I SA/Ol 200/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz I. L. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. L. (dalej jako strona, zobowiązany, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej NUS, organ egzekucyjny), prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 10.07.2019 r. nr [...], wystawionego przez wierzyciela – A. (w skrócie: A.), na zaległość z tytułu opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego za okres od 1.01.2018 r. do 31.12.2018 r., w kwocie 4.200,00 zł. Jako podstawę prawną dochodzonej należności wskazano art. 88 ust. 1 i art. 91 ust. 1 i 2 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 854 ze zm.), dalej u.u.o.. W tytule wykonawczym wyszczególniono kwotę kosztów upomnienia: 11,60 zł (część E poz. 10), wraz z datą doręczenia upomnienia / powiadomienia: "10-06-2019" – (E 9). Jak zrelacjonował DIAS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, NUS wszczął egzekucję i doręczył zobowiązanemu 12.08.2019 r. odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem z 24.07.2019 r. o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, które okazało się nieskuteczne wobec wypłacania świadczenia w kwocie wolnej od potrąceń. W aktach sprawy brak jednak tej dokumentacji. Następnie NUS zawiadomieniem z 31.05.2021 r. zajął wierzytelność w kwocie 98,00 zł z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 rok. Pismem z 4.06.2021 r. zobowiązany zakwestionował istnienie egzekwowanego obowiązku oraz zarzucił zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podanie zostało zakwalifikowane przez NUS jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.), dalej: u.p.e.a. oraz jako skarga na czynności egzekucyjne z art. 54 u.p.e.a. (pismo w aktach administracyjnych sprawy I SA/Ol 199/22). Wezwany przez NUS wierzyciel przekazał organowi egzekucyjnemu pismo z 7.07.2021 r. nr [...], skierowane do zobowiązanego. A. podał, że jego działania kontrolne wykazały, że od 16.06.2018 r. do 19.07.2018 r. skarżący nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC w związku z posiadanym pojazdem marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], wobec czego nałożono opłatę zgodnie z art. 88 ust. 3 pkt 3 u.u.o.. Jednocześnie pismem z 27.02.2019 r., odebranym przez stronę 20.03.2019 r. A. wezwał do przedstawienia dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy ubezpieczenia OC, wykazania braku istnienia takiego obowiązku, bądź też uiszczenia opłaty za jego niespełnienie, a następnie upomnieniem z 20.05.2019 r., odebranym osobiście 10.06.2019 r., wezwał zobowiązanego do wykonania obowiązku. Wobec tego A. skierował sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji, zgodnie z art. 91 u.u.o.. Postanowieniem z [.1.] r. nr [...] organ egzekucyjny oddalił skargę na czynność egzekucyjną. W wyniku wniesienia zażalenia DIAS postanowieniem z [.1.] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z [...] r. nr [...] NUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W podstawie prawnej powołał art. 17 § 1 oraz art. 59 § 1 pkt 2, § 3, § 4 i § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. w brzmieniu obowiązującym do 29.07.2020 r.), dalej u.p.e.a.. Organ podał, że we wniosku z 4.06.2021 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany zakwestionował wymagalność obowiązku dochodzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 10.07.2019 r. z powodu jego wykonania, nie wskazał jednak daty w jakiej obowiązek ów został wykonany, jak również nie powołał na tę okoliczność jakiegokolwiek dowodu. NUS powołał treść art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29.07.2020 r. i podał, że nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dlatego wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska, który nadesłał ww. pismo z 7.07.2021 r.. A. wyjaśnił okoliczności sprawy i wskazał ponadto daty w jakich skutecznie doręczonymi pismami informowano stronę o prowadzonych działaniach kontrolnych dotyczących ww. obowiązku. Mimo to zobowiązany nie przedstawił dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia OC, brak istnienia takiego obowiązku, czy też uiszczenie opłaty za jego niespełnienie. W świetle powyższego NUS podsumował, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym jest zasadny i wymagalny, a ponadto brak jest podstaw do uwzględnienia zawartego we wniosku z 4.06.2021 r. żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący w zażaleniu na rozstrzygnięcie NUS zwrócił się o jego uchylenie. Podniósł, że egzekwowany obowiązek nie istnieje i został uregulowany. Zobowiązany nie otrzymał jakiejkolwiek korespondencji od wierzyciela, dotyczącej dochodzonej należności. Zarzucił organowi egzekucyjnemu, że wydał ww. postanowienie nie czekając na rozstrzygnięcie DIAS w sprawie zażalenia na postanowienie NUS oddalającego skargę na czynności