I OW 202/21
PostanowienieNaczelny Sąd Administracyjny2022-04-05
Skład orzekający: Mirosław Wincenciak, Mariola Kowalska, Agnieszka Miernik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego dotyczącego wniosku o wykup nieruchomości zajętej pod zbiornik wodny, w sytuacji gdy przepisy Prawa wodnego z 2017 r. nie przewidują możliwości złożenia takiego wniosku w trybie administracyjnym?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, ponieważ żądanie wykupu nieruchomości nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach Prawa wodnego z 2017 r., co wyklucza możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego w tej sprawie. Spór kompetencyjny może powstać jedynie wówczas, gdy istnieje materialnoprawna podstawa do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej.Stan faktyczny
Wnioskodawczyni E. G. wystąpiła z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego dotyczącego wskazania organu właściwego do rozpoznania jej wniosku o wykup nieruchomości, która została zalana w wyniku budowy zbiornika wodnego. Wnioskodawczyni twierdziła, że jej działka została w 80% zalana, co uniemożliwia jej korzystanie i sprzedaż. W sporze brały udział Starosta Zgierski, Burmistrz [...] oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne "Wody Polskie". Organy te wzajemnie uznawały się za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku o wykup nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Odrzucono wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego i zwrócono E. G. kwotę 100 zł tytułem wpisu.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie Sędzia NSA Mariola Kowalska, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku E. G. z dnia 30 listopada 2021 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Starostą Zgierskim, Burmistrzem [...] a Państwowym Gospodarstwem Wodnym "Wody Polskie" Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o wykupienie nieruchomości postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić E. G. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od wniosku.
E. G., w piśmie z 30 listopada 2021 r., wniosła o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między Starostą Zgierskim, Burmistrzem [...] a Państwowym Gospodarstwem Wodnym "Wody Polskie" Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E. G. o wykupienie nieruchomości, położonej w [...], stanowiącej działkę nr ewid. [...].
W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, że w piśmie z 9 czerwca 2021 r. wystąpiła do Burmistrza [...] z wnioskiem o wykupienie nieruchomości położonej w [...]. W odpowiedzi z 1 lipca 2021 r., Gmina [...] wskazała, że nie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, a tytuł własności przysługuje Skarbowi Państwa, który jako właściciel wód powierzchniowych jest z mocy prawa właścicielem gruntów pod tymi wodami. Z tego względu, E. G. w piśmie z 2 sierpnia 2021 r. wystąpiła z takim samym wnioskiem do Starostwa Powiatowego w Zgierzu. W odpowiedzi, w piśmie z 11 sierpnia 2021 r., otrzymała zawiadomienie o przekazaniu wniosku do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie, z uwagi na stwierdzenie swej niewłaściwości przez organ.
Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie w piśmie z 2 września 2021 r. uznało się za niewłaściwe, wskazując, że nie pełni praw właścicielskich Skarbu Państwa w stosunku do gruntów Zbiornika [...] utworzonego na rzece [...]. Ponadto zaznaczono, że zbiornik ten jako urządzenie wodne pozostaje w administracji Gminy [...], która była inwestorem zbiornika i posiada pozwolenie wodnoprawne na piętrzenie oraz retencjonowanie wód dla potrzeb Zbiornika [...] oraz zrzut wody.
Następnie, 14 października 2021 r. Burmistrz [...] podtrzymał swoje stanowisko zawarte w piśmie z 1 lipca 2021 r.
