Czeczenii w 2011 r. oparte były wyłącznie na domniemaniach. Komentatorzy Kodeksu postępowania administracyjnego podkreślają, że podstawową zasadą postępowania dowodowego wyrażoną w art. 80 k.p.a. jest zasada swobodnej oceny dowodów. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w ocenę dowolną, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł, tj.: a) musi być oparta na materiale dowodowym zebranym przez organ; b) ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego; c) organ powinien dokonać oceny i wartości dowodów dla toczącej się sprawy (B. Adamiak, J. Borkowski, KPA Komentarz wyd. 15 Warszawa 2017 str. 464 - 466). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się także, że z przepisu art. 80 k.p.a. wynika, iż wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie. Organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Ocena materiału dowodowego nie może też być wybiórcza. Jeśli organ dokonuje jedynie wybiórczej oceny materiału dowodowego, dopuszcza się naruszenia zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, gdyż wówczas ma ona charakter oceny dowolnej (tak m.in. NSA w wyroku z 2 marca 2021 r., II OSK 855/18 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zebrane dowody zostały ocenione w zgodzie z ww. zasadami a skarżący kasacyjnie nie podważył tej oceny. Co istotne, że w ramach zarzutu naruszenia przepisu prawa procesowego autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami art. 8, art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., nie zarzucając przy tym naruszenia art. 80 k.p.a. mającego kluczowe znaczenie dla oceny zgormadzonego materiału dowodowego. Skarżący w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowego konsekwentnie zaprzeczał, aby był w kraju pochodzenia, tłumacząc, że dokumenty podróży, tj. rosyjskie paszporty zagraniczne, "kupił". Miały one zostać wyrobione w Czeczenii bez jego udziału, przez pośrednika, któremu za to zapłacił i od którego odebrał gotowe dokumenty na terytorium Białorusi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja ta nie może jednak odnieść zamierzonego skutku. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji prawidłowo oceniły, że cudzoziemiec wraz z rodziną, po wyjeździe z Polski w okresie pomiędzy [...] czerwca 2011 r. a [...] lipca 2012 r., nawiązali kontakt z administracją Federacji Rosyjskiej, o czym świadczy fakt legitymowania się jego, jego żony i ich dzieci paszportami wydanymi przez organy tego kraju. W toku postępowania organy ustaliły mające istotne znaczenie dla sprawy okoliczności faktyczne odnoszące się do kraju pochodzenia cudzoziemca na podstawie m.in. sporządzonego w dniu [...] marca 2017 r. opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC nr [...] dotyczącego identyfikacji serii i numeru paszportu zagranicznego. Jak wynika z ww. opracowania, w świetle prawa nie było możliwe wyrobienie takiego paszportu nie przebywając w miejscu, na terenie Federacji Rosyjskiej (skarżącego nie obejmują przy tym wyjątki w postaci możliwości złożenia wniosku i odbioru paszportu przez inną osobę – przedstawiciela ustawowego, co dotyczy osób np. niepełnoletnich czy ubezwłasnowolnionych). Pominąć przy tym nie można, że przywołane opracowanie zostało sporządzone przez podmiot zatrudniający pracowników wyspecjalizowanych w gromadzeniu informacji o krajach pochodzenia ze wszelkich dostępnych źródeł, szczegółowo i kompleksowo opisuje kwestie będące przedmiotem analizy, wskazano przy tym na datę jego sporządzenia bądź aktualizacji i cechuje się wysokim poziomem wiarygodności. Opracowanie to szczegółowo, z powołaniem się na stosowne przepisy prawa obowiązującego w kraju pochodzenia, opisuje tryb wydawania paszportów zagranicznych RF o wskazanej serii i numerze organu wydającego jak dokument, którym posługiwał się skarżący. Wobec powyższego brak jest podstaw do podważenia ustaleń dokonanych w oparciu o ten materiał. Podkreślić w tym miejscu należy szczególną rolę paszportu jako stosowanego powszechnie dokumentu podróży (międzynarodowych). Znaczenie