IV SA/Po 69/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi P. o. z siedzibą w Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej oddala skargę w całości. Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Związku Międzygminnego "C. ", z dnia [...] września 2021 r. nr [...], o wymierzeniu P. o. kary pieniężnej w wysokości [...] zł za nieosiągnięcie wymaganego poziomu przygotowania odpadów komunalnych do ponownego użycia i recyklingu z frakcji papier, metal, tworzywo sztuczne i szkło, odebranych od właścicieli nieruchomości z terenu Gminy B., będącej członkiem Związku Międzygminnego "C. ". W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 9g pkt 1 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. 2021, poz. 888) zwanej dalej u.c.p.g., podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości jest obowiązany do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu określonych w art. 3aa albo art. 3b ust. 1 tj. następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w wysokości co najmniej 50% wagowo. Dalej wskazano, że w § 3 Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (t.j. Dz.U. 2016, poz. 2167) obowiązującego do 31.12.2020 r., ustawodawca zawarł wzór, na podstawie którego należy obliczać poziomy recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła. Korzystając z tego wzoru oraz z danych ujętych w sprawozdaniu o odebranych odpadach komunalnych za rok 2020 r. złożonym przez P. o. organ I instancji dokonał wyliczeń, w wyniku których nałożył na odwołującą karę pieniężną w kwocie [...]zł. W ocenie Kolegium w decyzji organu I instancji bardzo szczegółowo wyjaśniono podstawę prawną, jak i mechanizm naliczenia kary pieniężnej. Podstawy do obliczenia tej kary ustalono w oparciu o zacytowane w decyzjach w sposób prawidłowy przepisy prawa, na podstawie sprawozdania za 2020 r. złożonego przez odwołującą Spółkę. SKO podkreśliło, iż dane pochodzące z tego sprawozdania, wykonane działania matematyczne i uzyskane obliczenia nie były i nie są kwestionowane przez odwołującą, a zdaniem Kolegium wykonane zostały należycie. Zarówno poziom recyklingu zakładany do osiągnięcia jak i rzeczywiście osiągnięty, jak również wysokość wyliczonej kary pieniężnej, są wskazane prawidłowo. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 6ka ww. ustawy w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości. W aktach sprawy brak informacji, by odwołująca spółka przekazała Wójtowi Gminy B. informacje o niedopełnieniu przez choćby jednego właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Zdaniem SKO, P. o. ma możliwość zagwarantować sobie odpowiednią segregację odbieranych odpadów, niezależnie od generalnego obowiązku Gminy w tym zakresie. Poprzez bowiem indywidualne umowy spółka jest w stanie także, a może nawet przede wszystkim, wpływać na właściwą realizację nałożonych nań ustawowych obowiązków. Spółka poza lakonicznym stwierdzeniem, że nie ma możliwości przymuszania właścicieli do przekazywania odpadów segregowanych, nie przedstawiła żadnych twierdzeń ani dowodów w sprawie, że taka sytuacja miała miejsce i że dołożyła w tym zakresie należytej staranności. Brak zatem w ocenie Kolegium podstaw do uznania, że odwołująca nie ma możliwości przymuszania właścicieli do przekazywania odpadów segregowanych, jak również do tego, by materiał zgormadzony w aktach sprawy nie był wystarczający by dokładnie wyjaśnić stan faktyczny. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że nałożenie kary, o której mowa w art. 9x ust. 3 u.c.p.g. jest ściśle związane z treścią obowiązku nałożonego na przedsiębiorcę odbierającego odpady, określonego w art. 9g u.c.p.g zacytowanym powyżej. Z powyższej regulacji wynika zatem, że podmiot odbierający odpady, o którym mowa w art. 9g, który nie wykonuje określonego tam obowiązku, w tym osiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu, podlega karze pieniężnej obliczonej na podstawie art. 9x ust. 3 u.c.p.g. Przepisy te zatem nie przewidują wprost możliwości uwolnienia się od kary od strony subiektywnej. W ich świetle jedynie wykazanie, że osiągnęło się wymagany poziom, może doprowadzić do nieorzeczenia o karze. Art. 9x ust. 2 u.c.p.g. nie przewiduje badania zawinienia, jako przesłanki odpowiedzialności. Powyższe powoduje, że organ zwolniony jest od badania tej okoliczności z urzędu. W sytuacji jednak, gdy osoba zagrożona karą podnosi, że nie mogła osiągnąć danego poziomu recyklingu bądź spełnienia pozostałych wymagań określonych w art. 9g u.c.p.g., z powodów za które nie ponosi odpowiedzialności, może dojść do odstąpienia od wymierzenia kary. Jednakże w