Wnioskodawczyni wyjaśniła, że obok działki, której jest współwłaścicielką w udziale o wysokości 2/3, postawiono tamę w taki sposób, że działka ta została w 80% zalana na stałe wodą. Wnioskodawczyni nie ma możliwości korzystania z terenu w sposób tożsamy z tym sprzed zalania i nie jest w stanie przewidzieć czy zalanie terenu nie ulegnie zwiększeniu. Działka nie ma obecnie żadnego znaczenia gospodarczego, a jej sprzedaż nie jest możliwa. Podniosła, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 624 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.w.", właściwymi w sprawach gospodarowania wodami są: minister właściwy do spraw gospodarki wodnej; minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej; Prezes Wód Polskich; dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich; dyrektor zarządu zlewni Wód Polskich; kierownik nadzoru wodnego Wód Polskich; dyrektor urzędu morskiego; wojewoda; starosta; wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
Starosta Zgierski, w piśmie z 27 stycznia 2022 r. stanowiącym odpowiedź na wniosek E. G., wskazał na pismo z 6 sierpnia 2021 r., którym zwróciła się ona z wnioskiem o wykupienie nieruchomości położonej w [...], stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym [...]. Podkreślił, że alternatywnie, zażądano wypłaty odszkodowania tytułem szkody powstałej na skutek zalania 80% przedmiotowej nieruchomości. Starosta Zgierski powołał się następnie na pismo z 2 września 2021 r., w którym Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie poinformowało, że nie pełni praw właścicielskich Skarbu Państwa w stosunku do gruntów Zbiornika [...] utworzonego na rzece [...] (wyodrębnionej ewidencyjnie ze zbiornika). Zgodnie z pismem z 2 września 2021 r., zbiornik ten jako urządzenie wodne pozostaje w administracji Gminy [...], która była inwestorem zbiornika i posiada pozwolenie wodnoprawne ([...] z [...] września 2016 r.) na piętrzenie oraz retencjonowanie wód dla potrzeb Zbiornika [...] oraz zrzut wody. Biorąc pod uwagę te ustalenia, organ uznał, że podmiotem właściwym do rozpoznania wniosku E. G. jest Burmistrz [...].
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej również jako PGW Wody Polskie) w piśmie z 31 stycznia 2022 r. stanowiącym odpowiedź na wniosek E. G., wniósł o wskazanie Burmistrza [...] jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o wykupienie nieruchomości położonej w [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...].
Zgodnie z art. 212 ust. 1 i 2 P.w., PGW Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa - śródlądowych wód płynących oraz do nieruchomości stanowiących własności Skarbu Państwa, w obrębie działki ewidencyjnej, która obejmuje śródlądowe wody płynące będące własnością Skarbu Państwa.
Przez zbiornik wodny w [...] przepływa rzeka [...], ale mieści się ona w wyodrębnionej działce ewidencyjnej nr [1] i stanowi odrębny przedmiot własności Skarbu Państwa. Natomiast grunty pod zbiornikiem wodnym, pokryte wskutek spiętrzenia wody nie stanowią własności Skarbu Państwa. Działka ewidencyjna wnioskodawczyni nr [...] stanowi odrębną od rzeki i działki rzecznej nieruchomość i została pokryta wodami zbiornika na skutek realizacji inwestycji przez Miasto Gminę [...].
Zbiornik w [...] na rzece [...] powstał w oparciu o decyzję – pozwolenie wodnoprawne z [...] czerwca 1985 r. znak [...], wydane na wniosek ówczesnego WZIR w [...], działającego z upoważnienia Naczelnika Miasta i Gminy w [...]. Celem budowy zbiornika było piętrzenie wody i jej magazynowanie w dolinie rzeki [...].
Wojewoda Łódzki zezwolił Zarządowi Gminy i Miasta w [...] na użytkowanie całości obiektu budowlanego - zbiornika wodnego [...] wraz z budowlą piętrzącą przelewowo-spustową, decyzją z [...] grudnia 1991 r. znak [...]. Jak wynika z decyzji zezwalającej na użytkowanie obiektu, inwestorem-właścicielem był Zarząd Gminy i Miasta w [...]. Następnie zostały wydane na rzecz Gminy Miasta [...] pozwolenia wodnoprawne: decyzja z [...] sierpnia 2006 r. znak [...] z której również wynika, że właścicielem obiektu jest Gmina Miasto [...] oraz decyzja z [...] września 2016 r. znak [...], z której wynika, że działka [...] wymieniona jest wśród działek, na których usytuowany jest zbiornik wodny. Z powyższego jednoznacznie wynika, że właścicielem zbiornika jest Gmina Miasto [...] i to na jej rzecz jako inwestora realizowano wcześniej ten zbiornik.
Tak więc działka ewidencyjna wnioskodawczyni nr [...] stanowi odrębną od rzeki i działki rzecznej nieruchomość i została pokryta wodami zbiornika na skutek realizacji inwestycji przez Miasto Gminę [...], i to ta jednostka samorządu terytorialnego powinna należycie uregulować stan prawny nieruchomości zajętych pod rzeczony zbiornik wodny w [...]. Na etapie realizacji inwestycji niezbędne do jej wykonania grunty powinny być wykupione od właścicieli przez inwestora. Skoro nie dopełniono tego obowiązku, to obecnie odpowiedzialność za taki stan rzeczy ponosi wyłącznie Gmina Miasto [...].
