I SA/Bd 195/21
WyrokWSA w Bydgoszczy2021-05-25
Skład orzekający: Leszek Kleczkowski, Urszula Wiśniewska, Agnieszka Olesińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy powinien ograniczyć się jedynie do badania kodu PKD wpisanego w CEIDG jako przeważającej działalności gospodarczej, czy też powinien uwzględnić faktycznie prowadzoną działalność gospodarczą, nawet jeśli wpis w rejestrze jest nieaktualny?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek na podstawie rozporządzenia COVID-19 powinno być przyznawane przedsiębiorcom faktycznie prowadzącym działalność oznaczoną odpowiednim kodem PKD, a nie tylko tym, którzy formalnie posiadają taki wpis w CEIDG. Wpis w rejestrze REGON, choć stanowi domniemanie prawne, jest wzruszalny, a przedsiębiorca może wykazać rzeczywisty stan faktyczny innymi dowodami. Organ administracji przed wydaniem decyzji powinien umożliwić stronie przedstawienie dowodów i wyjaśnień w tym zakresie, stosując przepisy K.p.a., w tym art. 79a.Stan faktyczny
Skarżący został pozbawiony prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres grudzień 2020 r. – styczeń 2021 r. Organ uznał, że jego przeważająca działalność gospodarcza według CEIDG na dzień 30 listopada 2020 r. była oznaczona kodem PKD 46.71.Z, który nie był objęty przepisami Tarczy Antykryzysowej 7.0. Skarżący twierdził, że jego faktyczna przeważająca działalność to PKD 85.51.Z, a wpis w CEIDG był nieaktualny z powodu błędów systemu, mimo jego prób aktualizacji. Organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko, opierając się wyłącznie na danych z rejestru.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Inne z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od 01 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję
Decyzją z dnia [...] marca 2021r., [...] Oddział w T. odmówił M. M. ("Skarżący", "Strona") prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za miesiące grudzień 2020 r. – styczeń 2021 r. Organ podał, że zgodnie z zapisami w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na dzień [...] listopada 2020 r. Skarżący miał zgłoszony jako rodzaj przeważającej działalności kod PKD 46.71.Z Powyższy kod nie jest objęty przepisami Tarczy Antykryzysowej 7.0. W związku z powyższym organ uznał, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy za miesiące grudzień 2020- styczeń 2021.
Skarżący w skardze do tut. Sądu podniósł w pierwszej kolejności, że decyzja organu jest niezgodna ze stanem faktycznym w zakresie wykonywanej przez Skarżącego działalności. Uzasadniając swoje stanowisko Strona wyjaśniła, że zgodnie z podanymi informacjami w druku RDZ-B6 jako dominującą i jedyną działalnością jaką prowadzi jest działalność pozaszkolnych form edukacji sportowej oraz zajęć sportowych i rekreacyjnych – oznaczona nr PKD 85.51.Z. Podana przez [...] nr PKD 46.71.Z jest starym numerem dotyczącym innej spółki cywilnej Skarżącego, której działalność została zawieszona w dniu [...] czerwca 2020 r. Dodał, że dane zapisane w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej nie są na bieżąco zmieniane (nie ma takiej potrzeby i obowiązku) i nie są dokumentem stanowiącym stan faktyczny jaki w danym momencie rodzaj działalności jest wykonywany przez Skarżącego, a jedynie informacją jakie rodzaje działalności są zgłoszone do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Skarżący w dniu [...] stycznia 2021r. dokonał zmian we wpisie do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej co absolutnie nie miało żadnego wpływu na faktyczny rodzaj przeważającej działalności. Podał, że zgodnie z rozporządzeniem jego spółka cywilna o nazwie [...] została zmuszona przez rozporządzenie Rady Ministrów do ograniczenia działalności gospodarczej w grudniu 2020 r i styczniu 2021 r. Prawo do dodatkowego świadczenia nastąpiło przez spadek obrotów, a także PKD wykonywanej działalności. Podał, że jego wspólnik, otrzymał zwolnienie z opłacania składek za ten okres, a on prowadząc tą samą działalność – przez nieuaktualniony wpis w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej został tego prawa pozbawiony. W ocenie Skarżącego wpis nie stanowi stanu faktycznego. Zgodnie ze stanem faktycznym rodzajem prowadzonej przez niego przeważającej działalności jest działalność oznaczona kodem PKD 85.51.Z, która daje mu prawo do świadczenia.