polskiego dokumentu paszportowego reguluje art. 4 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 617 ze zm.), zgodnie z którym dokument paszportowy uprawnia do przekraczania granicy i pobytu za granicą oraz poświadcza obywatelstwo polskie, a także tożsamość osoby w nim wskazanej w zakresie danych, jakie ten dokument zawiera. Bezsprzecznie analogiczne znacznie przypisać należy paszportowi zagranicznemu jako szczególnemu dokumentowi urzędowemu (zagranicznemu), który: uprawnia do przekraczania granicy, pobytu za granicą, poświadcza obywatelstwo oraz tożsamość osoby w nim wskazanej w zakresie danych, które ten dokument zawiera. Nie można wszak pominąć, że w polskim porządku prawnym powszechnie przyjętą zasadą jest, że w przypadku cudzoziemców to właśnie paszport stanowi dokument potwierdzający tożsamość jej posiadacza. O szczególnej mocy dowodowej dokumentów podróży świadczą też regulacje rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen). W art. 8 tego aktu w ramach minimalnej jak i szczegółowej odprawy w celu weryfikacji autentyczności dokumentu podróży przewidziano jego sprawdzenie wyłącznie pod kątem śladów sfałszowania lub podrobienia, a nadto sprawdzenia w odpowiednich bazach danych informacji o skradzionych, przywłaszczonych, utraconych w inny sposób i unieważnionych dokumentach. Ubocznie wskazać warto, że na mocy decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1105/2011/UE z dnia 25 października 2011 r. funkcjonuje Lista dokumentów podróży, które upoważniają posiadacza do przekraczania granic zewnętrznych i mogą być wizowane, sporządzona przez Komisję Europejską przy pomocy państw członkowskich UE i stowarzyszonych państw schengeńskich (dostępna na: https://www.consilium.europa.eu/prado/pl/prado-recognised-documents.html). Sporządzony w ten sposób wykaz dokumentów podróży ma na celu m.in. umożliwienie organom kontroli granicznej sprawdzenia, czy dany dokument podróży został uznany za dokument, na podstawie którego można przekraczać granice zewnętrzne. Powyższe regulacje pozwalają wywieść, że paszport zagraniczny, o ile stanowi uznany dokument podróży i nie nosi śladów sfałszowania lub podrobienia ani nie został zidentyfikowany jako dokument skradziony, przywłaszczony, utracony w inny sposób czy unieważniony, powinien korzystać ze szczególnej mocy dowodowej, na równi z polskimi dokumentami urzędowymi na mocy art. 76 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego paszport zagraniczny stanowi nie tylko dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, ale też korzysta z domniemania, że został wydany zgodnie z przepisami prawa, przez powołany do tego organ w przewidzianej prawem procedurze. Nie wyklucza to oczywiście możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko autentyczności i treści takiego dokumentu – również w zakresie trybu jego wydania, za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych. W okolicznościach niniejszej sprawy dla podważenia faktu wyrobienia dokumentu podróży z zachowaniem wszelkich przewidzianych w tym zakresie wymogów prawa, w tym przy osobistej obecności zainteresowanego w placówce w kraju pochodzenia, nie jest jednak wystarczające gołosłowne twierdzenie strony, która podnosi, że dokument taki uzyskała w sposób nieoficjalny, przez pośrednika. Okoliczności tej nie może podważyć również powoływanie się w skardze kasacyjnej na zagraniczne opracowania: "EASO Sprawozdanie dotyczące informacji o kraju pochodzenia Federacja Rosyjska Sytuacja Czeczenów w Rosji" oraz "Security and human rights in Chechnya and the situation of Chechens in the Russian Federation – residence registration, racism and false accusations Report from the Danish Immigration Service’s fact finding mission to Moscow, Grozny and Volgograd, the Russian Federation, From 23 April to 13 May 2014 and Paris, France 3 June 2014"). Przede wszystkim autor skargi kasacyjnej nie przedłożył do akt sprawy wspomnianych raportów wraz z ich tłumaczeniem, a jedynie w treści skargi kasacyjnej zacytował ich wybrane fragmenty. Po wtóre, z