egzekucyjne. DIAS postanowieniem z [...] r. utrzymał w mocy postanowienie NUS. Organ odwoławczy przedstawił w uzasadnieniu treść art. 59 § 1 u.p.e.a. i podał, że nie wystąpiła w sprawie żadna z przesłanek umorzenia egzekucji. Powtórzył ustalenia przedstawione w postanowieniu NUS podsumowując, że organ egzekucyjny zaskarżonym postanowieniem prawidłowo odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie zachodzą również okoliczności przewidziane w innych ustawach, skutkujące obligatoryjnym umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Zarzuty strony co do braku istnienia oraz wymagalności dochodzonego obowiązku, a także braku skutecznego doręczenia pism kierowanych do strony przez A., organ odwoławczy uznał za niezasadne. Ponadto DIAS uznał za niezasadny zarzut rozpoznania wniosku o umorzenie egzekucji przed rozpoznaniem zażalenia na postanowienie NUS o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podał, że art. 54 u.p.e.a. oraz art. 59 u.p.e.a. wprowadzają dwie odrębne instytucje, dwa odrębne środki ochrony prawnej - skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, które rozpoznawane są w odrębnych postępowaniach. W toku obu tych postępowań organ egzekucyjny bada zaistnienie zupełnie innych przesłanek. W skardze do WSA w Olsztynie zobowiązany wniósł o uchylenie w całości ww. postanowienia DIAS. Podniósł, że obowiązek zapłaty za OC komunikacyjne nastąpił w całości przed wszczęciem postępowania i nie jest wymagalny, nie doręczono upomnienia wbrew twierdzeniom NUS i wierzyciela, W tej sytuacji prowadzenie egzekucji stanowi w ocenie skarżącego oczywiste naruszenie prawa i interesu prawnego, a także bytu rodziny. Zakwestionował pominięcie jego stanu zdrowia, gdyż w danym czasie znajdował się w krytycznym stanie - "na granicy utraty wzroku". Działania organów uznał za niekonstytucyjne i represyjne, przy czym skarżący podał, że A. nie jest uprawniony do wydawania tytułów wykonawczych, nie przesłał upomnienia wzywającego do wykonania obowiązku i odebrał skarżącemu prawo do Sądu, tj. wniesienia powództwa o ustalenie spełnienia lub nieistnienia obowiązku ubezpieczenia. Zwrócił się o wezwanie DIAS do wyjaśnienia, co organ rozumie przez twierdzenie, że skarga z art. 54 u.p.e.a. ma charakter subsydiarny i nie może mieć zastosowania do przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, takie jak: zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, zażalenie, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, żądanie wyłączenia rzeczy spod egzekucji, czy skargę do sądu. Wniósł alternatywnie o udzielenie odpowiedzi w tym zakresie przez tut. Sąd. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Strona skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie 100 zł (k. 35 akt sądowych). Zarządzeniem z 23 marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału I WSA w Olsztynie skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (k. 50). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej: "p.p.s.a.", tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy egzekucyjne obu instancji prawidłowo uznały, że skarżący pismem z 4.06.2021 r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wniosek rozpoznano na podstawie art. 59 § 1 ww. ustawy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29.07.2020 r.. Zgodnie z tym postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Z konstrukcji zaś całego art. 59 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny jako gospodarz postępowania gromadzi materiał dowodowy, który ma znaczenie dla prawidłowego załatwienia wniosku. W aktach sprawy widnieje pismo A. z 7.07.2021 r. nr [...], skierowane do zobowiązanego. Wierzyciel podał w nim, że jego działania kontrolne wykazały, że od 16.06.2018 r. do 19.07.2018 r. skarżący nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC w związku z posiadanym pojazdem marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], wobec czego nałożono opłatę zgodnie z art. 88 ust. 3 pkt 3 u.u.o.. A. wyjaśnił, że pismem z 27.02.2019 r., odebranym przez stronę 20.03.2019 r., wezwał do przedstawienia dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy ubezpieczenia OC, wykazania braku istnienia takiego obowiązku, bądź też uiszczenia opłaty za jego niespełnienie, a następnie upomnieniem z 20.05.2019 r., odebranym osobiście 10.06.2019 r., wezwał zobowiązanego do wykonania obowiązku. Wobec tego A. zgodnie z art. 91 u.u.o. skierował sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji. Sąd zaznacza w tym zakresie, że inaczej niż przy rozpoznawaniu zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a., w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie, w celu rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 u.p.e.a., stanowisko wierzyciela nie jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Oczywiste jest, że wierzyciel