W odpowiedzi na skargę organ podał, że na potrzeby przyznania prawa do ewentualnego zwolnienia z obowiązku opłacania składek badaniu podlega wyłącznie obiektywna okoliczność w postaci przeważającej działalności płatnika ujawnionej w stosownym rejestrze w konkretnej dacie. Ustawodawca nie przewidział przy tym żadnego
wyjątku w tym zakresie. W szczególności bez znaczenia jest, czy wpis w rejestrze REGON odpowiadał rzeczywistej przeważającej działalności przedsiębiorcy w tym okresie. Ponadto organ uznał, że działalność oznaczona wg PKD kodem 85.51.Z zgłoszona została przez Skarżącego w rejestrze REGON jako działalność przeważająca dopiero w dniu [...] stycznia 2021 r. Dopiero w tej dacie Skarżący złożył bowiem stosowny wniosek o zmianę wpisu w CEIDG, skutkujący równoczesną zmianą wpisu w rejestrze REGON. Wobec tego, skoro zmiana przeważającego rodzaju działalności w rejestrze REGON nastąpiła dopiero w dniu [...] stycznia 2021 r., a w okresie wcześniejszym, w tym na dzień [...] listopada 2020 r., jako działalność przeważająca w rejestrze tym widniała działalność z kodem 46.71.Z, brak jest podstaw do przyjęcia, że warunek uzyskania takiego zwolnienia został przez skarżącego spełniony.
W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia odnosząc się do argumentacji organu Skarżący ponownie podkreślił, iż na dzień [...] września 2020r. prowadził pozarolniczą działalność w branży określonej Tarczą 6.0 czyli z PKD nr [...].Z. Zawieszenie działalności spółki cywilnej [...], której dotyczy wpis PKD nr [...].Z a na który powołuje się organ została zgłoszona w dniu w dniu [...] maja 2020r a zawieszona w dniu [...] czerwca 2020 r. na dowód czego załączono dokumenty potwierdzające zawieszenie spółki. Dodatkowo Skarżący opisał swoje działanie w celach zmian wpisu w CEIDG w roku 2020 i 2021: po zawieszeniu spółki [...] (w czerwcu 2020r.) dokonał zmiany danych w CEIDG włącznie z rodzajem przeważającej działalności za pośrednictwem formularza elektronicznego, niestety nie pobrał wydruku potwierdzenia, gdyż myślał, że zmiany te zostaną dokonane automatycznie po wypisaniu i zatwierdzeniu druku; w grudniu otrzymawszy informację z ZUS o tym że zwolnienia z opłat będą dokonywane na podstawie PKD sprawdził wpis i okazało się że od czerwca nie zostały dokonane żadne zmiany; [...] grudnia 2020r. ponownie dokonał zmiany wpisu na co otrzymał potwierdzenie (załączone do pisma) ; w dniu [...] stycznia 2021r. okazało się, że znowu nie dokonano zmian we wpisie o czym poinformowano Stronę telefonicznie. Powtórnie więc w dniu 11stycznia 2021r. Skarżący złożył takie same zmiany jak w poprzednim wpisie CEIDG i pobrałem potwierdzenie (załączone do pisma). Według powyższych informacji zmiana skuteczna danych w CEIDG została faktycznie dokonana w dniu [...] stycznia 2021r. Nie mniej Strona podkreśla, że stało się to trzykrotnych próbach, które były w czerwcu, grudniu i styczniu. Zatem dokonanie wpisu dopiero w dniu 11stycznia 2021r. nie nastąpiło z winy strony lecz było wynikiem niesprawnej a wręcz wprowadzającej w błąd stroną internetową CEIDG i formularza na którym można dokonywać takich zmian.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020r. poz.1829) począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym ( § 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia). W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020 r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18, w takiej sytuacji skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z § 10 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2021r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021r. poz. 152 dalej jako: "rozporządzenie COVID-19"), płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 listopada 2020r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami: 49.32.Z, 49.39.Z, 52.23.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r., zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres. Stosownie do § 10 ust. 2 rozporządzenia COVID-19, oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 listopada 2020 r.
