II SA/Gl 1229/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania M. S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] dotyczącą ustalenia świadczenia nienależnie pobranego przez skarżącą w postaci: świadczenia wychowawczego za okres od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 4000 zł. przyznanego na M. S. i zobowiązującą skarżącą do zwrotu kwoty 4000 zł. wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że opieka nad małoletnim sprawowana była pierwotnie na podstawie ugody z dnia[...] zawartej przez rodziców dziecka w sprawie o sygn. akt [...] i świadczenie wychowawcze było przekazywane obojgu rodzicom po połowie. Powyższa ugoda została zmieniona postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. akt: [...] w ten sposób, że ojciec miał prawo do kontaktów z małoletnimi dziećmi - w co drugim tygodniu od czwartku po odebraniu małoletnich z przedszkola i szkoły do niedzieli do godziny 19; w następnym tygodniu od środy po odebraniu dzieci z przedszkola i szkoły do godziny 19 tego samego dnia oraz w czwartek tego samego tygodnia po odebraniu małoletnich z przedszkola i szkoły do godziny 19 tego samego dnia - do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o rozwód. Na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia[...] skarżąca złożyła zażalenie, a Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z dnia [...] sygn. akt; [...] zmienił zaskarżone postanowienie w pkt 2 o tyle, że ustalone w nim kontakty telefoniczne powódki z synami uregulował wyłącznie na czas kontaktów weekendowych ojca z synami, w pozostałym zakresie zażalenie oddalono. W dniu [...] zapadł wyrok Sądu Okręgowego w K., sygn. akt[...] , którym rozwiązano przez rozwód związek małżeński K. S. i M. S., wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi S. i M. S. powierzono matce, kosztami utrzymania dzieci obciążono obie strony, zasądzając od ojca alimenty na dzieci w kwocie po 900 zł. miesięcznie na każde z dzieci oraz uregulowano kontakty ojca z dziećmi, ponadto jako miejsce zamieszkania dzieci Sąd ustalił miejsce zamieszkania matki. Wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] stał się prawomocny z dniem 18 lutego 2021 r., w wyniku rozpoznania apelacji stron przez Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt [...]. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze na syna w okresie od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2021 r. w łącznej wysokości 4000 zł. i zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wraz z odsetkami. Wśród podstaw rozstrzygnięcia wymienił art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zdaniem składu orzekającego Kolegium, syn skarżącej w okresie od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2021 r. pozostawał pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Organ podkreślił, że w sprawie opieki naprzemiennej ustawodawca w art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, posłużył się kryteriami ocennymi, tj. aby można było zastosować ten przepis opieka musi być sprawowana przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach i musi to pozostawać w zgodzie z orzeczeniem sądu. Organ podkreślił, że od dnia wydania wyroku sygn. akt [...] przez Sąd Apelacyjny w K., tj. od dnia [...] nie można mówić o opiece naprzemiennej nad małoletnimi S. i M. S., gdyż wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzone zostało matce dzieci, a władzę ojca dzieci Sąd ograniczył wyłącznie do współdecydowania o istotnych sprawach związanych z małoletnimi. Wcześniej jednak - na podstawie ugody zawartej przez rodziców dziecka - protokół Sądu, sygn. akt [...] z dnia [...] oraz na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. akt; [...] - zdaniem składu orzekającego Kolegium opieka nad dziećmi była przez rodziców sprawowana naprzemiennie Mimo, że zakres opieki sprawowanej przez ojca był mniejszy od zakresu opieki matki, ale nadal mieścił się w granicach pojęcia porównywalności, a tym samym świadczenie wychowawcze przysługiwało skarżącej za okres od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2021 r. w wysokości po 250 zł. miesięcznie, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8) oraz zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80), co w konsekwencji mogło prowadzić do naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej "u.p.d."). Zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 u.p.d., art. 4 ust. 2 pkt. 1 u.p.d. i art. 4 ust. 2 pkt. 2 u.p.d. oraz art. 5 ust 2a u.p.d. i art. 25 ust 2 pkt 6 u.p.d. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W związku z tymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazała, że od 23 października 2019 roku świadczenie wychowawcze na syna zostało jej przyznane w całości na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] roku wydanego w trybie zabezpieczenia, które zmieniało wcześniej zawartą między stronami ugodę z dnia [...] roku (wyłącznie w zakresie pkt 1) i ustanawiało terminy kontaktów ojca z małoletnim (co dwa tygodnie od czwartku od zakończenia zajęć do niedzieli do godz. 19.00 i w tygodniu bez kontaktów weekendowych, w środę i w czwartek po zakończeniu zajęć szkolnych do godz. 19.00). Skarżąca podniosła, że postanowienie to w żadnym wypadku nie wprowadzało opieki naprzemiennej, czas sprawowania opieki przez matkę i przez ojca nie był równoważny, ani nawet zbliżony. Sprawowana w okresie, którego dotyczy skarga (na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego z [...] roku), standardowa piecza nad małoletnim (bez świąt itd.) przez