III SA/Gl 1309/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Specjalista Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...], nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] r. nr [...] odmawiającą skarżącemu A. Z. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. W podstawie prawnej organ powołał m.in. art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn.zm.) – dalej powoływana jako ustawa. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z [...] r. skarżący zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020r., jako że prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą odprowadzając składki wyłącznie za siebie. Decyzją z [...] r. organ odmówił zwolnienia za marzec 2020r. stwierdzając, że ustalenie prawa do zwolnienia następuje w oparciu o wniosek i dokumentację rozliczeniową. Natomiast wniosek jaki wpłynął do ZUS nie pozwolił na ustalenie prawa do zwolnienia, gdyż termin do złożenia pierwszorazowej deklaracji rozliczeniowej upłynął 30 czerwca 2020r. Natomiast od strony taka deklaracja za marzec nie wpłynęła do dnia wydania decyzji. Od tego rozstrzygnięcia strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła w nim, że nie wiedziała, że po zawieszeniu działalności w związku z pandemią musi złożyć deklarację. Oświadczyła, że po otrzymaniu decyzji odmownej dokonała uzupełnienia brakujących deklaracji. Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. Wskazał w nim, że płatnik składek może skorzystać ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek jeżeli spełni łącznie trzy warunki, w tym jeśli prześle deklaracja rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do 30 czerwca 2020r., chyba, że jest zwolniony z obowiązku ich składania. Organ wskazał, że strona prowadziła działalność gospodarczą przed 1 kwietnia 220r., czym spełnił warunek 1., oświadczył, że osiągnął przychód niższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto, czym wypełnił przesłankę 2. Nie spełnił jednak warunku 3., obligującego do złożenia dokumentacji rozliczeniowej do 30 czerwca 2020r. [...] strona zgłosiła do ZUS zawieszenie działalności gospodarczej od [...]r. Ze względu na prowadzenie działalności przez niepełny miesiąc, miała obowiązek złożenia deklaracji za marzec 2020r., czego nie uczynił a nie jest zwolniony z tego obowiązku, nie spełnił ustawowych wymogów zwolnienia z opłacania należności. W skardze na to rozstrzygnięcie skarżący podniósł, że zawiesił działalność z dniem [...] r. w związku z jej ograniczeniem przez rząd z powodu sytuacji epidemicznej. Wznowił ją w [...] r. Od początku roku deklaracje powielały się automatycznie i sądził, że będzie to kontynuowane. Okazało się, że z uwagi na zawieszenie ZUS zaprzestał powielania deklaracji, a w związku z ich brakiem odmówił zwolnienia z uwagi na ich niezłożenie w terminie. Podkreślił, że działał w dobrej wierze. Nie złożył deklaracji, gdyż sądził, że utworzą się automatycznie i proporcjonalnie do ilości przepracowanych dni miesiąca. Dotąd korzystał z pomocy pracownika ZUS przy wypełnianiu dokumentacji rozliczeniowej , ale wówczas urzędy były nieczynne, nakazano pozostanie w domu, do US nie można było się dodzwonić. Dodatkowo zasady udzielania ulg często się zmieniały, docierały z opóźnieniem i były niejasne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wskazał, że w związku z zawieszeniem działalności oraz jej podjęciem w trakcie miesiąca, skarżący był zobowiązany do złożenia deklaracji zarówno za miesiąc, w którym nastąpiło zawieszenie czyli marzec, jak i podjęcie działalności czyli kwiecień, jednak uczynił to dopiero 30 lipca 2020r. a więc z późnieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Na wstępie wskazać należy, że strona zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie jej z obowiązku opłacania składek za nią jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacającą składki wyłącznie za siebie za marzec, kwiecień i maj 2020r. Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowił, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zatem warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było m.in. przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na niedopełnieniu przez stronę obowiązku terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres, za który ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosił, że nie miał świadomości, że ciąży na nim obowiązek złożenia deklaracji z uwagi na zawieszenie działalności, gdyż – jak podniósł już w skardze – deklaracje te powielały się automatycznie od początku roku i sądził, że będzie tak nadal. Przede wszystkim zaakcentować należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kpa. A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć naczelne zasady procesowe. Z brzmienia art. 7 kpa jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek strony skonstatować należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 Kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 Kpa) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony skarżącej nie sprostał. Strona składając wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek zainicjowała postępowanie, które winno być prowadzone z poszanowaniem zasad procesowych. Zatem na organie spoczywał obowiązek poinformowania strony o warunkach, zasadach i trybie skorzystania z tego zwolnienia; konieczności złożenia stosownych dokumentów w terminie; a także o konsekwencjach prawnych niezłożenia deklaracji, co mogło skutkować odmową zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Organ I instancji nie wyjaśnił okoliczności dlaczego strona była zobowiązana do złożenia deklaracji za marzec 2020 r., gdyż za ten miesiąc nie sklonowała się deklaracja za luty. Organ odwoławczy wskazał, że strona nie złożyła poprawnych dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020r., ale już nie wyjaśnił przyczyn, dla których deklaracje za poprzednie okresy nie mogły się klonować proporcjonalnie do części miesiąca, w której działalność gospodarcza była prowadzona, choć klonowały się zgodnie z twierdzeniem strony od początku roku, co mogło stworzyć u strony przekonanie, że będzie tak nadal. Tym samym zaskarżona decyzja zatem nie spełnia wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 Kpa, zgodnie z którym decyzja winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzja nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to nie spełnia wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie. Organ nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił także wynikającej z art. 8 Kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. W żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń i argumentów podnoszonych przez stronę, czym naruszył podstawową zasadę procesową z art. 11 Kpa tj. zasadę przekonywania, która nakazuje, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Wskazane powyżej uchybienia wymagały więc uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji celem ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. Nadto organ zwróci także uwagę na nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.