wie, czy np. obowiązek wygasł, czy nie istnieje z innych przyczyn, czy został prawidło określony, albo czy jest on wymagalny. Niemniej przy rozpoznawaniu wniosku z art. 59 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny winien dochować standardów staranności pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem prawa strony do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i zasady przekonywania. Z art. 7 k.p.a. wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uzyskanie odpowiedzi A. na wezwanie NUS okazało się niewystarczające. Kierowane do skarżącego pismo wierzyciela z 7.07.2021 r. nie może zastępować istotnych dokumentów w sprawie. Specyfika postępowania w celu egzekucji należności których wierzycielem jest A. powoduje, że dopiero na etapie wszczęcia egzekucji strona może się dowiedzieć o stanowisku wierzyciela, że nie wykonała obowiązku. Nie jest wystarczające przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego samo zapewnienie wierzyciela w tym zakresie, ani przesłanie przez A. dokumentacji zobowiązanemu przy piśmie z 7.07.2021 r.. Twierdzeniom skarżącego nie da się przeciwstawić dowodów, których nie przedłożono. Wzywany przez organ egzekucyjny wierzyciel nie rozstrzyga procesowo, zatem jest prawdopodobne, że skarżący, mając na uwadze specyfikę sprawy i jego sytuację zdrowotną i życiową, nie miał możliwości dochodzenia swoich praw i obowiązków przed skierowaniem sprawy do przymusowego wykonania. Ma tą sposobność dopiero na etapie egzekucji. Poruszania kwestia nie ma związku ze stosowaniem akcentowanym przez organy egzekucyjne art. 29 § 1 u.p.e.a., w myśl którego organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Powyższe nie może bowiem prowadzić do akceptacji postanowienia podejmowanego z pominięciem ustalenia stanu faktycznego i dokumentów źródłowych. To organ egzekucyjny a nie wierzyciel jest gospodarzem postępowania, i do niego należy rozpoznanie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pomimo zapewnień wierzyciela nie wiadomo, czy skarżący dowiedział się o niewykonaniu obowiązku związanego z wykonaniem umowy ubezpieczenia OC pojazdu i za jaki okres. Nie sposób stwierdzić, czy skarżącemu doręczono upomnienie przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Nie ma w aktach tego dokumentu. Powyższe rzutuje również na kwestię istnienia i wymagalności obowiązku. Na tym tle Sąd wskazuje na nieścisłości w stanowisku wierzyciela, który w tytule wykonawczym podał, że egzekwowana należność dotyczy okresu od 1.01.2018 r. do 31.12.2018 r., natomiast w piśmie z 7.07.2021 r.: od 16.06.2018 r. do 19.07.2018 r., a zatem nie za cały 2018 r.. Ma to istotne znaczenie również przy ocenie wykonania egzekwowanego obowiązku, którego zakres jest inny niż wierzyciel pierwotnie deklarował. To nie zobowiązany ale wierzyciel powinien ponosić negatywne konsekwencje tego stanu rzeczy. Zobowiązany natomiast winien na wezwanie organu okazać dowód uiszczenia obowiązku zakreślonego przez wierzyciela. Zapłatę zaległości deklarował bowiem już w pkt 3 zażalenia z 7.08.2021 r. na postanowienie NUS z [...] r.. Przedstawione okoliczności można wyjaśnić jedynie na podstawie dokumentów źródłowych, których w sprawie brak. NUS i DIAS orzekały zatem z ich pominięciem, bazując wyłącznie na piśmie wierzyciela skierowanym do skarżącego. Zarzutów skargi nie można więc uznać za nieuzasadnione. Nie bez znaczenia jest również specyfika sprawy i sytuacja skarżącego, który jest osobą niepełnosprawną, niedowidzącą, samotnie prowadzi gospodarstwo indywidualne. Powyższe uprawdopodabnia oświadczenia zobowiązanego o możliwości nieotrzymania upomnienia wzywającego do wykonania obowiązku. Natomiast co do przedstawionych w skardze wątpliwości Sąd uznał za zasadne wyjaśnienie DIAS zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że art. 54 u.p.e.a. oraz art. 59 u.p.e.a. wprowadzają dwie odrębne instytucje, dwa odrębne środki ochrony prawnej - skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, które rozpoznawane są w odrębnych postępowaniach. W toku obu tych postępowań organ egzekucyjny bada zaistnienie zupełnie innych przesłanek. Podsumowując NUS i DIAS całkowicie polegały na odpowiedzi A. co doprowadziło do sytuacji, że sprawę załatwiono bez prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Pozostają niewyjaśnione wskazane wyżej istotne braki w ustaleniu prawidłowości wykonania obowiązku przesłania zobowiązanemu upomnienia. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ zgromadzi materiał dowodowy i dokona jego oceny z uwzględnieniem przedstawionych wyżej kwestii. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Strona skarżąca nie wniosła o zwrot kosztów postępowania sądowego, jednak Sąd, mając na uwadze art. 210 § 2 p.p.s.a., zasądził z tego tytułu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł wpisu sądowego od skargi.