świetle okoliczności, iż Odwołująca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających, że nie mogła osiągnąć danego poziomu recyklingu, bądź dowodów potwierdzających że nie ponosi odpowiedzialności za taki stan rzeczy, w tym kontekście zarzut braku dokładnego wyjaśnienia sprawy jest chybiony. SKO uznało, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa i została wydana w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, a tym samym argumenty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Ponadto w ocenie organu odwoławczego organ I instancji obszernie i rzetelnie podał w uzasadnieniu wyliczenie, z którego wynika nałożona kara. Skargę na powyższą decyzję wywiodło do Sądu P. G. K. w Ś. spółka z .o.o. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ I instancji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania - tj. przepisu art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wyjaśnień dotyczących przyczyn, które uniemożliwiają Skarżącej uzyskanie wymaganego poziomu przygotowania odpadów komunalnych do ponownego użycia i recyklingu z frakcji papier, metal, tworzywo sztuczne i szkło, w szczególności okoliczności, iż Skarżąca nie ma faktycznego wpływu na wykonanie zawartych ze Skarżącą umów na odbiór segregowanych odpadów, a tym samym wykonanie obowiązków wynikających z powołanych w decyzji przepisów (art. 9 g pkt. 1 w związku z art. 3aa albo art. 3b ust. 11 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach); 2) naruszenie przepisów postępowania - tj. przepisu art. 138 § 2 k.p.a. w związku z tym, że organ odwoławczy nie uchylił zaskarżonej decyzję w całości i nie przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, pomimo, że decyzja organu ł instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7 k.p.a.), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy w zakresie możliwości faktycznego wpływu Skarżącej na wykonanie obowiązków w zakresie osiągnięcia wymaganego poziomu recyklingu ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. 3) naruszenie przepisów prawa materialnego - tj. art. 9 g pkt. 1 w związku z art. 3aa i art. 9x ust. 2 pkt. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poprzez utrzymanie w mocy decyzji wymierzającej Skarżącej karę pieniężną, pomimo, że Skarżąca z powodów, za które nie ponosi odpowiedzialności nie mogła osiągnąć wymaganego poziomu recyklingu, a zatem organ mógł odstąpić od wymierzenia kary. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W wyniku tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że odpowiada ona prawu, a zatem brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca decyzję I instancji wydaną na podstawie art. 9g, art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 9zb ust. 1 i art. 9zd ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, orzekająca o wymierzeniu skarżącej Spółce kary administracyjnej za nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było ustalenie, że skarżąca nie uzyskała w 2020 r. wymaganego poziomu przygotowania odpadów komunalnych do ponownego użycia i recyklingu z frakcji papier, metal, tworzywo sztuczne i szkło, odebranych od właścicieli nieruchomości z terenu Gminy B.. Niesporny jest poziom uzyskanego przez skarżącą spółkę recyklingu na poziomie 4,32% (z wymaganej ilości 3,3183 Mg) poziomu recyklingu, w stosunku do wymaganego poziomu 50% za 2020 r. Wskazany osiągnięty poziom recyklingu wynika z opracowanego przez spółkę sprawozdania. Poza sporem w sprawie pozostaje również wysokość nałożonej kary tj. [...] zł. obliczonej jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania (art. 9x ust. 3 ustawy). Do osiągniecia poziomu 50 % zabrakło 3,0317 Mg, które pomnożone o kwotę [...]zł będącą jednostkową stawką opłaty zł/Mg wynikającą z załącznika nr 2 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U.2017.2490), pozwoliło organowi I instancji wyliczyć wysokość kary. Podstawy do obliczenia tej kary ustalono w oparciu o zacytowane w decyzjach w sposób prawidłowy przepisy prawa oraz na podstawie sprawozdania za 2020 r. złożonego przez skarżącą. Podkreślenia wymaga, iż dane pochodzące z tego sprawozdania, wykonane działania matematyczne i uzyskane obliczenia nie były i nie są kwestionowane przez skarżącą. Wobec tego poziom recyklingu zakładany do osiągnięcia jak i rzeczywiście osiągnięty, oraz wysokość wyliczonej kary pieniężnej, są wskazane prawidłowo. Skarżąca kwestionuje natomiast nałożenie na nią przedmiotowej kary pieniężnej, pomimo, że Spółka z powodów, za które nie ponosi odpowiedzialności nie mogła osiągnąć wymaganego poziomu recyklingu. Jednocześnie