Ponadto, organ zwrócił uwagę, że przed Sądem Rejonowym w [...], I Wydział Cywilny, toczy się postępowanie pod sygn. akt [...] z powództwa wnioskodawczyni o odszkodowanie w kwocie 8 000 zł za zalanie działki ewidencyjnej [...] wodami zbiornika, gdzie pozwanymi są Gmina Miasto [...] i PGW Wody Polskie. W tym postępowaniu PGW Wody Polskie również prezentuje powyższe stanowisko. Zatem, nie został przez wnioskodawczynię wykluczony cywilnoprawny tryb dochodzenia ewentualnych roszczeń.
Burmistrz [...] w piśmie z 28 stycznia 2022 r. stanowiącym odpowiedź na wniosek E. G. podkreślił, że nie wskazała ona podstawy prawnej żądania wykupienia nieruchomości. Jeżeli brak jest materialnoprawnej podstawy do wydania decyzji administracyjnej, to nie dojdzie do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej, a w efekcie nie może być mowy o wystąpieniu sporu o właściwość.
Jednocześnie, E. G. w pismach kierowanych do Burmistrza [...], formułowała również roszczenie o odszkodowanie. Przed Sądem Rejonowym w [...] toczy się postępowanie sądowe z powództwa E. G. przeciwko Gminie [...] i PGW Wody Polskie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie ze spornej nieruchomości (sygn. akt [...]).
Z tego względu organ wniósł o odrzucenie wniosku jako niedopuszczalnego z uwagi na brak sprawy administracyjnej ze względu na brak materialnoprawnych podstaw do żądania nabycia nieruchomości przez Gminę [...]. Kwestia odpowiedzialności odszkodowawczej za grunt, który stał się własnością Skarbu Państwa, należy do właściwości sądu powszechnego, co również wyklucza uwzględnienie wniosku. Jeżeli zaś uznać, że istnieją przesłanki do przyznania odszkodowania na gruncie prawa administracyjnego, wówczas organem właściwym w sprawie powinno być Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.
W uzasadnieniu, organ powołał art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa z 1974 r.", obowiązującej w czasie powstania zbiornika w [...] (1985-1990) wskazując, że jeżeli woda płynąca, stanowiąca własność Państwa, zajmie trwale w sposób naturalny grunt nie stanowiący własności Państwa, grunt taki staje się z mocy prawa własnością Państwa. Warunkiem jest zajęcie w sposób naturalny, bez ingerencji człowieka. Analogiczne uregulowanie zawierał art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.) oraz zawiera obecnie obowiązujący przepis art. 223 ust. 1 P.w. Co jednak istotne, zgodnie z art. 1 ustawy z 1974 r., wody stanowią własność Państwa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że przepis ten inaczej niż późniejsze regulacje określał własność wszystkich wód, przypisując je Państwu.
Mając na uwadze, że wody zbiornika w [...] były wodami powierzchniowymi płynącymi w rozumieniu ustawy z 1974 r., stanowiącymi własność Skarbu Państwa, to w myśl obowiązujących wówczas przepisów z chwilą zalania grunty pod zbiornikiem, stały się z mocy ustawy własnością Skarbu Państwa. Zbiornik w [...] nie jest zbiornikiem, którego wody należy traktować jako wody stojące, i których własność zgodnie z art. 2 ustawy z 1974 r. przysługiwała właścicielowi gruntów, na których się znajdowały. Zbiornik w [...] utworzony został bowiem na wodach płynących, rzece [...].
Sytuacja w zakresie skutków nabycia własności nie zmieniła się, mimo zmiany stanu prawnego, ponieważ nabycie nastąpiło z mocy prawa i pozostaje w dalszym ciągu skuteczne. W ocenie Burmistrza [...] grunt pod wodami zbiornika nie stanowi w ogóle własności E. G., lecz Skarbu Państwa, natomiast ewentualna odpowiedzialność odszkodowawcza, rozpatrywana na gruncie przepisów prawa cywilnego, powinna być przypisana właścicielowi.
