I SA/Wa 281/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), Protokolant referent Jolanta Replin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2020 r. sprawy ze skargi E. M. i B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę Wojewoda Mazowiecki decyzją z 6 grudnia 2019 r., nr 3859/2019, po rozpatrzeniu odwołania E. M. i B. K., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] marca 2018 r., nr [...], odmawiającą ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], stanowiącą dz. ew. o nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, zajętą pod drogę publiczną. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Prezydium [...] decyzją z [...] listopada 1972 r., nr [...], orzekło o wywłaszczeniu przez odjęcie własności na rzecz Państwa w zarząd i użytkowanie Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] ul. [...], o łącznej powierzchni [...] m2. W obręb ww. nieruchomości wchodził m. in. "[...]", nr inw. [...]. Decyzją tą organ orzekł również o odszkodowaniu za wywłaszczenie ww. nieruchomości i złożeniu go do depozytu sądowego. Wnioskiem z 10 grudnia 2002 r,. uzupełnionym pismem z 27 września 2010 r. oraz wnioskiem z 12 grudnia 2003 r. W. Z., wystąpił o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt położony w [...] przy ul. [...] uregulowany obecnie w księdze wieczystej p.n. "[...]" znajdujący się w obrębach [...]. Minister Infrastruktury decyzją z [...] września 2004 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Wojewody Mazowieckiego z 12 lipca 2004 r., stwierdził nieważność ww. decyzji z [...] listopada 1972 r. w części, w jakiej orzekała ona o przyznaniu i ustaleniu odszkodowania za ww. nieruchomość. Wojewoda Mazowiecki decyzją z [...] marca 2005 r., nr [...], stwierdził nabycie przez Powiat [...] własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...], o powierzchni [...] m2, zajętą pod drogę publiczną. Prezydent [...] decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998r. Nr 133, poz. 872 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku W. Z. z 10 grudnia 2002 r,. uzupełnionym pismem z 27 września 2010 r. oraz wniosku z 12 grudnia 2003 r., odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], stanowiącą dz. ew. [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, zajętą pod drogę publiczną. Od powyższej decyzji odwołanie złożyły E. M. i B. K.. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 6 grudnia 2019 r., nr 3859/2019, po rozpatrzeniu odwołania E. M. i B. K., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] marca 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że nieruchomość - parcele zwane "[...]" stanowiła własność zmarłej J.L. z domu Z., która w testamencie z [...] sierpnia 1944 r. zapisała ją na rzecz obywatela szwedzkiego N. Z.. W dniu 15 maja 1948 r. Sąd Grodzki w [...] dokonał otwarcia i ogłoszenia testamentu J. L.. Na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] Wydział I [...] sygn. akt [...] z [...] sierpnia 1957 r., spadek po J.L. w drodze dziedziczenia testamentowego nabyły L. H., A. L., J. M. , K. S., S. P. i L. D. po 1/6 części spadku każda z nich. Wyrokiem z [...] września 1967 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...], po rozpoznaniu sprawy z powództwa N. Z. przeciwko A. L. i innym o wydanie zapisu, zobowiązał A. L., L. R., J. L., K. L., S. P. i L. D. do wydania N. Z. parceli zwanych "[...]", wyszczególnionych w zaświadczeniu Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] z [...] sierpnia 1947 r., nr [...], stanowiących zapis zawarty w testamencie J. L. z [...] sierpnia 1944 r. W związku z powyższym uznano N. Z. nie za spadkobiercę, a za zapisobiorcę po zmarłej w dniu [...] października 1945r. J. L.. Sąd Wojewódzki dla [...] Wydział [...] Tytułem Wykonawczym z [...] stycznia 1968 roku sygn. akt [...], po rozpatrzeniu sprawy z powództwa N. Z. przeciwko spadkobiercom J. L. o wydanie zapisu, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego dla [...] z dnia [...] września 1967 roku sygn. akt [...], potwierdził zobowiązanie pozwanych do wydania N. Z. parceli zwanych "[...]". Jednakże na skutek nieuzyskania przez N. Z. pozwolenia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na nabycie nieruchomości (takie zezwolenie było wymagane w przypadku obcokrajowców), organ uznał, że N. Z. nie nabył prawa własności do nieruchomości. N. Z. w piśmie z dnia 14 czerwca 1972 r. zrzekł się na rzecz W. Z. przysługującego mu odszkodowania za nieruchomość stanowiącą przedmiot postępowania wywłaszczeniowego położoną w W. pod [...], zwaną "[...]", a zapisaną mu w testamencie przez zmarłą w 1945 r. J.L. Wojewoda zaznaczył, że strona nie dołączyła do akt