VIII SA/Wa 403/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Sławomir Fularski Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę Syg.akt VIII SA/Wa 403/21 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2020 roku, poz. 256 ze zm. dalej k.p.a. ), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania D. K.od decyzji nr [...] wydanej przez Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2021 roku, znak: [...] ustalającej D. K.( dalej skarżąca) opłatę za pobyt matki D. K. w Domu Pomocy Społecznej [...] im. [...] w R.( dalej Dps) w okresie : - od 1 listopada 2018 do 31 marca 2019 roku w wysokości 3 610,14 zł miesięcznie, - od 1 kwietnia 2019 roku do 31 października 2019 roku w wysokości 3 815,51 zł, - od 1 listopada 2019 roku do 29 lutego 2020 roku w wysokości 3 436,81 zł miesięcznie, - od 1 marca 2020 roku do 31 marca 2020 roku w wysokości 2 385,72 zł, - od 1 kwietnia 2020 roku do 31 maja 2020 roku w wysokości 3 411,41 zł miesięcznie, - od 1 czerwca 2020 roku do 30 września 2020 roku w wysokości 3 523,30 zł miesięcznie. Łączna kwota opłaty wynosi 82 708,25 zł - orzekło – utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna. Organ pierwszej instancji wyżej powołaną decyzją ustalił odpłatność D. K. za pobyt jej matki D. K. w Dps w R. za okres od 1 listopada 2018 roku do 30 września 2020 roku w łącznej kwocie 82 708,25 zł. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że pobyt w Dps jest odpłatny do wysokości średniego, miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej, a zobowiązanymi są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, zgodnie z zawartą umową oraz gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Osoba zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania D. K. jest jej córka D. K.. Organ pierwszej instancji trzykrotnie próbował przeprowadzić wywiad środowiskowy na okoliczność sytuacji rodzinnej i dochodowej D. K.. Skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie takiego wywiadu. W związku powyższym organ ustalił opłatę za okres od listopada 2018 roku do września 2020 roku w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez D. K.. Od decyzji skarżąca złożyła odwołanie podnosząc, iż nie zgadza się z decyzją gdyż sama jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, choruje na schizofrenię paranoidalną. Z matką nie utrzymuje kontaktu od 21 lat. Przez ostatni rok była na urlopie macierzyńskim. Organ odwoławczy wskazał i omówił przepisy art. 60 i 61 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej( Dz.U z 2020 roku, poz. 1876 dalej ustawa), które stanowią o wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz osobach do tego zobowiązanych. D. K. została skierowana do Dps w R.u decyzją nr [...] roku z [...] lutego 2017 roku wydaną na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lutego 2017 roku, syg. akt [...] i w placówce została umieszczona w dniu 9 marca 2017 roku. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Dps w okresie od listopada 2018 roku do marca 2019 roku wynosił 4 032,94 zł, w okresie od kwietnia 2019 roku do marca 2020 roku wynosił 4 238,31 zł, natomiast od kwietnia 2020 roku do września 2020 roku wynosił 4 364 zł. D. K. ponosi opłatę za swój pobyt w Dps w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu. W okresie od 1 listopada 2018 roku do 31 października 2019 roku była to kwota 422, 80 zł miesięcznie, od 1 listopada 2019 do 29 lutego 2020 roku była to kwota 801,50 zł, od 1 marca 2020 roku do 31 maja 2020 roku była to kwota 952,59 zł, natomiast od 1 czerwca 2020 roku do 30 września 2020 roku była to kwota 840,70 zł. Kwota wpłacana przez pensjonariuszkę nie pokrywa w całości kosztów jej pobytu w Dps. Skarżąca jest osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat pobyt matki w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust.2e ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust.1 pkt 2 zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust.2 oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust.1 ustawy, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu. W ocenie organu odwoławczego w światle art. 2 ust.1 ustawy zasadniczym celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych uprawnionych, przy jednoczesnym umożliwieniu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których uprawnione osoby i rodziny nie są w stanie pokonać przy użyciu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej – art. 4 ustawy. Zgodnie z art. 4 w związku z art. 11 ust.2 ustawy sytuacja dochodowa i majątkowa powinna zostać wyjaśniona przy współdziałaniu osoby zobowiązanej. Na gruncie rozpatrywanej sprawy współdziałanie to powinno wyrażać się umożliwieniem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz złożeniem stosownych oświadczeń o których mowa w art. 107 ust.6 ustawy. Brak współdziałania uprawnia organ do wyliczenia opłaty za pobyt w Dps na podstawie art. 61 ust.2e ustawy – w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, a opłatą ponoszoną przez mieszkańca. W ocenie organu skoro skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie przedstawiła niezbędnych dokumentów do ustalenia jej sytuacji dochodowej, pomimo zobowiązania jej do tego przez organ i pouczenia o konsekwencjach takiego zachowania organ był uprawniony do wyliczenia wysokości opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej według kryteriów z art. 61 ust.2e ustawy. Organ odwoławczy wskazywał, iż skarżąca w trybie art. 64 ust.1 ustawy będzie mogła wystąpić o zwolnienie z ponoszenia opłaty w całości lub w części jeżeli zachodzi jakaś przesłanka z wyżej wymienionego przepisu. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła D. K.. W uzasadnieniu skargi podnosiła, że jest osobą bezrobotną, ma ustalone prawo do II grupy inwalidzkiej( schizofrenia paranoidalna), pobiera zasiłek rodzinny na dziecko oraz sama korzysta z ciepłego posiłku MOPS. Wskazywała, że nie posiada gruntów rolnych, ani żadnych innych, wynajmuje pokój o powierzchni 26 m². Z tych też względów wnosi o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Pismem procesowym z dnia 4 października 2021 roku pełnomocnik z urzędu skarżącej popierał przedmiotową skargę wskazując, iż stanowisko organu jest formalistyczne w sytuacji gdy mamy do czynienia z osobą chorą psychicznie, a dowody na ustalenie sytuacji dochodowej są znane organowi z urzędu. W aktach sprawy znajduje się decyzja o przyznaniu zasiłku rodzinnego dla skarżącej od 1 stycznia 2021 roku. Z uzasadnienia decyzji z [...] czerwca 2021 roku wynika, że dochód rodziny w kwietniu 2021 roku wynosił 581,45 zł na osobę, co powodowałoby, że skarżąca nie byłaby w ogóle zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wnosi o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji), zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych. Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne jest zorganizowanym procesem stosowania prawa, który obejmuje następujące etapy: a) ustalenie, jak norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym na potrzeby rozstrzygnięcia; b) uznanie za udowodniony fakt na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię dowodów; c) subsumpcja faktu uznanego za udowodniony, pod stosowaną normę prawną; d)wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy. W ocenie Sądu skarga w przedmiotowej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż D. K. decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2017 roku, nr [...] została uznana za osobę obowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt matki D. K. w sytuacji gdy uzyska dochód przekraczający kwotę 300 % kryterium dochodowego. Organ w sytuacji gdy nie doszło do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust.2 oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego , wysokość ich opłaty dla takiej osoby ustala organ właściwej gminy w drodze decyzji, w wysokości różnicy między średnimi kosztami utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane. O ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust.4 i art. 107 ust.1,4a,5,5b ustawy mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego jest przejawem uniemożliwienia ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinno – majątkowej( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2018 roku, I OSK 786/18). Art. 107 ustawy wskazuje na szczególny charakter dowodu z rodzinnego wywiadu środowiskowego w sprawach uregulowanych ustawą o pomocy społecznej. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenie oraz korzystających ze świadczeń. Wywiad środowiskowy winien poprzedzać zawarcie umowy ustalającej zakres wsparcia dla osoby bliskiej oraz wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ustalonych w decyzji. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, a to z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej i trudno ją zastąpić innymi środkami dowodowymi( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2021 roku, I OSK 2212/20). Odnosząc się do zarzutów skargi, to faktycznie organy prowadziły inne sprawy z pomocy społecznej z wniosku skarżącej i czyniły ustalenia co do sytuacji materialnej skarżącej. Jednocześnie należy zauważyć, iż skarżąca nie może sobie wybierać, że w jednej sprawie gdzie występuje o przyznanie świadczenia, to współpracuje z organem, a w sprawie ewentualnego obciążenia jej kosztami pobytu matki w domu pomocy społecznej absolutnie nie wyraża zgody na przeprowadzenie najważniejszego dowodu w sprawie – rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ nie może wydawać rozstrzygnięcia w oparciu tylko o dowody z innych postępowań. W przedmiotowym postępowaniu nie ma żadnego zgromadzonego materiału odnośnie sytuacji rodzinno – materialnej skarżącej i jej rodziny z uwagi na jej zachowanie. Ustawodawca wprowadzając przepis art. 61 ust.2e ustawy chciał zapobiec destrukcyjnej postawie strony. Skarżąca była informowana, że w przypadku odmowy przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego wysokość opłaty zostanie wyliczona jako różnica pomiędzy średnimi kosztami utrzymania matki a opłatą, która uiszcza matka. Nadto należy zauważyć, że skarżąca odmawiając przeprowadzenia tego dowodu nie wskazała jakichkolwiek racjonalnych powodów dlaczego taki dowód nie mógłby być przeprowadzony. W związku z odmową zawarcia umowy i przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego organ nie miał wyboru i wysokość opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej dla skarżącej ustalił zgodnie z art. 61 ust.2e ustawy. Podnoszone w skardze kwestie braku możliwości uregulowania opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej z uwagi na stan zdrowia, sytuację materialną będą mogły być przedmiotem będą mogły być przedmiotem rozważań organu w trybie art. 64 ustawy – w przedmiocie zwolnienia za pobyt w domu pomocy społecznej. W takim postępowaniu również niezbędne jest przeprowadzenie środowiskowego wywiadu rodzinnego. Należy wyjaśnić, że ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zwolnienie z obowiązku ponoszenia tej opłaty, to dwie różne sprawy administracyjne. Zwolnienie musi odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Wyrok w przedmiotowej sprawie został wydany na D. C. w związku z tym, że D. K. w dniu [...] lutego 2021 roku zawarła związek małżeński i przyjęła nazwisko C.( k- 26 akt sądowych). Z uwagi na powyższe biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.