Wykonanie zbiornika miało miejsce przed wejściem w życie ustawy o samorządzie gminnym, wobec czego czynności podejmowane przez Urząd na etapie tworzenia zbiornika stanowiły w istocie czynności Skarbu Państwa. Urząd Miasta - Gminy [...] stanowił tylko aparat pomocniczy organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przy czym przepisy ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych, nie doprowadziły do uwłaszczenia Gminy na spornym gruncie, a w efekcie do przejęcia odpowiedzialności za zobowiązania rad narodowych oraz terenowych organów administracji państwowej. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ww. ustawy składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą do wykonywania zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Takiemu celowi służyło właśnie wykonanie zbiornika w [...], który zgodnie z regulacjami prawnymi obowiązującymi w chwili jego powstania służył jako urządzenie melioracji podstawowe przeznaczone do regulacji stosunków wodnych (art. 90 ust. 1 i art. 91 ust. 1-2 ustawy z 1974 r.). Urządzenia takie były wykonywane i utrzymywane na koszt budżetu państwa przez samorząd województwa jako zadanie z zakresu administracji rządowej (art. 92 ust. 1 ustawy z 1974 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów, o których mowa w art. 4 P.p.s.a., objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Spór kompetencyjny powstaje w związku z odmienną oceną zakresu kompetencji organów. Spór taki można określić jako obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej. Przedmiot sporu powinien być precyzyjnie określony, ponieważ pozwala to nie tylko określić sprawę, która ma być rozpoznawana, a co za tym idzie daje możliwości ustalenia z jakim dokładnie rodzajem sporu mamy do czynienia, ale także w następnej kolejności pozwala wskazać organ rzeczywiście właściwy do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej objętej wnioskiem (por. postanowienie NSA z 16 lutego 2004 r., OW 39/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 17).
Spór kompetencyjny (o właściwość) powstaje wówczas, gdy co najmniej dwa organy administracji publicznej uznają się jednocześnie za właściwe (niewłaściwe) do załatwienia tej samej sprawy administracyjnej, czyli tego samego żądania strony (stron), opartego na tej samej podstawie prawnej sprawy i w tym samym stanie faktycznym (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 22, teza 9).
Spór powstaje dopiero wówczas, gdy organ który uznał się niewłaściwy do załatwienia sprawy przekaże ją w odpowiedniej formie organowi, który według niego jest właściwy, zaś ten uznając się także niewłaściwym wystąpi w stosownym trybie o rozstrzygnięcie zawisłego pomiędzy nimi sporu.
Jak wynika z art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 2016 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. W niniejszej sprawie, z powołaniem art. 65 § 1 K.p.a., najpierw Starosta Zgierski przekazał wniosek do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie, a następnie Państwowe Gospodarstwo Wodne "Wody Polskie" przekazało wniosek do Burmistrza [...], który jednakże poprzestał na skierowaniu do wnioskodawczyni pisma, w którym kwestionuje swoją właściwość w sprawie. Z wnioskiem o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego wystąpiła więc E. G., co jest dopuszczalne w trybie art. 22 § 3 pkt 1 K.p.a.
Następnie należało zbadać, czy przedmiot sporu został precyzyjnie określony, a także czy wniosek dotyczy sprawy administracyjnej.
Z treści pisma z 30 listopada 2021 r. jednoznacznie wynika, że wnioskodawczyni domaga się wykupienia nieruchomości, położonej w [...] stanowiącej działkę nr ewid. [...] z uwagi na jej zalanie w związku z istnieniem Zbiornika [...]. Jednocześnie, z dołączonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, na jakim obszarze dokładnie został utworzony ten zbiornik i czy obejmował działkę wnioskodawczyni od samego początku, czy też może została ona później zalana. W szczególności nie wynika to z treści decyzji - pozwolenia wodnoprawnego z [...] czerwca 1985 r. znak [...] dotyczącego budowy zbiornika. Dopiero w pozwoleniu wodnoprawnym z [...] września 2016 r. znak [...] zaznaczono, że zbiornik wodny jest usytuowany między innymi na działce nr [...]. Obecnie żaden z organów nie kwestionuje, że działka jest położona na obszarze Zbiornika [...]. Z akt sprawy nie można też wywnioskować jednoznacznie, czy opisana decyzja z [...] czerwca 1985 r. została skierowana do poprzedników prawnych E. G..
Ponadto, z akt sprawy nie wynika, czy podejmowano czynności wynikające z art. 13 ust. 1-3 ustawy z 1974 r. Zgodnie z tym przepisem, ograniczenie prawa własności nieruchomości lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości, zwane dalej ograniczeniem prawa, następuje za odszkodowaniem. Jeżeli na skutek ograniczenia prawa nieruchomość lub jej część nie nadaje się do użytkowania na dotychczasowe cele, podlega na wniosek właściciela wykupowi. W brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji o budowie zbiornika, to jest [...] czerwca 1985 r. - o ograniczeniu prawa lub wykupie nieruchomości oraz o odszkodowaniu lub należności z tytułu wykupu orzekał terenowy organ administracji państwowej właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego. Następnie, jako właściwy został wskazany organ administracji rządowej (w wyniku nowelizacji, która weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r.), a wreszcie organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego (z dniem 1 stycznia 1999 r.). Zgodnie z art. 16 ustawy z 1974 r., ostateczna decyzja o ograniczeniu prawa lub wykupie nieruchomości stanowiła podstawę do ujawnienia w ewidencji gruntów i w księdze wieczystej przeniesienia lub ograniczenia prawa własności nieruchomości. Z kolei, jak wyjaśnił Starosta Zgierski w piśmie z 27 stycznia 2022 r., "Począwszy od roku 1985 Naczelnik Miasta i Gminy w [...], w imieniu Skarbu Państwa, rozpoczął wykup gruntów z przeznaczeniem pod zbiornik wodny w [...]. W toku czynności sprawdzających tutejszy organ nie odnalazł dokumentów, które dowodziłyby nabycie przez Skarb Państwa lub Gminę [...] działki nr [...] (...)".
Przedmiotem postępowania jest jednak wniosek, który został skierowany do pierwszego z organów 7 czerwca 2021 r., to jest już w czasie obowiązywania przepisów Prawa wodnego z 20 lipca 2017 r. Przepisy aktualnie obowiązującego Prawa wodnego nie przewidują natomiast wykupu nieruchomości.
W Dziale XI uregulowano odpowiedzialność odszkodowawczą. Przepis 1 P.w. stanowi, że w sprawie naprawienia szkód innych niż szkody będące skutkiem okoliczności określonych w art. 222 ust. 3 i art. 223 ust. 1, powstałych w szczególności w związku z wykonywaniem pozwolenia wodnoprawnego albo dokonaniem zgłoszenia wodnoprawnego, prawo dochodzenia roszczeń przed sądami powszechnymi przysługuje po wyczerpaniu trybu, o którym mowa w ust. 3, który stanowi, że na żądanie poszkodowanego organ właściwy w sprawie pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego, którego następstwem jest szkoda, a jeżeli szkoda nie jest następstwem wykonywania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego - właściwy wojewoda, ustala wysokość odszkodowania, w formie pieniężnej, w drodze decyzji. Przepis art. 469 ust. 4 P.w. stanowi natomiast, że w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 3, strona może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Zgodnie z art. 496 ust. 5 ww. ustawy przepis ust. 4 stosuje się odpowiednio w przypadku niewydania decyzji, o której mowa w ust. 3, przez właściwy organ w terminie 3 miesięcy od dnia zgłoszenia żądania przez poszkodowanego (analogiczne rozwiązanie przewidywał art. 186 Prawa wodnego z 2001 r.).
Analiza Prawa wodnego z 2017 r. wskazuje zatem wyraźnie, że decyzja administracyjna jest wydawana wyłącznie w sprawie odszkodowania w formie pieniężnej. Kolejny etap – odwołania od tej decyzji realizowany jest przed sądem powszechnym. Wskazuje to co do zasady na cywilnoprawny charakter odpowiedzialności wynikającej z sytuacji opisywanych w tym akcie prawnym. Nawet w przypadku z w art. 223 ust. 1 cyt. ustawy (jeżeli śródlądowe wody płynące lub wody morza terytorialnego albo morskie wody wewnętrzne zajmą trwale, w sposób naturalny, grunt niestanowiący własności właściciela wód, grunt ten z chwilą zajęcia staje się z mocy prawa własnością właściciela wód), zgodnie z art. 223 ust. 2, dotychczasowemu właścicielowi gruntu przysługuje odszkodowanie od właściciela wód na warunkach określonych w art. 472, to jest zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.
Przechodząc do złożonego w niniejszej sprawie wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że żądanie strony wyraźnie zmierzało do wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o wykupienie nieruchomości zajętej pod zbiornik wodny. Spór kompetencyjny istnieje, jeśli przepis prawa materialnego daje podstawę prawną do rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym w formie decyzji. Oznacza to, że na gruncie przepisów Prawa wodnego z 2017 r. nie można wskazać organu właściwego do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, której przedmiotem jest żądanie o wykup nieruchomości położonej w [...] stanowiącej działkę nr ewid. [...].
Podsumowując, w niniejszej sprawie należy nie tylko uznać, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób wystarczający, ale przede wszystkim, że z aktualnie obowiązujących przepisów Prawa wodnego nie wynika możliwość złożenia wniosku o wykup nieruchomości. Czyni to sprawę wykupu nieruchomości niepodlegającą załatwieniu w trybie administracyjnym, a sam wniosek o rozpoznanie sporu o właściwość podlegający odrzuceniu na gruncie przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w zw. z art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a.
O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło