III SA/Kr 835/20

|Sygn. akt III SA/Kr 835/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak, WSA Ewa Michna (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 24 listopada 2020 r. skargi, C., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nr [...] z dnia 21 maja 2020 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, , , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., Decyzją z [...] 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta orzekł o odmowie przyznania A. C. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem U. C., urodzoną [...] 1978 r., motywując odmowę przyznania świadczenia faktem, że strona ma przyznane prawo do emerytury i emeryturę tę pobiera. Decyzją z 21 maja 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy ww. decyzji Prezydenta Miasta. Z decyzję organu odwoławczego nie zgodziła się skarżąca, która opisując swoją sytuację, zaskarżyła ją w terminie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując swoje stanowisko ujęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium powołało się na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111), który wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, mającej ustalone prawo do emerytury. Kolegium wskazało także, że Trybunał Konstytucyjny, badając wymieniony przepis w aspekcie jego zgodności z Konstytucją, w wyroku z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) orzekł, że art. 17. ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i w tym zakresie utracił moc obowiązującą z dniem 9 stycznia 2020 r. W świetle ww. wyroku organ uznał, że w pozostałej części przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a) ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma podstaw prawnych do formułowania poglądów, w myśl których organy miałyby przyznawać świadczenia pielęgnacyjne osobom mającym ustalone prawo do emerytury, kierując się np. faktem, iż wysokość emerytury jest niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, i wypłacać świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości, względnie wypłacać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością emerytury. Organ ocenił także, że prezentowane w tej kwestii poglądy w niektórych wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych są contra legem i wobec braku regulacji ustawowych prowadzą do dowolności w ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi mającymi ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ powołał również pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 808/19, i również nie podzielił zdania, że zasada równości wymaga odrzucenia wyników językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgadzając się ze stwierdzeniem, że odstąpienie od wykładni językowej ww. przepisu nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę, nie podzielił poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata tak rozumianej różnicy powoduje bowiem dalsze komplikacje, w szczególności pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto mogą się rodzić wątpliwości co do zachowania zasady równości, a też trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia np. w sytuacji otrzymania trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga była zasadna ponieważ skarżąca otrzymywała wprawdzie emeryturę, ale była to tzw. emerytura EWK czyli emerytura otrzymywana przez matki opiekujące się niepełnosprawnymi dziećmi. Co więcej, obowiązujące przepisy właściwie nie przewidują możliwości rezygnacji z tego świadczenia. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Organ odwoławczy poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładnia językowa) przyjął, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości. Sąd zgadza się, że językowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem Sądu zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lipca 2020 r., III SA/Kr 411/20 (wszystkie powoływane wyroki dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz kształtującym się orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; z 27 maja 2020 r. 2375/19 i z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20). Orzekający Sąd, podobnie jak Naczelny Sąd Administracyjny zwraca więc uwagę na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie. Orzekający Sąd podkreśla, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.,1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sąd zwraca uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Rozstrzygając sprawę ponownie, organ zastosuje się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Weźmie zatem pod uwagę, że prawidłowo interpretowany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 tej ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Innymi słowy, organ przyjmie, że posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną przez skarżącą, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne). Mając powyższe na uwadze, a także uznając, że organy dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.