ojca rozkładała się w następujący sposób: - co dwa tygodnie od czwartku od zakończenia zajęć do niedzieli do godz. 19.00 - około 78 godziny opieki; - w tygodniu bez kontaktów weekendowych, w środę i w czwartek po zakończeniu zajęć szkolnych do godz. 19.00 - około 12 godzin opieki. Podkreśliła, że ojciec dzieci sprawował w spornym okresie opiekę nad małoletnim, w standardowym tygodniu - odpowiednio około 78 lub 12 godzin. Średnio zatem, przez 7 dni, ojciec zajmował się małoletnim przez 45 godzin. W pozostałym czasie, czyli przez 123 godziny (średnio tygodniowo) małoletni pozostawał pod wyłączną opieką matki. W świetle powyższego, małoletni pozostawał (średnio) pod opieką: matki (skarżącej M. S.) -123 godziny w tygodniu - 73,2 %; - ojca (K. S.) - 45 godzin w tygodniu - 26,8 %. Tym samym nie sposób uznać, że opieka nad małoletnim dzieckiem była wykonywana naprzemiennie, czy nawet porównywalnie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) zwanej dalej P.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli wydanych w sprawie decyzji w powyższym zakresie, stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, dotyczącą ustalenia nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia wychowawczego za okres od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2021 r. łącznie w kwocie 4000 zł. przyznanego na syna skarżącej i zobowiązującą ją do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Organy obydwu instancji stwierdziły bowiem, że na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] - opieka nad dziećmi stron postępowania sądowego była przez rodziców sprawowana naprzemiennie. W związku z tym organy administracji przyjęły w niniejszej sprawie, że świadczenie wychowawcze przysługiwało skarżącej za okres od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2021 r. w wysokości po 250 zł. miesięcznie, zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407). W ocenie organu, wypłacone w tym okresie świadczenia w kwotach przewyższających 250 zł. miesięcznie stanowiły świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 6 wymienionej ustawy. Podkreślenia zatem wymagało, że według art. 5 ust. 2a cytowanej ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Akta administracyjne zawierają przedmiotowe postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt: [...] i według jego treści, ojciec małoletnich dzieci strony skarżącej miał prawo do kontaktów z nimi - w co drugim tygodniu od czwartku po odebraniu ich z przedszkola i szkoły do niedzieli do godziny 19; w następnym tygodniu od środy po odebraniu dzieci z przedszkola i szkoły do godziny 19 tego samego dnia oraz w czwartek tego samego tygodnia po odebraniu małoletnich z przedszkola i szkoły do godziny 19 tego samego dnia. Przytoczone uregulowanie kontaktów ojca z dziećmi strony skarżącej – jak zasadnie zarzuciła w skardze - nie wprowadziło opieki naprzemiennej, gdyż czas sprawowania opieki przez matkę i przez ojca nie był równoważny, ani nawet zbliżony. Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzecznictwa, którą podzielił Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, opiekę naprzemienną cechuje mniej więcej równy podział obowiązków pomiędzy rodzicami w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Podkreślenia wymagało, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] w którym w wyniku rozpoznania zażalenia od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. akt:[...] , Sąd Apelacyjny podkreślił, że ustalona poprzednio w drodze ugody stron piecza naprzemienna nad ich synami nie sprawdziła się – okazała się niezgodna z dobrem małoletnich. W konsekwencji tego, Sąd Apelacyjny nie zmienił postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] w zakresie dotyczącym uregulowania kontaktów ojca z małoletnimi dziećmi skarżącej i przytoczył stwierdzenia Sądu I instancji, według których "naprzemienna opieka nie sprzyja prawidłowemu rozwojowi emocjonalnemu małoletnich i stabilizacji ich sytuacji życiowej". Z treści obydwu cytowanych orzeczeń sądowych wynika zatem, w sposób nie budzący wątpliwości, że zastosowanie opieki naprzemiennej rodziców nad dziećmi strony skarżącej, zostało wykluczone przez Sądy obu instancji. Wobec tego, orzekające w niniejszej sprawie organy administracji – sprzecznie z treścią tych orzeczeń stwierdziły, że na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] opieka nad dziećmi strony skarżącej była przez rodziców sprawowana naprzemiennie. Podkreślenia zaś wymagało, że przepis art. 5 ust. 2a cytowanej ustawy znajduje zastosowanie – według jego treści – "w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców". Niewątpliwie zatem nie ma żadnych podstaw do przyjęcia istnienia opieki naprzemiennej, w sytuacji, gdy jej zastosowanie zostało wprost wykluczone w treści orzeczenia sądu. Ustalenia organów dotyczące tej kwestii są więc wynikiem pominięcia szczegółowej analizy treści wskazanego postanowienia. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane wyniku naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Wobec tego skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że błędne ustalenia organów dotyczyły podstaw rozstrzygnięcia, a zatem naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi ocenę materiału dowodowego we wskazanym kierunku, a następnie dokona analizy okoliczności stwierdzonych w sprawie w kontekście zaistnienia przesłanek do zastosowania wymienionych przepisów. Przepis art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania, na które składało się wynagrodzenia pełnomocnika.