skarżąca podnosi, że jako odbiorca odpadów nie ma możliwości przymuszenia odbiorców do segregowania śmieci. W związku z czym nie może ponosić odpowiedzialności za brak osiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu, zaś organy obu instancji tej kwestii dostatecznie nie wyjaśniły. Argumentacja skargi w ocenie Sądu nie zasługuje na aprobatę. Zgodnie z art. 9g pkt 1 u.c.p.g. podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości jest obowiązany do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu określonych w art. 3aa albo art. 3b ust. 1 tj. następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w wysokości co najmniej 50% wagowo. Kara pieniężna za niewykonanie obowiązku określonego w art. 9g ustawy, polegającego na osiągnięciu odpowiedniego poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła przewidziana w art. 9x ust. 2 ustawy należy do kategorii bezwzględnie określanych, a jej wysokość zależy m.in. od brakującej masy odpadów komunalnych, wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami. Zgodnie z art. 6ka ww. ustawy w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości. W aktach sprawy brak informacji, by skarżąca przekazała Wójtowi Gminy B. informacje o niedopełnieniu przez choćby jednego właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Podkreślić należy, że skarżąca spółka, jako podmiot profesjonalny miała obowiązek znać przepisy prawne oraz wykonać ciążące na niej obowiązki związane z odbieraniem odpadów. Podejmując się jako przedsiębiorca konkretnego rodzaju działalności powinna liczyć się z ustawowymi wymaganiami wynikającymi z obowiązujących przepisów, w tym brać m.in. pod uwagę rodzaj odbieranych odpadów. Obowiązek zapewnienia poziomu recyklingu wynika z przepisów rangi ustawowej. Podmiot który podejmuje się prowadzenia tego rodzaju działalności, chcąc uniknąć kary, musi w taki sposób zorganizować swe przedsiębiorstwo aby uzyskać wymagany poziom recyklingu. Spółka jako profesjonalista w branży, powinna być świadoma konsekwencji wynikających z ustawy za niedochowanie poziomów recyklingu. W celu zabezpieczenia swoich interesów, a zarazem dochowania ustawowych nakazów, winna w taki sposób konstruować umowy, aby zapewnić sobie możliwość zachowania poziomu recyklingu, określonego w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2014 r.. Skarżąca podnosi argument, że organ w ogóle nie rozważał, czy spółka zawierała indywidualne umowy z podmiotami z terenu gminy, jednocześnie jednak sama nie wskazuje, czy takie umowy zawierała. Organ nie miał obowiązku tego badać. Wymierzenie bowiem kary pieniężnej jest następstwem naruszenia prawa, a przy ustalaniu jej wysokości nie uwzględnia się indywidualnych okoliczności , gdyż jej wysokość wprost wynika z art. 9x ust. 1 pkt 1 u.c.p.g. Powyższe oznacza, że ustawodawca w tym względzie nie pozostawił organowi swobody oceny, a decyzja o nałożeniu kary ma charakter związany. Art. 9x ust. 2 u.c.p.g. nie przewiduje badania zawinienia, jako przesłanki odpowiedzialności. Powyższe powoduje, że organ zwolniony jest od badania tej okoliczności z urzędu. Zdaniem Sądu organy w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły materiał dowodowy i na jego podstawie doszły do trafnego wniosku, iż skarżąca, w związku z prowadzoną działalnością jako podmiot odbierający odpady komunalne, na podstawie umów z właścicielami nieruchomości, była w 2020 r. obowiązana do osiągnięcia co najmniej 50% poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła. Skarżąca nie wykazała żadnych okoliczności, które uzasadniałyby uwolnienie jej od odpowiedzialności pieniężnej z tytułu kary za nieuzyskanie właściwego poziomu recyklingu. Natomiast organy orzekające, poza obowiązkiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co uczyniły w rozpoznawanej sprawie z godnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., nie miały obowiązku poszukiwania powodów niewykonania ustawowego obowiązku przez skarżącą i ustalania okoliczności przemawiających za odstąpieniem od wymierzenia przedmiotowej kary. Poza tym, należy podkreślić, że w art. 9z ust. 1 ustawy ustawodawca przewidział co prawda miarkowanie kar pieniężnych jednakże nie dotyczy ono kar wymierzanych na podstawie art. 9g ustawy. Pominięcie w tym artykule stanu faktycznego odpowiadającego normie wyrażonej w art. 9g koresponduje z nią w sposób oczywisty i potwierdza, że nie wykonanie przez przedsiębiorcę poziomu recyklingu w danym roku kalendarzowym zawsze prowadzi do konsekwencji w postaci nałożenia na ten podmiot kary pieniężnej. Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.).