I OW 185/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem P. a Wójtem Gminy N. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ustalenia świadczeń nienależnie pobranych przez M. K. za okres od kwietnia 2021 r. do września 2021 r. postanawia: wskazać Wójta Gminy N. jako organ właściwy w sprawie. Wnioskiem z 8 listopada 2021 r. Burmistrz P. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy N. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia sprawy dotyczącej ustalenia świadczeń nienależnie pobranych przez M. K. za okres od kwietnia 2021 r. do września 2021 r. W uzasadnieniu wniosku Burmistrz P. wskazał, że na podstawie decyzji nr [...]. z późn. zm. tut. organ wypłacał M. K., jako opiekunowi prawnemu ubezwłasnowolnionej I. K., zasiłek pielęgnacyjny do września 2021 r. Na dzień wydania decyzji M. K. zamieszkiwał pod adresem [...] P., ul. S. W dniu 2 września 2021 r. ww. złożył w tut. organie oświadczenie, że I. K. zmarła [...] marca 2021 r., w którym wskazał jednocześnie adres swojego zamieszkania: [...] N.. M. Zdaniem Wójta, należy więc ustalić czy i za jaki okres powyższe świadczenia zostały nienależnie pobrane. Z zebranego materiału dowodowego wynika (wydruk z rejestru PESEL), że 12 stycznia 2018 r. M. K. zmienił adres zameldowania na [...] M., mimo to nie poinformował tut. organu o zmianie miejsca zamieszkania. Pod wskazanym adresem zamieszkuje do dzisiaj. Wskazując na art. 25 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dyrektor OPS w P. sprawę o dokonanie w tym zakresie ustaleń przekazał zgodnie z właściwością miejscową - miejscem zamieszkania opiekuna prawnego i osoby, która pobrała nienależnie świadczenia - do Kierownika GOPS w N. który to uznał się niewłaściwy w sprawie i powołując się na art. 65 § 1 K.p.a. postanowił odesłać pismo do tut. organu. W ocenie Burmistrza, brak jest przesłanek do prawidłowego wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku pielęgnacyjnego. Naruszenie właściwości będzie skutkować nieważnością wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego Burmistrz postanowił wystąpić o rozstrzygnięcie sporu, pomimo braku działania organu w N.. Wójt Gminy N. w piśmie z 22 grudnia 2021 r. wskazał jedynie, że nie posiada jakichkolwiek akt sprawy, poza pismem przewodnim, przy którym odesłał akta do MOPS w P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). W rozpoznawanej sprawie spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem P. a Wójtem Gminy N., gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia świadczeń nienależnie pobranych przez M. K., jako opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej I. K., po śmierci podopiecznej. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu jest dopuszczalny, gdyż wskazane organy, położone na terenie województwa [...], nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Nie budzi wątpliwości, że stosownie do art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), organem właściwym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta "właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne". Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym. Przepis art. 30 tej ustawy, regulujący kwestie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, nie określa w sposób szczególny organu właściwego do orzekania w sprawie zwrotu świadczeń. Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje zmianę właściwości organu w związku ze zmianą miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie, o czym stanowi art. 25 ust. 5 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenia rodzinne, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania w celu jej dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Mając na uwadze, iż obecnie miejscem zamieszkania M. K. jest M., gm. N., to organem właściwym do prowadzenia postępowania o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego przez niego zasiłku pielęgnacyjnego, jest Wójt Gminy N.. Z cytowanego powyżej art. 25 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednoznacznie bowiem wynika, że zmiana miejsca zamieszkania po wydaniu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny ma wpływ na właściwość organu. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania osoby otrzymującej zasiłek pielęgnacyjny, jest uprawniony do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek rodzinny, jej zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.