III SA/Po 1421/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. decyzją z dnia 27 lipca 2021 r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej: "k.p.a." i § 13v ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.), dalej: rozporządzenie, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z 10 czerwca 2021 r. o odmowie przyznania M. N. pomocy finansowej jako producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej: "k.p.a." i § 13v ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.), dalej: "rozporządzenie". W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W dniu 8 października 2019 r. do Biura Powiatowego ARiMR w G. wpłynął wniosek J. N. o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy. W dniu 17 grudnia 2019 r. złożono odpis skrócony aktu zgonu J. N., a [...] grudnia 2019 r. M. N. złożył wniosek o wstąpienie do postępowania i przejęcie płatności po wnioskodawczyni (matce). Kierownik ARiMR decyzją z 4 lutego 2020 r., nr [...], odmówił wstąpienia do toczącego się postępowania przez M. N. na miejsce spadkodawcy i nabycia prawa do przyznania pomocy finansowej w przedmiotowej sprawie. Organ I instancji wskazał, że w jego ocenie to J. N. faktycznie poniosła szkody w uprawach rolnych i to ona mogła wnosić o przyznanie pomocy i ją otrzymać. M. N. wskazał, że wszedł w posiadanie i sprawował faktyczny zarząd nad gospodarstwem rolnym J. N. na podstawie ustnej umowy zawartej 25 czerwca 2019 r., jednak czynność ta nie została potwierdzona w formie pisemnego dokumentu. M. N. podał także, że jest współspadkobiercą J. N.. Organ wskazał jednak, że o podmiocie uprawnionym do otrzymania płatności po śmierci rolnika nie decydują przepisy prawa spadkowego, ale wyłącznie przepisy regulujące warunki i tryb przyznawania płatności, w tym przypadku rozporządzenie RM. Brak w nich jednak uregulowań, w których w przypadku śmierci rolnika, jaka nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji, płatność przysługiwałaby jego spadkobiercy. Dyrektor ARiMR – utrzymując w mocy decyzję wydaną w I instancji – podniósł, że § 13v rozporządzenia RM nie przewiduje sytuacji udzielenia płatności w przypadku następstwa prawnego. Wykładnia językowa § 13v ust. 1 rozporządzenia RM wskazuje na możliwość udzielenia pomocy finansowej jedynie producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w danej uprawie. Wynika z niego konieczność finansowania deklarowanej przez producenta rolnego powierzchni upraw, na której wystąpiły szkody, a zatem będących w jego posiadaniu gruntów rolnych w momencie zaistnienia niekorzystnego zjawiska atmosferycznego. Świadczenie tam przewidziane ma charakter administracyjnoprawny, a nie cywilnoprawny. Prawa i obowiązki ze stosunków publicznoprawnych, w tym administracyjnych, nie należą do spadku w rozumieniu art. 922 § 1 kodeksu cywilnego. Nabycie współwłasności gospodarstwa rolnego w drodze dziedziczenia nie przesądza o następstwie prawnym na płaszczyźnie § 13v rozporządzenia RM. W ocenie organu ARiMR uprawnienie, o którym mowa w § 13v ust. 1 rozporządzenia RM nie wchodzi zatem w skład pojęcia sprawy dotyczącej praw dziedzicznych, o którym stanowi art. 30 § 4 k.p.a. Organ II instancji wskazał także, że w przypadku śmierci producenta rolnego, w którego gospodarstwie rolnym wystąpiły szkody spowodowane suszą lub powodzią, do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie pomocy, w obowiązującym terminie składania wniosków, uprawniony jest małżonek lub współposiadacz gospodarstwa, który prowadzi wraz ze zmarłym gospodarstwo rolne po uprzednim uzyskaniu numeru identyfikacyjnego. Z danych zawartych w ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności wynika jednak, że M. N. nie został wskazany jako współposiadacz gospodarstwa prowadzonego przez J. N.. Fakt, że M. N. jest współwłaścicielem gospodarstwa, nie jest równoznaczny z faktycznym jego posiadaniem w okresie, w którym wystąpiły szkody. M. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia wskazanej wyżej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 grudnia 2020 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 403/20 uchylił obie wskazane wyżej decyzje. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że analiza zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej prowadzi do wniosku, że organy ARiMR nie wyjaśniły wątpliwości, jakie powstają na gruncie treści złożonego przez skarżącego wniosku, jak również zachodzą daleko idące wątpliwości, co do samej sprawy, którą organy te uczyniły przedmiotem swego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Każde z tych uchybień doprowadziło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Jak dalej wskazał Sąd, z treści wniosku złożonego przez M. N. nie wynika w sposób jednoznaczny, czy skarżący zmierza wyłączenie do tego, aby jako spadkobierca po zmarłej J. N. wstąpić do już toczącego się – z wniosku tej ostatniej – postępowania w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej za szkody w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2019 r. suszy, o której stanowi § 13v rozporządzenia RM, czy też nie tylko dąży do wstąpienia do rzeczonego, już toczącego się postępowania, ale i do zainicjowania kolejnego, nowego postępowania w tym przedmiocie z jego wniosku, jako osoby, która na moment wystąpienia szkód była faktycznym posiadaczem gospodarstwa rolnego. Żądania te choć się nie wykluczają, wymagają odmiennej reakcji ze strony organu ARiMR. O ile bowiem wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania wymaga przede wszystkim rozważenia – w już toczącym się postępowaniu – jego materialnej oraz procesowej, w świetle art. 30 § 4 k.p.a., skuteczności, o tyle wniosek o wszczęcie nowego postępowania, wymaga od organu ARiMR podjęcia wszelkich koniecznych dla niego czynności, zmierzających w razie braku procesowych przeszkód do merytorycznego rozpoznania tego wniosku, poprzez udzielenie bądź odmowę udzielenia pomocy finansowej z § 13v rozporządzenia RM. We wskazaniach do dalszego postępowania Sąd wskazał, że organ powinien zwłaszcza – wypełniając dyspozycję art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. – zwrócić się do skarżącego o wyjaśnienie, czy jego wolą jest wyłącznie wstąpienie do postępowania toczącego się z wniosku J. N., czy też jego wolą oprócz tego wstąpienia jest także wszczęcie nowego postępowania z własnego wniosku. Oceniając we własnym zakresie – na gruncie art. 30 § 4 k.p.a. – skuteczność żądania wstąpienia przez skarżącego do tego postępowania w miejsce zmarłej J. N. organ będzie zobligowany albo rozpatrzyć sprawę z § 13v rozporządzenia RM merytorycznie, jeżeli uzna dopuszczalność takiego wstąpienia, albo umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wskazaną wyżej decyzją z dnia z 10 czerwca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. odmówił przyznania M. N. pomocy finansowej. