III SA/Kr 623/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) WSA Renata Czeluśniak po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. W. - Kancelaria Adwokacka w K., przy ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240,00 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Zaskarżoną decyzją z 20 marca 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z [...] 2020 r., nr [...] na mocy której przyznano A. B. (dalej: skarżący) zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie, w kwocie 155 zł jednorazowo od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji orzekł w sposób wyżej opisany. W uzasadnieniu organ wskazał, że 9 stycznia 2020 r. skarżący podczas wywiadu środowiskowego zgłosił prośbę o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności. Jak wskazał organ, w myśl art. 107 ustawy o pomocy społecznej przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy. Ustalono, że dochód skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 701 zł. Prowadzi on 1-osobowe gospodarstwo domowe. Łączny miesięczny dochód za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wynosi 645 zł. W związku z powyższym organ I instancji uznał, iż przyznanie świadczenia w formie pieniężnej z przeznaczeniem na zakup artykułów żywnościowych celem przygotowania gorącego posiłku uzasadnione jest sytuacją osobistą skarżącego. Jednocześnie kwotę jednostkową posiłku określono na 5 zł, zatem przyznany zasiłek to iloczyn kwoty 5 zł oraz liczby dni w danym miesiącu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej, naruszenie art. 7, 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy, a także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, a mający istotny wpływ na jej treść, polegający na przyjęciu, iż zasiłek w przyznanej kwocie będzie wystarczający dla zaspokojenia chociażby częściowo potrzeb strony. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku na zakup żywności w kwocie wyższej niż zasądzona zaskarżoną decyzją, czyli w kwocie 240 zł, czyli 8 zł x 30 dni, jaką otrzymał za grudzień 2019 r. Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na treść art. art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz 3 ust. 3 i 4 tej ustawy o pomocy społecznej oraz na treść uchwały Nr 111/19/2018 Rady Miejskiej z dnia 21 grudnia 2018 r., którą przyjęto program osłonowy dotyczący udzielania mieszkańcom Gminy W pomocy w zakresie dożywiania. Podkreślono, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W odrębnym gospodarstwie domowym pozostaje - zgodnie z twierdzeniami skarżącego – J. K., która mieszka w tym samym komunalnym mieszkaniu, co skarżący i którego jest ona głównym najemcą. Mieszkanie stanowi pokój z aneksem kuchennym i łazienką. Skarżący jest rozwiedziony, ma dwóch dorosłych synów, z którymi nie utrzymuje kontaktu. Ustalono, że jest przewlekle chory oraz posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Zgodnie z orzeczeniem Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności ma wskazania do pracy w warunkach pracy chronionej. Wnioskodawca nie pracuje, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, pozostaje w stałym leczeniu w poradni bólu w K, leczy się na depresję, a ostatnio przechodził rehabilitację kardiologiczną. Wskazuje również na liczne inne schorzenia i dolegliwości. Wnioskodawca utrzymuje się jedynie ze świadczeń z pomocy społecznej. Łączny miesięczny dochód za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wynosi 645 zł (składają się na niego kwoty z tytułu zasiłku stałego i okresowego) i nie przekracza kryterium dochodowego. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, iż rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe, podkreślając, że wysokość świadczenia dostosowana została do możliwości finansowych pomocy społecznej. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzucił: 1) naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy a to art 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych; 2) naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 11 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania; 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu założenia, że organ orzekający w I instancji zna sytuację majątkową skarżącego i prawidłowo ustalił stan faktyczny, przyznając mu zasiłek na zakup żywności, podczas gdy z materiału zebranego w sprawie, wynika, iż znajduję się on w sytuacji niepozwalającej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych przy pomocy tej kwoty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z 18 sierpnia 2020 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko skarżącego