sprawy dokumentu, który wskazywałby na dojście do wykonania zapisu na rzecz N. Z. W konsekwencji czego stwierdził, że N. Z. nie nabył własności nieruchomości zapisanej mu w testamencie tj. parceli zwanych "[...]". Nie mógł więc on skutecznie zrzec się odszkodowania za tą nieruchomość na rzecz W. Z.. Mimo wezwań W. Z., ani jego następcy prawni, nie przedstawili odpisu księgi wieczystej z którego wynikałoby, że w dniu 31 grudnia 1999 r. W. Z. przysługiwało prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Niezależnie od powyższego, N. Z. w dniu sporządzania pisma tj. w 14 czerwca 1972r. nie posiadał praw (wierzytelności) do odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne, gdyż prawa takie dała dopiero ustawa z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Ustawa ta weszła w życie z dniem jej ogłoszenia (za wyj. art. 108), tj. w dniu 29 października 1998r. Stąd przepis art. 73 ww. ustawy, określający szczegółowo warunki i datę nabycia przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego gruntów zajętych pod drogi publiczne, oraz warunki ubiegania się o odszkodowanie, został uchwalony i wszedł w życie ponad 20 lat po sporządzeniu pisma przez N. Z. Odszkodowanie, o którym pisał N. Z. prawdopodobnie dotyczyło postępowania wywłaszczeniowego zakończonego decyzją wydaną w dniu [...] listopada 1972 r., nr [...] przez Prezydium Rady Narodowej [...] na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, którą to wywłaszczono przez odjęcie prawa własności na rzecz Państwa w zarząd i użytkowanie Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] nieruchomości o powierzchni łącznej [...]m2 położonych w [...]. Wojewoda wskazał, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział Cywilny postanowieniem z [...] września 2011 r., sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po W. Z., na podstawie ustawy nabyły L. Z., B. K. oraz E. M. po 1/3 części każda z nich. Aktem poświadczenia dziedziczenia Repertorium [...] z [...] sierpnia 2017r. spadek po L. Z., nabyły z mocy ustawy wprost E. M. i B. K. w udziale wynoszącym 1/2 części. Powołanie do dziedziczenia oznacza powołanie do całości lub części (ułamkowej) spadku. Spadek zaś stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego o charakterze cywilnoprawnym. Tym samym nie można powołać do dziedziczenia konkretnego przedmiotu majątkowego - dotyczy to stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 1947 r. do 23 października 2011 r. Organ powołując się na wyroki NSA z 3 grudnia 2009 r" I OSK 1057/08 oraz WSA w Warszawie z 5 maja 2010 r., I SA/Wa 202/10, wskazał, iż co prawda nie zostały one wydane w niniejszym postępowaniu, jednak zakres przedmiotowy dokonanych przez sądy wykładni dotyczących uprawnienia W. Z. do uzyskania odszkodowania w niniejszym postępowaniu, jest tożsamy, co w stanie faktycznym objętym treścią ww. wyroków. Sądy administracyjne nie zakwestionowały w powyższej tożsamej sprawie (różniącej się tylko numerem działki) odmowy przyznania odszkodowania W. Z., ale jedynie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania w niniejszej sprawie, a także sposób uzasadnienia decyzji odmownej. Ponadto w dacie wydania tytułu wykonawczego z [...] stycznia 1969 r. wydanego przez Sąd Wojewódzki [...], sygn. akt [...], oświadczenie o wykonaniu zapisu testamentowego (tudzież zastępujący je wyrok sądu) było niewystarczające do nabycia prawa własności nieruchomości, gdyż N. Z. - jako obcokrajowiec - zobowiązany był uzyskać zezwolenie na nabycie nieruchomości wydane przez Ministra Spraw Wewnętrznych. Ten zaś decyzją z [...] września 1969 r. odmówił wydania zezwolenia obywatelowi [...] – N. Z. na nabycie własności położonej w [...] - [...]. Okoliczność, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] marca 2004 r. stwierdził nieważność ww. decyzji z [...] września 1969 r. nie zmienia faktu, iż W. Z. nie nabył własności działki nr [...] z obrębu [...], a zatem nie mógł jej zbyć w 1972 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Wojewody Mazowieckiego wniosły E. M. i B. K., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie praw i interesu prawnego W. Z. i skarżących jako jego spadkobierców, a w szczególności art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, dlatego że sankcjonuje decyzję które zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 73 ust. 1, gdyż nie wskazuje ona osoby uprawnionej do odszkodowania, a ponadto nie traktuje W. Z. jako strony postępowania przed Wojewodą Mazowieckim i nie uwzględnia W. Z. i skarżących tj. spadkobierców jako uprawnionych do odszkodowania za nieruchomość której dotyczy ww. decyzja Wojewody Mazowieckiego. Mając na uwadze powyższe wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Mazowieckiego z 6 grudnia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2018 r. odmawiającą ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...]