I SA/Rz 769/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Ł.F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania, w sprawie z wniosku skarżącego o zwolnienie go z opłacania składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], umorzył postępowanie wszczęte z wniosku Ł. F. (dalej zwanego skarżącym) o zwolnienie go z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., powołując się na art. 105 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) i bezprzedmiotowość samego postępowania, wynikającą z faktu opłacenia przez skarżącego składek za kwiecień 2020 r. Możliwość zwolnienia ze składek, między innymi za kwiecień 2020 r., zdaniem organu dotyczy bowiem jedynie składek nieopłaconych, tymczasem skarżący opłacił składki za kwiecień 2020 r., w dniu [...] maja 2020 r. Decyzja ZUS z [...] czerwca 2020 r., zawierająca pouczenie o terminie (wynoszącym 14 dni) i sposobie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bądź prawnie do zrzeczenia się tego uprawnienia i wniesienia skargi do Sądu, została doręczona skarżącemu [...] czerwca 2020 r. W dniu [...] czerwca 2020 r. skarżący wniósł do Sądu, datowaną na [...] czerwca 2020 r., skargę na decyzję ZUS z [...] czerwca 2020 r., nr [...], umarzającą postępowanie wszczęte z jego wniosku o zwolnienie go z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W jej treści wskazał, że spełnił warunki od których ustawodawca uzależnił przyznanie zwolnienia ze składek. Zaznaczył również, że jednocześnie ze skargą składa wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Pismem z [...] października 2020 r. ZUS poinformował, że w związku ze zmianą, od dnia [...] września 2020 r. stanu prawnego, w związku z wejściem w życie art. 10 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1423 z późn. zm., zwanej ustawą o delegowaniu pracowników) skarżący został zwolniony z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020 r., o czym poinformowano go pismem z[...]września 2020 r. Kopię tego pisma, wysłanego na adres skarżącego, organ dołączył do swojego pisma procesowego. W związku z powyższym ZUS wniósł o umorzenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie, jako bezprzedmiotowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS umarzająca postępowanie, zainicjowane wnioskiem skarżącego o zwolnienie go z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020 r. Organ w tym zakresie, mając na względzie fakt opłacenia przez skarżącego składek za ten miesiąc przyjął, iż w związku z tym zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, wobec czego umorzył prowadzone w tym przedmiocie postępowanie. Mając na względzie okoliczności sprawy, a także regulacje materialnoprawne i procesowe w omawianym zakresie Sąd stwierdził, że wskazywana przez organ bezprzedmiotowość postępowania, skutkująca koniecznością jego umorzenia, w rzeczywistości nie miała miejsca. Podstawę prawną decyzji Zakładu stanowił art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Takie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej kończy ją bez merytorycznego załatwienia, na skutek wystąpienia przeszkody natury podmiotowej lub przedmiotowej. Umarzając postępowania organ administracji publicznej komunikuje stronom zakończenie prowadzonego przez siebie postępowania, bez jego rozstrzygnięcia, co do istoty. Od bezprzedmiotowości postępowania, wywołanej brakiem substratu sprawy o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym (brakiem podstaw prawnych i faktycznych) odróżnić należy niezasadność żądania strony. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ winien wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 K.p.a., rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania. W kontrolowanej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, gdyż ani nie odpadła podstawa prawna wnioskowanej przez skarżącego ulgi, ani płatnik nie zrezygnował z ubiegania się o tego rodzaju wsparcie. Stan prawny także nie stał na przeszkodzie merytorycznemu załatwieniu zgłoszonego przez płatnika (skarżącego) wniosku. Z tego więc względu stanowisko ZUS o bezprzedmiotowości postępowania, nie znajdowało uzasadnienia w okolicznościach sprawy. ZUS przyjął, że w świetle art. 31 zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., zwanej dalej ustawą z 2 marca 2020 r.). ubiegać się o rzeczone zwolnienie mogą wyłącznie podmioty, które należnych składek nie opłaciły. Przytoczony przez organ w zaskarżonej decyzji przepis art. 31 zo ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. stanowił, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...], opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W świetle tego przepisu, niespełnienie jednego z warunków zwolnienia powinno skutkować decyzją odmowną, o jakiej mowa w art. 31 zq ust. 7 ustawy o COVID-19, a nie decyzją o umorzeniu postępowania. W tej sytuacji ZUS, odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie go ze składek, w uzasadnieniu swojej decyzji winien był wyjaśnić powody nieuwzględnienia wniosku, a nie powody braku jego procedowania i merytorycznego załatwienia. Tak więc już tylko z tego względu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa formalnego, w szczególności art. 105 § 1 K.p.a., które to naruszenie miało bez wątpienia wpływ na wynik sprawy. Z tego więc względu przedmiotowa decyzja winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: P.p.s.a.). Niezależnie jednak od powyższego w tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o delegowaniu pracowników, w przypadku złożenia do dnia [...] czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31 zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...]. W myśl zaś art. 10 ust. 2 ustawy o delegowaniu pracowników zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Na mocy zacytowanej wyżej regulacji ustawy o delegowaniu pracowników, ustawodawca z mocą wsteczną zmodyfikował ustawowe warunki zwolnienia ze składek, o którym mowa w art. 31 zo ustawy z 2 marca 2020 r. Obecnie więc, zgodnie z przyjętym rozwiązaniem, nieopłacenie składek nie jest już warunkiem uwzględnienia wniosku o zwolnienie z nich. ZUS, mając na względzie wskazane powyżej regulacje, już po wydaniu zaskarżonej decyzji, zmodyfikował swoje wcześniejsze stanowisko i zwolnił skarżącego z opłacenia składek za kwiecień 2020 r., o czym poinformował go stosownym pismem. O ile więc ostatecznie organ uwzględnił jego wniosek w całości, to nie zmienia to faktu, że uprzednio wydana decyzja umarzająca postępowanie, będąca przedmiotem oceny Sądu, pod względem legalności, nie znajdowała uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Jako taka musi być więc wyeliminowana z obrotu prawnego. Funkcjonowania w obrocie prawnym tego rodzaju rozstrzygnięcia, niemającego uzasadnienia w stanie prawnym sprawia, że nie można w tej sytuacji mówić o bezprzedmiotowości postępowania sądowego w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.