przywołanych w skardze kasacyjnej urywków raportów (tłumaczenia) wynika wprawdzie, że w praktyce odnotowuje się przypadki kupowania nielegalnie paszportów przez mieszkańców Czeczenii, jednak w żadnej mierze nie odnosi się do indywidualnej sytuacji skarżącego. Innymi słowy, nawet ewentualne stwierdzenie, że na terenie Federacji Rosyjskiej występują przypadki uzyskania przez Czeczenów paszportów z pominięciem oficjalnych procedur – co, należy podkreślić, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym – to nie byłoby to równoznaczne z udowodnieniem, że również skarżący uzyskał swój paszport drogą "nieoficjalną", tj. m.in. bez dochowania wymogu osobistego stawiennictwa we właściwej jednostce przyporządkowanej jego ostatniemu miejscu zamieszkania w kraju pochodzenia. Trafnie przy tym organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji wskazały dodatkowo na brak wiarygodności zeznań cudzoziemca w tej kwestii skoro pierwotnie zaprzeczył, aby przekraczał wschodnią granicę Polski mimo jednoznacznych dowodów w tym zakresie – wpisów w dokumentach granicznych. W konsekwencji niepodważone skutecznie przez skarżącego prawidłowe ustalenie organów dotyczące powrotu skarżącego do kraju pochodzenia z całą rodziną w celu m.in. wyrobienia dokumentów podróży jest dowodem na to, że w odczuciu skarżącego w kraju pochodzenia nie występowało rzeczywiste ryzyko doznania przez niego poważnej krzywdy. Rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy jest zaś, jak wynika z art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, podstawową przesłanką udzielenia ochrony uzupełniającej. Należy przy tym podkreślić, że dla zaistnienia przesłanki określonej w art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy nie jest niezbędne, aby cudzoziemcy po uzyskaniu ochrony powrócili do kraju pochodzenia. A zatem nawet jeśli ocena organów oraz Sądu pierwszej instancji w tym zakresie nie znalazłaby wprost potwierdzenia w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, to i tak zebrany materiał dowodowy pozwolił na przyjęcie, że prawidłowo organy administracji oceniły, iż zostały spełnione przesłanki określone w omawianym przepisie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego już fakt zwracania się do swojego kraju o wydanie nowych dokumentów podróży jednoznacznie wskazuje, że ocena organów administracji co do braku obaw dotyczących doznania poważnej krzywdy nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów. Tym samym trafnie organy orzekające w niniejszej sprawie oraz Sąd pierwszej instancji oceniły, że po stronie skarżącego nie istnieje uzasadniona obawa o doznanie poważnej krzywdy w kraju pochodzenia. Dodatkowo, fakt wcześniejszego wydania cudzoziemcowi paszportu przez służby federalne Federacji Rosyjskiej jednoznacznie wskazuje, że strona znajduje się pod opieką władz kraju pochodzenia, którą dobrowolnie przyjęła. Powyższa okoliczność, w powiązaniu z wykazanym wcześniej wyjazdem do kraju pochodzenia, potwierdza tylko ocenę, że skarżący nie żywi obawy przed zagrożeniem, jakiego mógłby doznać w przypadku powrotu do kraju pochodzenia. Wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania nie zasługuje zatem na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w zakresie niezbędnym do wydania rozstrzygnięcia. Ustalenia te nie zostały skutecznie podważone przez skarżącego kasacyjnie. W konsekwencji przyjęcia, że stan faktyczny został prawidłowo ustalony, jako niezasadny należało uznać również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Organy administracji prawidłowo zastosowały art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, pozbawiając cudzoziemca ochrony uzupełniającej. W żadnej mierze nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że zastosowanie wspomnianej regulacji oparte było wyłącznie na przypuszczeniu organu, a nie bezspornym stwierdzeniu wystąpienia przesłanek wymienionych w tych przepisach. Wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę kasacyjną należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.