. Pismem z dnia 27 września 2010 r. profesjonalny pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że żądanie ustalenia wypłaty odszkodowania winno nastąpić na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną Dz.U.1998.133.872 ze zm.). Przepis ten stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny czy w dniu 31 grudnia 1998 r. W. Z. przysługiwało prawo własności nieruchomości określonej jako [...] w sytuacji gdy przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] listopada 1972 r. Przedmiotem wywłaszczenia w niniejszej sprawie była nieruchomość położona w [...], oznaczona jako "[...]". Nieruchomość ta stanowiła własność J. L.. Oceny uprawnień N. Z., poprzednika prawnego W. Z., do nieruchomości dokonały już sądy powszechne. Z postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] z dnia [...] sierpnia 1957 r. sygn. akt [...] - do całości spadku po ówczesnej właścicielce J. L. powołani zostali na mocy testamentu: L. H., A. L., J. M., K. S., S. P. i L. D.. Testamentem z dnia [...] sierpnia 1944 roku J. L. zapisała na rzecz N. Z. hipoteczną "[...]". Sąd ten nie uznał zatem N. Z. za spadkobiercę po zmarłej. Z kolei wyrokiem z [...] września 1967 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...], po rozpoznaniu sprawy z powództwa N. Z. przeciwko A. L. i innym o wydanie zapisu, zobowiązał A. L., L. R., J. M., K. S., S. P. i L. D. do wydania N. Z. parceli zwanych "[...] ", wyszczególnionych w zaświadczeniu Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] z [...] sierpnia 1947 r., nr [...], stanowiących zapis zawarty w testamencie J. L. z [...] sierpnia 1944 r. Z powyższych orzeczeń wynika, że uznano N. Z. za zapisobiorcę po zmarłej w dniu [...] października 1945r. J. L.. Tak też Sąd Wojewódzki dla [...] Wydział [...] Tytułem Wykonawczym z [...] stycznia 1968 roku sygn. akt [...], po rozpatrzeniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego [...] z dnia [...] września 1967 roku sygn. akt [...]. Do przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz N. Z. konieczne było wykonanie zapisu przez spadkobierców poprzedniej właścicielki. Jak wynika z akt sprawy do takiego przejścia własności do dnia wywłaszczenia nie doszło. Nie ma również podstaw do przyjęcia, że powołany wyrok zastąpił oświadczenie woli spadkobierców J. L. o przeniesieniu na rzecz N. Z. własności nieruchomości będącej przedmiotem zapisu. Skarżące nie przedstawiły innych dowodów potwierdzających prawo własności nieruchomości. Podkreślić przy tym należy, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do ustalania prawa własności, nie może też dokonywać ocen we własnym zakresie. W świetle ustaleń znajdujących potwierdzenie w aktach sprawy, błędne jest zawarte w skardze twierdzenie, że N. Z. jako zapisobierca testamentowy po J. L. nabył nieruchomość z mocy prawa. Stanowisko takie nie znajduje potwierdzenia w przywołanych wyżej orzeczeniach sądów powszechnych. Zbycie prawa do odszkodowania dokonane przez N. Z. na rzecz W. Z. nie wywołało zatem pożądanych przez obie skarżące skutków prawnych z uwagi na to, że N. Z. nie wykazał prawa własności nieruchomości [...]. N. Z. nie mógł zatem skutecznie zbyć prawa do odszkodowania przysługującego z tytułu własności nieruchomości. Tym samym całkowicie błędne jest twierdzenie, że W. Z. jako nabywca spadku był legitymowany do żądania ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie. Wniosek W. Z. o przyznanie mu odszkodowania nie mógł więc być uwzględniony na podstawie art. 119 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 128 ugn. Nie jest uzasadnione również żądanie skarżących oparte o art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Państwa decyzją Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] listopada 1972 r. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została w toku postępowania administracyjnego uchylona lub unieważniona ze skutkiem na dzień 31 grudnia 1998 r. Z tych też przyczyn przepis ten nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Dotyczył bowiem nieruchomości, które w tej dacie nie stanowiły własności Skarbu Państwa. Tym samym skarga następczyń prawnych W. Z., jako że nie wykazały one własnego tytułu prawnego do dochodzonego roszczenia, nie mogła zostać uwzględniona. Oznacza to, że organy administracji orzekające w sprawie dokonały prawidłowej oceny prawnej zgłoszonego żądania Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2020 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.