I SA/Wa 3103/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, , po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. P. W. i K. w [...] S.A. w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego M. P. W. i K. w [...] S.A. w [...] kwotę 1730 (tysiąc siedemset trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] września 2021 r. nr [...], Wojewoda [...] (Wojewoda), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] (Prezydenta) z [...] listopada 2020 r. nr [...] orzekającą o: 1) ustaleniu odszkodowania za szkody oraz zmniejszenie się wartości nieruchomości położonej w [...], przy ulicy [...], uregulowanej w księdze wieczystej o nr [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], powstałe wskutek zdarzeń wynikających z decyzji Starosty Powiatu [...] z [...] maja 2002 r. nr [...] o udzieleniu na podstawie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zezwolenia na przeprowadzenie inwestycji o charakterze ogólnomiejskim — budowy [...] w wysokości [...] złotych; 2) zobowiązaniu do wypłaty odszkodowania ustalonego w punkcie pierwszym przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w [...] S.A. w [...] (Skarżący); 3) przyznaniu odszkodowania ustanowionego w punkcie pierwszym na rzecz: Z. M. - w udziale [...] cz. w kwocie [...] złotych, A. W. - w udziale [...] cz. w kwocie [...] złotych, A. M. - w udziale [...] cz. w kwocie [...] złotych, M. M. – w udziale [...] cz. w kwocie [...] złotych i B. M. - w udziale [...] cz. w kwocie [...] złotych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody z 23 września 2021 r. złożył Skarżący wnosząc o: 1. stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta z [...] listopada 2020 r.; 2. wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z powodu niebezpieczeństwa wyrządzania znacznej szkody i spowodowania skutków trudnych do odwrócenia; 3. zobowiązanie pełnomocnika Wnioskodawców do przekazania aktu zgonu A. W. oraz o przekazanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ewentualnie poświadczania dziedziczenia po zmarłej; 4. o nie przeprowadzanie rozprawy; 5. zasądzenie na rzecz Skarżącego od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że organ I instancji, jak i II instancji ustalił, że uczestnikami postępowania są Z. M. i A. W. oraz spadkobiercy E. M.: A. B. M., M. M. i B. M.. Ponadto Skarżący wskazał, że [...] października 2021 r. pełnomocnik Wnioskodawców poinformował Skarżącego, że A. W. nie żyje ale nie podał daty jej śmierci oraz wskazał, że do chwili obecnej postępowanie spadkowe po zmarłej nie zostało przeprowadzone. Skarżący wskazał jednocześnie, że nie jest znana data śmierci A. W.. Z tego powodu zasadne jest uzyskanie takiej informacji od pełnomocnika Wnioskodawców, jak i jej aktu zgonu oraz postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ewentualnie poświadczenia dziedziczenia po zmarłej. Z powyższego wynika, iż ww. decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Skarżącego, bezspornym jest, że organ administracji publicznej ma obowiązek ustalić krąg stron prowadzonego postępowania. Osoba fizyczna może być stroną postępowania pod warunkiem, że ma ona zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków. Zdolność ta powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci, (art. 8 k.c.) Zatem, gdy uczestnik postępowania umiera, to jednocześnie traci status strony postępowania. Osoba zmarła nie ma bowiem ani zdolności prawnej ani nie może być podmiotem praw i obowiązków. W odpowiedziach na skargę, Wojewoda, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W toku postępowania Sąd ustalił, że uczestniczka postępowania A. W. zmarła [...] kwietnia 2021 r. (odpis skrócony aktu zgonu nr k. [...] akt sądowych). Jednocześnie Sądowi nie udało się ustalić, czy po ww. przeprowadzone zostało postepowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, ewentualnie czy został sporządzony akt poświadczania dziedziczenia po zmarłej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Podkreślić należy w tym miejscu, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej nie może być potraktowane jako okoliczność uzasadniająca ewentualnie wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., w którym wskazano, że możliwość skorzystania przez następców prawnych, którzy z racji tego następstwa stali się dysponentami praw materialnych i powinni od początku brać udział w postępowaniu jako strony nie usuwa wadliwości w postaci rażącego naruszenia prawa związanego ze skierowaniem decyzji do osoby nieżyjącej. Podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. polega na niebraniu przez stronę, bez własnej winy udziału w postępowaniu, a nie na skierowaniu decyzji do osoby nieżyjącej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że zaskarżona decyzja Wojewody z [...] września 2021 r. skierowana została do A. W., która jak wynika ze znajdującego się w aktach sądowych sprawy odpisu skróconego aktu zgonu zmarła [...] kwietnia 2021 r. Rozstrzygnięcie Wojewody skierowane zatem zostało do osoby zmarłej. Tym samym, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzję tę skierowano do osoby nieżyjącej, która w chwili jego wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 K.p.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a.). Jednocześnie w tym miejscu zaznaczyć należy, że wbrew twierdzeniom skargi - nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, gdyż jak wynika z poczynionych przez Sąd ustaleń - uczestniczka postępowania A. W. zmarła [...] kwietnia 2021 r. a więc już po jej wydaniu ([...] listopada 2020 r.), a decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi A. W. przed jej śmiercią. Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowej decyzji merytorycznie pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (punkt 2), orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w [...] S.A. w [...] kwotę 1250 (tysiąc dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem uiszczonego wpisu i 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Sąd nie orzekał w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ponieważ niniejsza sprawa została rozpoznana poza kolejnością wpływu, a jego wcześniejsze rozpoznanie przedłużyłoby tylko rozpoznanie sprawy.