Organ wskazał, że Skarżącemu odmówiono zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek z uwagi, że na dzień 30 listopada 2020r. w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) kod PKD, dotyczący przeważającej działalności gospodarczej widniał symbol - 46.71.Z, który nie uprawniał Strony do otrzymania przedmiotowej pomocy na podstawie § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19. Skarżący dokonał zmiany ww. kodu PKD w CEIDG dopiero w dniu [...] stycznia 2021 r. na kod PKD 85.51.Z., który to kod uprawniał płatnika składek do ubiegania się o ww. pomoc.
Skarżący podnosi, że podany przez organ kod PKD dotyczył prowadzonej przez niego działalności, która została zawieszona z dnia [...] czerwca 2020r. Faktycznie wykonywaną działalnością była działalność oznaczona kodem 85.51.Z.- pozaszkolne formy edukacji sportowej oraz zajęć sportowych i rekreacyjnych. Przyznaje , że dane w CEIDG nie były na bieżąco zmieniane choć podkreśla, że podejmował próby zmiany kodu ale z uwagi na błąd systemu udało mu się to dopiero w styczniu 2021r.
Spór w sprawie dotyczy zatem organ, rozpoznając wniosek strony, powinien ograniczyć się jedynie do badania kodu PKD do wpisu w CEIDG, dotyczącego przeważającej działalności gospodarczej, czy też przyjąć kod PKD, odpowiadający rzeczywiście prowadzonej przeważającej działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę.
Zdaniem Sądu, zawarte w § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19 sformułowanie "prowadzona działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności" odnosi się do faktycznie (rzeczywiście) prowadzonej działalności gospodarczej przez płatnika przedmiotowych składek. Inne rozumienie tego pojęcia mogłoby spowodować, że przedmiotową pomoc w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek otrzymałby przedsiębiorca, który posiada w CEIDG kod wymieniony w § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID – 19 (przy założeniu spełnienia pozostałych przesłanek z § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID -19), mimo że faktycznie nie prowadzi takiej działalności gospodarczej, tj. pomoc publiczną otrzymałaby osoba nieuprawniona, lecz spełniająca formalnie przesłanki do jej uzyskania. Należy pamiętać, że rejestr podmiotów REGON prowadzony jest dla potrzeb statystyki publicznej, której celem jest zapewnienie rzetelnego, obiektywnego i systematycznego informowania społeczeństwa, organów państwa i administracji publicznej oraz podmiotów gospodarki narodowej o sytuacji ekonomicznej, demograficznej, społecznej oraz środowiska naturalnego (art. 3 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej - Dz.U. z 2020 r. poz. 443). Podanie do rejestru danych niezgodnych z rzeczywistością albo ich niezaktualizowanie nie pociąga za sobą zakazu prowadzenia działalności innej niż objętej kodami PKD wpisanymi w rejestrze podmiotów REGON. Rejestr ma charakter formalny i bazuje na oświadczeniach wiedzy podmiotów obowiązanych do przekazywania danych, które nie podlegają merytorycznej weryfikacji. Nie tworzy on stanu prawnego, także w obszarze działalności gospodarczej. Jak natomiast wyjaśnił Sąd Najwyższy, m. in. w wyrokach z dnia 07 stycznia 2013 r. II UK 142/12 i 23 listopada 2016 r. II UK 402/15, oświadczenia wiedzy mają charakter faktów, dlatego mogą być kwestionowane, ponieważ stan nimi stwierdzony jako fakt podlega ocenie w kategoriach prawdy lub fałszu. Wskazać należy, że ani ustawa o statystyce publicznej, ani rozporządzenie COVID-19, nie zawierają definicji wyrażenia "przeważająca działalność gospodarcza". Wyjaśnia je dopiero rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz.U. 2015 poz. 2009) W § 9 ww. rozporządzenia, nawiązano do poziomu przychodów z poszczególnych rodzajów działalności danej jednostki statystycznej - do procentowego udziału poszczególnych rodzajów działalności w ogólnej wartości przychodów ze sprzedaży lub, jeżeli nie jest możliwe zastosowanie tego miernika, na podstawie udziału pracujących, wykonujących poszczególne rodzaje działalności, w ogólnej liczbie pracujących.
