III SA/Gl 885/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer Asesor WSA Piotr Pyszny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2022 r. sprawy ze skargi "A" w K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 – dalej jako kpa) oraz art. 31zq ust. 8 w zw. z 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z [...] r., znak [...] odmawiającą "A" z siedzibą w K. (dalej jako strona, skarżąca, Fundacja) zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. W decyzji organu po raz pierwszy rozpoznającego wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wskazano, że fundacja, zgodnie z art. 5 ustawy o fundacjach oraz art. 34 Prawa o stowarzyszeniach nie jest typowym uczestnikiem życia gospodarczego. Działalność gospodarcza bowiem w przypadku takich podmiotów ma charakter akcesoryjny względem statutowej działalności oraz podstawowych źródeł finansowania. Bez znaczenia w ocenie organu pozostawał fakt, czy prowadzona działalność sklasyfikowana we kodu PKD uprawniała do skorzystania z pomocy w oparciu o przepisy ustawy COVID-19 i powołanego wyżej rozporządzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że wbrew stanowisku organu – poza działalnością statutową, od początku swojej działalności prowadzi regularną działalność gospodarczą. Strona podała, że prowadzi muzeum, ścieżkę edukacyjną, a jej niewidomi pracownicy przeprowadzają odpłatne szkolenia i warsztaty. Ponownie rozpatrując sprawę organ pozyskał wydruk z systemu KRS strony, wydruk z systemu REGON oraz wygenerował raport rozliczeń należności płatnika w systemie SEKIF. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w uzasadnieniu swojej decyzji Prezes ZUS powołał tożsame argumenty z tymi, jakie stały się podstawą rozstrzygnięcia sprawy przez ZUS. W skardze do tutejszego Sądu strona podniosła, że wbrew stanowisku organu prowadzi działalność gospodarczą w zakresie działalności edukacyjnej. Ponownie skarżąca wskazała na prowadzone muzeum oraz ścieżkę edukacyjną. Wskazała, że od [...] r. zajmuje się sprzedażą cateringów dla instytucji – np. "B" w C.. Skarżąca podniosła ponadto, że powstała w ramach Organizacji [...] w K. i co do zasady musi być podmiotem gospodarczym. Był to bowiem warunek uzyskania tytułu przedsiębiorstwa społecznego. Taki stan znajduje odzwierciedlenie zarówno w KRS jak i w zgłoszeniu strony do dwóch rejestrów – Rejestru Stowarzyszeń i Rejestru Przedsiębiorców. Również w bazie REGON ujawniony został przedmiot przeważającej działalności Fundacji odpowiadający uprawniającemu do zwolnienia z obowiązku opłacania składek zgodnie z ustawą COVID-19 i powołanym rozporządzeniem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawą rozstrzygnięcia organu de facto było przyjęte z góry założenie, wywiedzione z ustawy o fundacjach, że skarżąca Fundacja nie jest "typowym" uczestnikiem obrotu gospodarczego, a prowadzona przez nią działalność gospodarcza ma charakter akcesoryjny. Przyjęcie takiego założenia nie znajduje jednak oparcia w treści przepisów ustawy COVID-19 ani powołanego wyżej rozporządzenia. Ustawodawca bowiem objął wsparciem uczestników obrotu gospodarczego nie czyniąc rozróżnienia na typowych i nietypowych, co z kolei uczynił organ. Organ ponadto nie podał jakichkolwiek wyznaczników charakteryzujących typowego uczestnika obrotu gospodarczego, przeciwstawiając mu skarżącą, która tych cech w jego ocenie nie posiada. W tym zakresie zatem organ działał bez podstawy prawnej dokonując rozróżnienia uczestników obrotu gospodarczego w sposób nieznajdujący oparcia w przepisach prawa. Z powołanego zaś przez organ § 10 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek (...) odpowiednio za okres 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy COVID-19, (...), płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami: m.in. 85.52.Z. W ocenie Sądu błędne jest stanowisko organu co do tego, że płatnikiem składek prowadzącym działalność gospodarczą nie może być fundacja. Z powołanego przepisu rozporządzenia takie ograniczenie nie wynika. Przepis ten nakazuje zbadać wyłącznie to, czy wnioskującym o przyznanie pomocy jest płatnik składek prowadzący działalność gospodarczą jako rodzaj przeważającej działalności o określonym kodzie. Zasady określone w art. 31zo-31zx również takich ograniczeń nie zawierają. Powyższe oznacza, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię § 10 ust. 1 rozporządzenia oraz art. 31zo-zx ustawy COVID-19. Wprowadził bowiem dodatkowe warunki zwolnienia z obowiązku opłacania składek nieznane ustawie. Konsekwencją przyjęcia opisanego wyżej założenia było odstąpienie od czynienia jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do zakresu prowadzonej działalności gospodarczej strony. Z dokumentów, którymi organ dysponował wynika zaś, że zarówno w KRS Fundacji, jak i wypisie z bazy REGON widnieje jako przeważający rodzaj działalności gospodarczej numer PKD uprawniający do skorzystania ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Co więcej, już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca argumentowała, że taką działalność prowadzi i że przeważa ona nad działalnością statutową Fundacji. Uchybień tych nie ustrzegł się zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych po raz pierwszy oceniając wniosek strony, jak również Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę. Zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe oznacza, że Prezes ZUS ponownie rozpoznający sprawę jest organem kompetentnym do merytorycznego rozpoznania sprawy, a nie tylko do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia ZUS. Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona ponownej, prawidłowej, zgodnej z poczynionymi wskazaniami wykładni przepisów prawa materialnego, a to przepisów powołanego wyżej rozporządzenia i ustawy COVID-19 w zw. z przepisami ustawy o fundacjach. Następnie podda analizie materiał dowodowy już znajdujący się w aktach sprawy, a w razie zajścia takiej konieczności – materiał ten uzupełni chociażby o dokumenty dołączone do skargi złożonej do sądu administracyjnego. Wówczas możliwą stanie się ocena zasadności wniosku strony o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Opisanymi wyżej uchybieniami dotknięte były obie decyzje, w związku z czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.