III SA/Po 969/21

Dnia 1 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2022 roku sprawy ze skargi L. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] marca 2021r. nr [...] III SA/Po 969 /21 UZASADNIENIE Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej jako DIAS) postanowieniem z dnia 19 października 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. zwanej dalej "k.p.a." ) oraz art. 18, 59 § 1 pkt 2 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 zwanej dalej "u.p.e.a." ) i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (tj. Dz. U. 2019 poz. 2070 z późn. zm.), po rozpatrzeniu zażalenia L. N. (dalej jako strona lub skarżący) uchylił postanowienie Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2020 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 30 września 2002 r. o nr: od [...] do [...] oraz od [...] do [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu (dalej też jako Dyrektor lub organ I instancji), działając jako organ egzekucyjny, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec L. N. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 30 września 2002 r. o nr: od [...] do [...] oraz od [...] do [...], obejmujących nieuiszczone składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego za okres od września 2001 do lutego 2002 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2001 do marca 2002. W dniu 30 czerwca 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia 23 czerwca 2020 r., stanowiące wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Opierając swoje żądanie na art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., L. N. wskazał, że w jego ocenie egzekwowany przez ZUS obowiązek stał się bezprzedmiotowy bowiem uległ przedawnieniu. Swoje stanowisko strona uzasadniła tym, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. nr 11 poz. 74 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. nr 241. poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Zobowiązany wskazał, że zaprezentowane stanowisko znajduje oparcie w Uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08. Z uwagi na powyższe, w ocenie L. N. doszło do przedawnienia ww. tytułów wykonawczych, wystawionych w 2002 r. - co w świetle przepisów stanowiło samoistną przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 i § 4 u.p.e.a., postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2020r., nr [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. Organ I instancji wskazał, że pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania niepłaconych składek na FUS za okres 09/2001 do 02/2002 i na FPiFGŚP za okres od 06/2001 do 03/2002 nastąpiła 17 czerwca 2002 r. czyli w momencie doręczenia skarżącemu upomnienia. W wyniku powyższego doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem L. N. wniósł zażalenie na postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu zażalenia zobowiązany podtrzymał stanowisko wyrażone we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, postanowieniem z dnia 19 października 2020 r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, że Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, oparł postanowienie z dnia 26 sierpnia 2020 r., nr [...] na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W ocenie DIAS, takie działanie organu I instancji należy uznać za nieprawidłowe. DIAS zauważył, że organ egzekucyjny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia błędnie wskazał treść art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zamiast art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Powyższe - zdaniem organu - prowadzi do stwierdzenia, że postanowienie organu I instancji z dnia 26 sierpnia 2020 r. nie zawiera prawidłowego uzasadnienia prawnego. Ponadto organ odwoławczy, po dokonaniu analizy ww. rozstrzygnięcia, wskazał, że organ pierwszej instancji powołał się na przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym po dniu 30 lipca 2020 r., co również uznał za nieprawidłowe działanie organu. W skardze do WSA L. N. zaskarżył ww. postanowienie w całości, wniósł o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podkreślił, że wszelkie dochodzone zobowiązania uległy przedawnieniu i organ II instancji zobowiązany był do umorzenia postępowania i nie powinien orzekać o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 lutego 2021 r, o sygn. III SA/Po 884/20 oddalił skargę uznając tym samym ,że orzeczenie organu II instancji o uchyleniu decyzji pierwszoinstancyjnej było prawidłowe. W ocenie sądu organ II instancji wydał prawidłowe postanowienie, uchylając zaskarżone postanowienie organu I instancji w całości i przekazując sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania z uwagi zarówno na (a) zastosowanie błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, (b) wskazanie nieprawidłowego stanu prawnego jak również (c) zaniechanie sporządzenia uzasadnienia postanowienia zgodnego z normatywnym wzorcem. Sąd zobowiązał organ do szczegółowego opisu stanu faktycznego z perspektywy przedmiotu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w aspekcie przesłanek normatywnych umorzenia tego postępowania z powodu przedawnienia. Wskazał też , jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Zakładu ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu, postanowieniem z dnia 5 marca 2021 roku, o [...] postanowił odmówić umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazano prawidłową podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz stwierdzając ,iż nie nastąpiło przedawnienie należności objętych wnioskiem na podst. art. 24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, również przy uwzględnieniu zmian wprowadzonych ustawą z dnia 18 grudnia 2002r- O zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , dalej ustawą o zmianie niektórych innych ustaw oraz ustawą z dnia 28 kwietnia 2011r – o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw oraz ustawą z dnia 1 stycznia 2012 r , na podst. Art.11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r- O redukcji niektórych obowiązków obywatela i przedsiębiorców. Wszystkie należności nadal są wykonalne i nieprzedawnione, ponieważ prowadzone jest postępowanie egzekucyjne wobec należności za okres 02/2001 do 03/2001. Strona składając zażalenie od powyższego rozstrzygnięcia podniosła ,że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998r znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek , które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 roku, jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu , według przepisów dotychczasowych. Zdaniem skarżącego uległy przedawnieniu już przed tą datą. W konsekwencji wygaśniecie zobowiązania na skutek przedawnienia stanowi samoistną przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2021 roku, o nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano ,że termin przedawnienia należności skarżącego należy liczyć od dnia wymagalności poszczególnych składek ,a więc zgodnie z art.47 ust.1 u.s.u.s od miesiąca następującego po miesiącu , którego dotyczy składka. W sprawie skarżącego bieg przedawnienia rozpoczyna się dla najstarszej składki za luty 2001 od marca 2001,a dla ostatniej za marzec 2002- od kwietnia 2002. Ustawowy, dziesięcioletni okres [przedawnienia upływałby więc dla poszczególnych składek w latach 2011-2012. Nie miało też miejsce zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podst. Art. 24 ust.5b u.s.u.s na skutek doręczenia upomnień w dniu 17 czerwca 2002 roku. Zgodnie bowiem z tym przepisem , bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek , której dłużnik został zawiadomiony , do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Okres zawieszenia biegu przedawnienie rozpoczął się wobec strony 17 czerwca 2002r i trwa nadal, ponieważ postępowanie egzekucyjne nie zostało zawieszone. L. N. skorzystał z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Ponownie podniósł, że zobowiązania uległy przedawnieniu. Podniósł jednakże dodatkowy zarzut, że zarówno tytuły wykonawcze jaki i upomnienia zostały skierowane i odebrane przez nieznaną mu osobę , co w jego ocenie przyczyniło się do przedawnienia ewentualnych zaległości. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie oraz odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, w tym także tych, dotąd nie podnoszonych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są zasadne. Sąd administracyjny ocenia, czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia), a sąd rozpatrując skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 i 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na wstępie wskazać należy, że sprawa została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym bez przeprowadzenia rozprawy i udziału stron, stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z 05 marca 2021 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 31.10.2008 r. o numerach: od [...] do [...] oraz od [...] do [...] . Strona skarżąca kwestionując powyższe postanowienie organu podniosła zarzut przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi. Dopiero jednakże po raz pierwszy w skardze strona podniosła okoliczność zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z uwagi na niewłaściwe doręczenia tytułów wykonawczych i upomnień. Od razu w tym miejscu wskazać należy ,że zarzut ten jest nieusprawiedliwiony, a ponadto spóźniony , co znalazło odzwierciedlenie w celnej uwadze organu zawartej w odpowiedzi na skargę. Istotnie, bez znaczenia pozostaje okoliczność , jaką pieczęć przybito na zwrotnym potwierdzeniu odbioru upomnień, skoro strona nie kwestionowała faktu ich doręczenia od roku 2002, a trudno uznać , aby nieznaną jej osobą była osoba o takim samym imieniu i nazwisku. Ponadto w wyroku z dnia WSA w Poznaniu za bezsporne przyjął, że skarżącemu doręczono w roku 2002 upomnienia wzywające do uregulowania zaległych należności z tytułu składek". Okoliczność ta została zatem prawomocnie przesądzona. Sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania WSA w Poznaniu w dniu 24 lutego 2021 r. w sprawie o sygn. III SA/PO 884/20 . Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, a według art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu prawomocnego wyroku obejmuje nie tylko wykładnię przepisów prawa, tj. wyjaśnienie ich treści, lecz również sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne (por. A. Kabat, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 654). Sąd w poprzedzającym wyroku z dnia 24 lutego 2021 roku nakazał jednoznacznie uzupełnienie w kolejnym rozstrzygnięciu opisu stanu faktycznego , jak i szczegółowe uzasadnienie instytucji przedawnienia .I z tą okolicznością wiąże się konieczność uchylenia przedmiotowego rozstrzygnięcia. W wyroku tym sąd orzekł ,że z perspektywy materialnoprawnej ponownej oceny i uzasadnienia wymaga treść art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji .Wskazano wyraźnie w wytycznych ,że kontrolowane przez sąd uzasadnienie postanowienia organu I instancji jest w zakresie omówienia instytucji przedawnienia lakoniczne i nie zawiera jakichkolwiek szczegółów dotyczących stanu faktycznego. Sąd wymagał, aby zawierało ono odniesienie tak co do zakresu prowadzenia postępowania egzekucyjnego, terminów i rodzaju czynności dokonywanych w trakcie tego postępowania, okoliczności dotyczących przerwania terminów przedawnienia w związku z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi. W zakresie tak sformułowanych uwag i wskazań sądu uznać należy ,że organy nie zrealizowały nakazanych czynności. W istocie bowiem, organ szczegółowo omówił nowelizację art. 24 u.s.u.s , jednakże bez odniesienia do konkretnych należności objętych postępowaniem egzekucyjnym (sprawa dotyczy należności obejmujących lata – od 2000 do 2002 r.). Rozstrzygnięcia nie zawierają odniesienia do stanu prawnego w zakresie poszczególnych zobowiązań publicznoprawnych, jak i efektów tego postępowania (z uwzględnieniem prowadzenia wobec skarżącego postępowania restrukturyzacyjnego oraz zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej) .Organy ograniczyły się do lakonicznego stwierdzenia, że w odniesieniu do nich nie nastąpiło przedawnienie z uwagi na rozpoczęte , także w roku 2002 postępowanie egzekucyjne. Nadal organy nie dokonały, wbrew zaleceniom sądu kompleksowej analizy instytucji przedawnienia. Próżno szukać w uzasadnieniu postanowień obu instancji odniesienia do przebiegu poszczególnych czynności egzekucyjnych czy choćby odniesienia do niezakończenia trwającego niemal 20 lat postępowania. Tymczasem ocena skutecznego prowadzenia postępowania rodzić może przecież po stronie organu wprawdzie jedynie fakultatywną ,ale jednak możliwość umorzenia postępowania. Powyższe oznacza, że zaskarżone rozstrzygnięcia nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa zawierającego wymogi uzasadnienia decyzji. Co istotne prawidłowo sporządzone uzasadnienie powinno czynić zadość zasadzie przekonywania zawartej w art. 11 Kpa. W ponownie prowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie przedstawienie analizy w odniesieniu do każdej z zaległości składkowych ze wskazaniem mających zastosowanie względem niej przepisów oraz dokonanych czynności egzekucyjnych . Wszystkie ustalenia organu winny być przedstawione w postanowieniu i mieć potwierdzenie w aktach administracyjnych Z uwagi na powyższe, Sąd na podst. art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił rozstrzygnięcia organów obu instancji.