O przeważającej działalności nie może zatem świadczyć sam wpis do rejestru podmiotów REGON, ponieważ przepisy regulujące funkcjonowanie tej ewidencji określają warunki, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, kiedy i jaka działalność może być uznana za przeważającą. Decyduje jednak o tym podmiot składający oświadczenie wiedzy, w oparciu o wytyczne określone w ww. rozporządzeniu. Dlatego dokonując wykładni dyspozycji § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19 nie można pomiąć ww. znaczenia pojęcia przeważającej działalności, jeżeli podważona zostanie aktualność wpisu w rejestrze podmiotów REGON.
W świetle powyższego należy uznać, że pomoc, o jakiej mowa § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19, nie powinna trafiać do podmiotów, które nie prowadzą działalności określonych w tych przepisach jako przeważająca. Nie można jej przyznawać z pominięciem podmiotów, które pomimo braku zgłoszenia organowi statystyki publicznej jako przeważającego rodzaju działalności tej wymienionej w § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19, jeżeli rzeczywiście taki rodzaj działalności w analizowanym czasie prowadziły. Takie formalne ograniczenie wynikające z wpisu w rejestrze podmiotów REGON nie spełniłoby konstytucyjnego wymogu proporcjonalności odnośnie celu, jaki zamierzano osiągnąć omawianą regulacja ulgową. Poprzestanie na formalnej treści wpisu w rejestrze podmiotów REGON mogłoby nie pozwolić przyznać pomocy tym, do których została ona skierowana. Nie można też tracić z pola widzenia także tego, że przepisy rozporządzenia COVID- 19 mają na celu, m.in. łagodzenie społeczno-gospodarczych związanych z występowaniem epidemii COVID-19 przez udzielanie różnego rodzaju wsparcia materialnego wielu podmiotom, w tym przedsiębiorcom. Wprowadzane przez ustawodawcę ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, bez względu na formę, w jakiej to następowało, także w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, powinny wiązać się z rozwiązaniami mającymi udzielać wymiernego i realnego wsparcia tym, którzy określonymi ograniczeniami są/byli bezpośrednio obejmowani, a przez to doznali faktycznego, a nie tylko formalnego, ograniczenia konstytucyjnego prawa swobody prowadzenia działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP) i możliwości zarobkowania. Określenie formy wsparcia należy do ustawodawcy, a udzielenie ulgi w realizacji fiskalnych obowiązków publicznoprawnych jest jedną z nich. Takie wsparcie przedsiębiorców stanowi realizację zasady sprawiedliwości społecznej, zwłaszcza że ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie rozwiązania prawnego, odnośnie którego nikt nie miał możliwości wcześniejszego przygotowania się na spełnienie jego warunków, choćby poprzez aktualizację danych. Omawiany rodzaj wsparcia pierwotnie wynikał z ustawy z dnia 02 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanymi nimi sytuacjami kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm. dalej jako: "ustawa COVID-19"), którą Parlament Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił w grudniu 2020 r., a przesłanki wsparcia określono według danych gromadzonych przez służby statystyki publicznej na dzień 30 września 2020 r. i 30 września 2019 r. Tymczasem wymiar składek na ubezpieczenia społeczne nie był w tym czasie, ani w grudniu 2020r. i styczniu 2021r. uzależniony od rodzaju prowadzonej działalności, określanej według kodów PKD (art. 18 i n. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. z 2021 r. poz. 423). Podobnie większość ograniczeń prowadzenia działalności gospodarczej wprowadzanej kolejnymi rozporządzeniami nie były wprost określane odwołaniem się do kodów PKD (z nielicznymi wyjątkami), lecz miały zasadniczo charakter opisowy (por. np. § 6 i § 26 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, w brzmieniu obowiązującym 1 listopada 2020 r.- Dz. U. poz. 1758 ze zm.). Dlatego też w ocenie Sądu, rozwiązania prawnego określonego w § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19 nie można traktować jako wyłącznego środka dowodowego służącego wykazaniu rodzaju prowadzonej działalności, a wnioskujący podmiot gospodarczy może te okoliczności wykazać także innymi środkami dowodowymi i podważyć formalne i statystyczne znaczenie wpisu w rejestrze podmiotów REGON. Wskazany przepis zawiera rozwiązanie proceduralne mające na celu usprawnienie procesu przyznawania przez ZUS wsparcia przedsiębiorcom faktycznie prowadzącym określony rodzaj działalności, ale nie stanowi on istotnej modyfikacji procesu dowodowego obowiązującego w postępowaniu administracyjny. W tym kontekście organ powinien również wyjaśnić kwestie podnoszoną prze Stronę tj. błędu systemu i podejmowanych prób aktualizacji.
W ocenie Sądu, w zaistniałym stanie faktycznym, w którym widoczna jest sprzeczność kodu PKD podana przez Skarżącego w złożonym wniosku, a kodem PKD ustalonym przez ZUS na dzień 30 listopada 2020 r., organ winien przed wydaniem decyzji, zwrócić się do strony o złożenie stosownych wyjaśnień oraz przedłożenie odpowiednich dowodów na poparcie jej twierdzeń na podstawie art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r. poz. 735, dalej: "K.p.a."). Zgodnie z art. 79a § 1 K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (art. 79a § 2 K.p.a.).
Powyższy przepis stanowi uszczegółowienie zawartej w art. 10 K.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, a konkretnie wynikającego z niej obowiązku umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Na organ nałożony został dodatkowy obowiązek polegający na wskazaniu stronie zależnych od niej przesłanek, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jej żądaniem. Jak wynika z uzasadnienia do ustawy wprowadzającej komentowany przepis, jego celem jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Może to zapobiec wydaniu negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie oraz zaskarżeniu decyzji przez stronę i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Przepis także nie ogranicza norm określonych w art. 8 – 10 oraz art. 77 K.p.a., lecz stanowi ich uzupełnienie. Pomimo wprowadzenia dodatkowego obowiązku dla organu nadal aktualne pozostają zawarte w art. 10 § 2 i 3 K.p.a. regulacje dotyczące odstąpienia od zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Oznacza to, że organ nie będzie obowiązany do jego wykonania w sprawie, w której w ogóle odstąpi od stosowania przedmiotowej zasady, jednakże winien wówczas w decyzji uzasadnić swoje postępowanie w tym względzie. Przedłożenie dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek nastąpić powinno w terminie wyznaczonym stronie przez organ na wypowiedzenie się przez nią co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Termin ten może zostać przedłużony na zasadach ogólnych (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. R. Hausera Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2020 do art. 79a).