wyrażone w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Podstawą prawną udzielonej skarżącemu pomocy jest również w uchwała Nr 111/19/2018 Rady Miejskiej z dnia 21 grudnia 2018 r., którą przyjęto program osłonowy dotyczący udzielania mieszkańcom Gminy pomocy w zakresie dożywiania. Zgodnie z § 3 tej uchwały podstawową formą pomocy jest gorący posiłek przyznawany osobom, które własnym staraniem nie mogą go sobie zapewnić, w szczególności osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach oraz dzieciom uczęszczającym do żłobków lub przedszkoli oraz dzieciom i młodzieży realizującym obowiązek nauki lub obowiązek szkolny. Natomiast według § 7 ust. 1 w przypadku braku możliwości zapewnienia gorącego posiłku lub gdy przyznanie pomocy w tej formie byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną można udzielić pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Prawo do świadczenia w postaci zasiłku celowego w zakresie określonym w ust. 1 przysługuje w sytuacji gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego (ust. 2). Jak już wyżej wskazano, warunkiem przyznania w ramach programu świadczenia pieniężnego na dożywianie, niepodlegającego zwrotowi, jest zachowanie 150% kryterium dochodowego odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej lub dla osoby w rodzinie. Wyjaśnić należy, że w czasie orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynosiło - zgodnie z § 1 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358 - obwiązującego od dnia 1 października 2018 r.) - 701 zł. Równowartość 150% tego kryterium stanowi zatem kwotę 1051,50 zł. Skarżący to kryterium spełnił – jego dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc finansową wyniósł 645 zł. Podkreślić należy, że kwota zasiłku celowego jako świadczenia pieniężnego ustalana jest przez organ za pomocą kryteriów uniwersalnych dla pomocy społecznej, ma odpowiadać celom, możliwościom pomocy społecznej oraz potrzebom beneficjenta. W tym kontekście organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawą ustalenia wysokości przyznanego zasiłku celowego z programu rządowego współfinansowanego ze środków Wojewody na zakup artykułów żywnościowych niezbędnych do przygotowania gorącego posiłku była przyjęta w M-GOPS polityka świadczeń ustalania i przyznawania osobom i rodzinom pomocy z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" według której osobom samotnie gospodarującym, których miesięczny dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy, tj. 701 zł miesięcznie, ustala się dzienną kwotę 5 zł na zakup artykułów żywnościowych z przeznaczeniem na przygotowanie gorącego posiłku. Wskazać także należy, że skarżący w sposób trwały korzysta z pomocy społecznej i jedyny jego dochód stanowią zasiłki. I tak zasiłek celowy na zakup żywności był mu przyznawany w kilku ostatnich miesiącach przed zwróceniem się z wnioskiem, który był podstawą wszczęcia niniejszego postępowania. Zasiłki celowe są także przyznawane skarżącemu na zakup leków. Na podstawie decyzji z dnia 4 lutego 2020 r. przyznano łączną kwotę 533,41 zł na ten cel, a na podstawie decyzji z dnia 16 stycznia 2020 r. - kwotę 217,75 zł. Ponadto na mocy decyzji z 16 stycznia 2020 r. skarżący uzyskał zasiłek celowy w łącznej wys. 720 zł na dofinansowanie do zakupu środków czystości oraz dofinansowanie do opłat mieszkaniowych w okresie od stycznia do czerwca 2020 r. Dodatkowo przysługuje mu zasiłek stały, a także na podstawie decyzji z dnia 16 stycznia 2020 r. został przyznany ponownie zasiłek okresowy na okres od stycznia do czerwca 2020 r. w kwocie 28 zł miesięcznie, z powodu niepełnosprawności i ubóstwa, z przeznaczeniem na bieżące potrzeby. W tym kontekście zaznaczyć należy, że celem pomocy społecznej jest wspieranie beneficjentów w przezwyciężaniu trudności związanych z pozyskaniu środków na niezbędne utrzymanie, a nie łożenie na ich utrzymanie. Ponadto przyznając świadczenie w formie zasiłku celowego, organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy na dożywianie w ramach programu, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. IV SA/Gl 283/18, LEX nr 2541230). Należy także przypomnieć, że z uwagi na ograniczone środki finansowe organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy liczbę osób wymagających wsparcia, a nie liczbę osób ubiegających się o wsparcie w określonej przez wnioskodawców wysokości. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie l sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 ww. ustawy Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Dz. U. z 2019 r., poz. 18), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.