III SA/Gl 843/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Dorota Fleszer, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) odmówił B. S. (dalej: strona, skarżąca) częściowego zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r. W podstawie prawnej powołał się na art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdzia-łaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa COVID). W sprawie miał miejsce następujący stan faktyczny: W dniu [...] strona złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za maj 2020 roku. Wniosek został rozpoznany pozytywnie i skarżąca została zwolniona z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 roku w kwocie [...] zł, tj. w kwocie znanej na datę wniosku, zgodnie z deklaracją rozliczeniową za maj 2020 r., którą płatniczka złożyła [...]. Pismem z dnia [...] strona została poinformowana o pozytywnym rozpoznaniu wniosku o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 roku. Następnie [...] skarżąca złożyła korektę deklaracji rozliczenio-wej w związku z błędnie rozliczonym zasiłkiem chorobowym za maj 2020 r. Podstawę korekty stanowiła decyzja z [...] znak: [...], odmawiająca prawa do zasiłku chorobowego za okres od [...], za który to okres ubezpieczona potrąciła nienależnie kwotę składek na ubezpieczenie społeczne w pierwotnie złożonej deklaracji ( z [...]). Organ zaskarżoną decyzją odmówił skarżącej częściowego zwolnienia z opłacania składek i wskazał, że zgodnie z art. 31 zq ust.4 ustawy o COVID-19 zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Zatem z uwagi na to, że na dzień rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłacania składek ([...].) znana była kwota należności z tytułu składek w kwocie [...]zł, to z takiej kwoty strona została zwolniona z jej opłacenia. Natomiast korekta deklaracji z [...], prowadząca do zwiększenia kwoty należności z tytułu składek o [...] zł, w myśl w/w przepisów nie mogła zostać objęta zwolnieniem. Kwestionując powyższą decyzję skarżąca w skardze zawnioskowała uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy; dopuszczenie dowodu z zeznań świadka oraz zawnioskowanych dokumentów, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Podkreśliła, że informacje o odmowie wypłacenia zasiłku chorobowego otrzymała po terminie; pracownice ZUS sporządziły korektę wprowadzając w błąd płatnika, która ma teraz konsekwencje administracyjno-prawne. Opisała skutki zdrowotne zaistniałej sytuacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne (por. art. 3 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Z kolei na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z [...] odmawiająca częściowego zwolnienia strony z obowiązku opłacenia składek za maj 2020r. w związku ze złożoną korektą deklaracji rozliczeniowej wskutek uprzednio błędnie rozliczonym zasiłkiem chorobowym za ten miesiąc. Podstawę korekty stanowiła decyzja z [...] odmawiająca prawa do zasiłku chorobowego za okres od [...], za który to okres strona potrąciła nienależnie kwotę składek na ubezpieczenie społeczne w pierwotnie złożonej deklaracji [...]. Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Norma z przepisu art. 31 zo ust. 2 ustawy o COVID-19 stanowi, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...], opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W świetle tego przepisu, niespełnienie jednego z warunków zwolnienia powinno skutkować decyzją odmowną. Zatem organ rozpatrując wniosek strony załatwił go pozytywnie dla skarżącej. Spór dotyczy możliwości uwzględnienia przez organ złożonej [...] korekty deklaracji rozliczeniowej w związku z decyzją z [...] odmawiającą stronie prawa do zasiłku chorobowego za okres od [...], za który to okres ubezpieczona potrąciła nienależnie kwotę składek na ubezpieczenie społeczne w pierwotnie złożonej deklaracji z [...] i w pierwotnym wniosku [...], bowiem o istnieniu tej decyzji nie wiedziała. Organ powołuje się na art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID-19 akcentując, że zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Przede wszystkim zaakcentować należy, że każdy wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa). A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych. Z brzmienia art. 7 kpa jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego skorygowany wniosek strony skonstatować należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 kpa) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa) i podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego celem należytego załatwienia sprawy. Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony skarżącej nie sprostał. Lakoniczność uzasadnienia decyzji nie spełnia także wymogu z art. 107 § 3 kpa podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ nie ustalił jednoznacznie stanu faktycznego sprawy. Przedstawiając okoliczności zupełnie pominął istnienie w obrocie prawnym decyzji z [...]r. odmawiającej skarżącej prawa do zasiłku chorobowego za okres od [...], już w dacie składania pierwotnego wniosku przez stronę. Strona – jak wynika z akt sprawy - złożyła wniosek w dniu [...] o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, który organ rozpatrzył i [...] poinformował wnioskodawczynię o zwolnieniu wg dokumentów rozliczeniowych oraz stanu konta na ten dzień, bez uwzględnienia istniejącej już od [...], wydanej przez siebie decyzji w sprawie zasiłku chorobowego. Jednakże Strona ponownie [...] wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składki w części nie objętej pierwotnym wnioskiem, w kwocie wynikającej z w/w decyzji w przedmiocie zasiłku chorobowego. Natomiast organ w ogóle nie wyjaśnił w oparciu o obowiązujący system prawa okoliczności czy była uprawniona do dokonania takiej czynności. Kwestię tę bowiem zawarł w jednym zdaniu cytując normę z art. 31zq w ust. 4 ustawy o COVID-19 tj., że zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek i twierdząc, że miała ona istotne, decydujące wręcz znaczenie dla rozpatrzenia niniejszej sprawy. Zupełnie pomijając naczelne zasady procedowania i obowiązek wszechstronnego zgromadzenia materiału dowodowego, z uwzględnieniem także wydawanych przez siebie decyzji w innym zakresie spraw dotyczących konkretnego ubezpieczonego płatnika, jeśli mogłyby one mieć wpływ na rozstrzygnięcie danego postępowania. W konsekwencji więc należało uznać, że zaskarżona decyzja nie spełniają wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 kpa, zgodnie z którym decyzja winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzja nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to nie spełnia wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie. Organ nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił więc wskazywanym na wstępie naczelnym zasadom procesowym, a także wynikającej z art. 8 kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. W żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń i argumentów podnoszonych przez stronę czym naruszył podstawową zasadę procesową z art. 11 kpa – realizacji przekonywania. która nakazuje, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Wskazane powyżej uchybienia wymagały więc uchylenia decyzji celem ponownego przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. Ponownie rozstrzygając sprawę organ uwzględni wskazania wynikające z niniejszego wyroku i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.