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. ww. decyzją z dnia 27 lipca 2021 r. orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji wyjaśnił, że na wezwanie organu M. N., że jego wolą jest, poza wstąpieniem do postępowania toczącego się z wniosku J. N., również wszczęcie nowego postępowania z jego wniosku. Prawomocną decyzją z 6 maja 2021 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 30 § 4 k.p.a., orzekł o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem M. N. o wstąpienie do toczącego się postępowania z wniosku J. N.. Odmawiając natomiast przyznania wnioskowanej pomocy finansowej, organ wskazał, że pomoc finansowa dla producenta rolnego, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy- jest udzielana zgodnie z § 13v ust. 1 rozporządzenia z 27 stycznia 2015r. Termin składania wniosków, o których mowa w ust. 4 minister właściwy do spraw rolnictwa ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej obsługującego go urzędu (§ 13v ust. 9 rozporządzenia). Z kolei decyzją z 10 czerwca 2021 r. organ pierwszej instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej. W 2019 i 2020 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu: 1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 2) w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy (§ 13v ust. 1 rozporządzenia). Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana, w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego, na wniosek tego producenta rolnego złożony na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej (§ 13v ust. 4 rozporządzenia). Termin składania wniosków, o których mowa w ust. 4 minister właściwy do spraw rolnictwa ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej obsługującego go urzędu (§ 13v ust. 9 rozporządzenia). Termin składania wniosków określono od 3 do 31 października 2019 r., ale Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydłużył go do 29 listopada 2019 r. M. N. złożył wniosek o przyznanie mu pomocy 20 grudnia 2019 r., czyli już po materialnoprawnym, nie podlegającym przywróceniu terminie, którego upływ skutkuje wygaśnięciem praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym. Organ odwoławczy, podzielając ocenę organu I instancji, podkreślił, że wskazany wyżej termin nie może być przywrócony, niezależnie od powodów jego uchybienia. M. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w poznaniu, w której domagając się uchylenia wskazanych wyżej decyzji, zarzucił naruszenie: 1. § 13v ust. 1 rozporządzenia przez jego niezastosowanie i nieprzyznanie skarżącemu pomocy finansowej zgodnie z jego wnioskiem z 20 grudnia 2019 r.; 2. art. 138 § 1 K.p.a. przez jego niezastosowanie i pozostawienie w mocy decyzji organu pierwszej instancji; 3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez wydanie decyzji w oparciu o nienależycie analizowany materiał dowodowy, przez co stan faktyczny sprawy nie został dokładnie wyjaśniony i w konsekwencji organ dokonał błędnej jego oceny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z dnia 27 lipca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. z dnia 10 czerwca 2021 r., którą organ I instancji odmówił M. N. przyznania pomocy finansowej jako producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez organy, zgodnie z wolą skarżącego, poza wstąpieniem do postępowania toczącego się z wniosku J. N., było również wszczęcie nowego postępowania z jego wniosku o przyznanie pomocy finansowej, zakończonego zaskarżona w niniejszej sprawie decyzją. Jak wskazano wyżej, prawomocną decyzją z 6 maja 2021 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 30 § 4 k.p.a., orzekł o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem M. N. o wstąpienie do toczącego się postępowania z wniosku J. N.. Warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej zostały uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2015, poz. 187 ze zmianami). Zgodnie z § 13v ust. 1 rozporządzenia w 2019 i 2020 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy. Jak wynika natomiast z § 13v ust. 9 rozporządzenia, termin składania wniosków, o których mowa w ust. 4, oraz wysokość stawki pomocy, o której mowa w ust. 7, minister właściwy do spraw rolnictwa ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej obsługującego go urzędu, z tym że wysokość stawki ogłasza najpóźniej 7 dni przed rozpoczęciem terminu składania wniosków o przyznanie pomocy. W kontrolowanej sprawie, jak wskazał organ, termin składania wniosków o przyznanie pomocy określony został od dnia 3 do 31 października 2019 r. i następnie wydłużony do 29 listopada 2019 r. Poza sporem pozostaje to, że skarżący złożył wniosek w dniu 20 grudnia 2019 r. Wymóg złożenia wniosku w terminie określonym przepisami wykonawczymi jest niewątpliwie jednym z warunków uzyskania pomocy, jakie musi spełnić producent rolny. Jednocześnie, jak prawidłowo przyjęły organy, termin ten jest terminem prawa materialnego, nie podlegającym przywróceniu, niezależnie od przyczyn jego uchybienia. Wobec czego, skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym, w tym przypadku wygaśnięcie uprawnienia do ubiegania się o pomoc finansową na podstawie wskazanych wyżej przepisów. Uznając zatem, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.