Jak wyżej wskazano, z brzmienia § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19 wynika, że ustawodawca zdecydował się przyznać wsparcie finansowe w zapłacie składek przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą wybranych rodzajów (branż). Treść przepisu wskazuje, że omawiana ulga przysługuje przedsiębiorcom rzeczywiście prowadzącym określoną działalność. Jest w nim bowiem mowa o "płatniku składek prowadzącym działalność". Natomiast w § 10 ust. 2 rozporządzenia COVID-19 ustawodawca zdecydował się o wprowadzeniu środka dowodowego o charakterze formalnym, za pomocą którego ma nastąpić ustalenie przez organ rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności ("oceny spełnienia warunku dokonuje się na podstawie"). Środek ten ma charakter domniemania prawnego zakładającego, że wpis w rejestrze podmiotów REGON odpowiada stanowi rzeczywistemu (domniemanie o fakcie określonym w § 10 ust. 2 rozporządzenia COVID-19). Nie ma ono jednak charakteru niewzruszalnego (niepodważalnego). Jego treść i odwołanie się do przepisów K.p.a. oznacza, że należy ono do kategorii domniemań wzruszalnych. Postępowanie w sprawie ulgi jest prowadzone na zasadach określonych w przepisach K.p.a. (art. 31zq ust. 7 i 8 ustawy COVID-19), a zgodnie z art. 76 § 3 K.p.a. dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu przeciwko dokumentowi urzędowemu. Dane pozyskiwane przez ZUS w trybie określonym w § 10 ust. 2 rozporządzenia COVID-19 mają charakter urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a. (art. 43 ustawy o statystyce publicznej) i są dla organu wiążące, lecz ani przepisy ustawy COVID-19 ani rozporządzenia COVID-19, nie wyłączyły stosowania w tym postępowaniu normy zawartej w art. 76 § 3 K.p.a., co nie zostało przez organ dostrzeżone. Oznacza to, że przedsiębiorca prowadzący rzeczywistą działalność gospodarczą odpowiadającą treści kodów PKD wymienionych w § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19, jako przeważającą (ten warunek ulgi ma charakter materialnoprawny i nie podlega modyfikacji), może przeprowadzić dowód przeciwko treści dokumentu urzędowego, a więc odnośnie środka dowodowego określonego w § 10 ust. 2 rozporządzenia COVID-19, tj. danych pozyskanych przez ZUS z rejestru podmiotów REGON i podważyć w niebudzący wątpliwości sposób aktualność wpisu w rejestrze podmiotów REGON odnośnie stanu faktycznego, w jakim się znajduje. Obalenie domniemania podlegać będzie na wykazaniu, że rzeczywisty stan faktyczny jest inny, niż wynikający z danych pozyskanych przez organ z rejestru podmiotów REGON. Ocena, czy działalność gospodarcza określonego rodzaju jest rzeczywiście wykonywana i w jakich rozmiarach, należy do sfery ustaleń faktycznych. Nie zależy ona od wpisu do rejestru, choć wpis taki potraktowany został przez ustawodawcę jako domniemanie prawne mające na celu uproszczenie postępowania ulgowego (sens domniemania polega na istnieniu dużego stopnia prawdopodobieństwa, że w razie stwierdzenia faktu wskazanego w przesłance domniemania prawdziwy jest fakt określony we wniosku domniemania). Inicjatywa dowodowa w tej kwestii należy do strony, która złożyła wniosek, inicjującej postępowanie administracyjne, zaś organ przed wydaniem niekorzystnej dla strony decyzji nie może pominąć dyspozycji art. 79a § 1 K.p.a. Powinien zatem przed wydaniem takiej decyzji powiadomić ją o konieczności wskazania przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, czyniąc zadość zasadzie informowania (art. 9 K.p.a.). Jeżeli zaś strona składa wnioski dowodowe mające podważyć dane z rejestru podmiotów REGON, powinny one być rozpoznane przez organ prowadzący postępowanie przy uwzględnieniu przepisów art. 7 i 78 § 1 K.p.a.
Z podanych względów Sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania wymienionych powyżej, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ oceni składane przez Skarżącego wyjaśnienia co do rozbieżności między kodem PKD wskazanym przez niego w przedmiotowym wniosku, a kodem PKD wynikającym z CEIDG oraz wezwie do przedłożenia stosownych dowodów, z których wynikałoby, że prowadzona przez niego faktyczna działalność gospodarcza w przeważającym zakresie odpowiada kodowi wymienionemu w § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19. Następnie organ dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego, mając na uwadze przepisy rozporządzenia COVID- 19, oraz przepisy K.p.a. i wyda stosowne rozstrzygnięcie. Wskazać należy również, że sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem prawnym i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo – uchyla ją, podając przyczyny, które skłoniły do tego sąd. Sąd administracyjny nie jest władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami Sądu, zawartymi w uzasadnieniu wyroku, wyda stosowne rozstrzygnięcie.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło