I GSK 1483/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 1050/21 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 września 2021 r. nr UP-791/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1050/21 oddalił skargę A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 września 2021 roku nr UP-791/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Od powyższego wyroku A. M. wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości na zasadzie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego tj.: art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) zwana w dalszej części - "u.s.u.s.", w zw. z § 2 pkt 3) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez jego błędną interpretację i uznanie, iż przepis ten nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ przesłanki określone w tym rozporządzeniu dotyczą tylko należności za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli należności za osoby samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą, podczas gdy prawidłowa interpretacja zapisu § 2 pkt 3) rozporządzenia stanowi, iż zobowiązanym jest również osoba trzecia, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek; 2) naruszenie prawa materialnego tj.: art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust, 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Gospodarki i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nie wzięcie pod uwagę, że opłacenie należności z tytułu zaległych składek pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a ich zapłata, nawet w ratach, obniży dochody skarżącego poniżej minimum egzystencji; 3) art. 1 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i bezpodstawne uznanie, że organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, pomimo tego, że nie zbadał realnych możliwości zarobkowych skarżącego, nie wziął pod uwagę wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z utrzymaniem siebie i rodziny, w szczególności zaś związanych ze stanem zdrowia skarżącego, błędne ustalenie, że co do możliwości finansowych i posiadanego majątku skarżącego, poprzez zaniechanie ustalenia stanu egzekucji i podjętych czynności, jej efektów, czy i w jakich kwotach udało wyegzekwować się zaległości, nieustalenie, aby trudna sytuacja finansowa skarżącego miała charakter trwały, jak również nie ustalenie, iż skarżący nie ma możliwości na spłatę jakichkolwiek sum zaległości. Na zasadzie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Skarżący kasacyjnie nie zgadza się z interpretacją art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 2 pkt 3) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jakiej dokonał Sąd. Przepis ten – zdaniem Sądu - nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ przesłanki określone w tym rozporządzeniu dotyczą tylko należności za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli należności za osoby samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą. Wskazano, że z taką interpretacją nie można się zgodzić, ponieważ § 2 pkt 3) wspomnianego rozporządzenia wskazuje, że osobą zobowiązaną jest osoba trzecia, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek. Zdaje się, iż tę kwestię WSA w Łodzi pominął. Wprawdzie przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie dotyczy płatników będących osobami prawnymi, to z możliwości umarzania składek w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osoby na którą decyzją ZUS przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek, z zawartej w § 2 pkt 3 rozporządzenia organ rentowy mógł skorzystać i umorzyć zaległości wobec skarżącego kasacyjnie. Odnosząc się do sytuacji osobistej i zdrowotnej wskazano na szereg problemów, jakie skarżącego spotkały. Otóż, była małżonka skarżącego mająca problemy zdrowotne, nie mogła uczestniczyć w opiece nad ich małoletnią córką, dlatego też pełną opiekę nad chorą córką przejął skarżący. Córka jest osobą niepełnosprawną, w związku z czym przez niemalże rok była tylko pod opieką skarżącego, co uniemożliwiło jemu powrót na rynek pracy. Nie widząc innego rozwiązania, na początku 2019 roku skarżący kasacyjnie złożył wniosek o przyznanie Świadczenia Pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Powyższy wniosek organ administracyjny rozpoznał w ten sposób, że przyznał Panu A. M. świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący boryka się nie tylko z problemami zdrowotnymi córki, ale on sam przeszedł czasowe załamanie psychiczne, które wymagało odpowiedniej terapii. Nadto, okres pandemii i związanych z tym restrykcji i obostrzeń wymagało od niego pełnego zaangażowania się córką z niepełnosprawnością. W tym okresie skarżący nie miał możliwości aktywnie uczestniczyć na rynku pracy, nie mogąc tym samym znaleźć dobrze płatną pracę. Analiza możliwości finansowych zobowiązanego musi opierać się co oczywiste na oszacowaniu dochodów i obciążeń jego rodziny. Sytuacja finansowa, w jakiej na chwilę obecną znalazł się skarżący opiera się na przyznanym jemu świadczeniu pielęgnacyjnym z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką, z tytułu którego otrzymuje [...] zł. Powyższa kwota w żaden sposób nie starczy na spłatę zaległości wynikających z zaległych składek. Kwota z otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest nawet zbliżona do minimalnej krajowej i jest w całości wydatkowana na potrzeby bieżącego utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie jako podstawy skargi kasacyjnej wskazano art. 174 pkt. 1 i 2 p.p.s.a.. W pkt.1 i 2 petitum skargi kasacyjnej wprost określono, że są to zarzuty naruszenia prawa materialnego. A zatem jedynie w kwestii domysłu NSA pozostaje uznanie, że zarzut 3 petitum skargi kasacyjnej może dotyczyć naruszenia przepisów postępowania. Wskazywać może na to powołanie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. jako przepisów naruszonych, choć jednocześnie podniesiono, że naruszenie polegało na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów w zw. z art.1 § 2 p.p.s.a. W zakresie powyższego zarzutu należy stwierdzić, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten sąd rozważone czy ocenione. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności (zob. (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok z dnia 12 lipca 2023 r. III FSK 239/23, LEX nr 3591155) Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego należało uznać je za bezzasadne. Z brzmienia przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że ma on zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób ubezpieczonych, które to osoby są równocześnie płatnikami tych składek. Ubezpieczonymi, którzy są równocześnie płatnikami swoich składek są przedsiębiorcy-osoby fizyczne i osoby prowadzące działalność na podobnych zasadach np. radcowie prawni działający w formie indywidualnych kancelarii. Osoby takie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania własnej działalności i równocześnie same są płatnikami składek z tytułu swojego ubezpieczenia. W przypadku zatrudniania pracowników osoby takie są płatnikami "swoich składek" i składek opłacanych z tytułu zatrudniania pracowników. Zgodnie z brzmieniem przywołanego przepisu możliwość umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są płatnikami, czyli składek z tytułu osobistego wykonywania działalności gospodarczej (lub podobnej). Możliwość taka nie przysługuje już ubezpieczonemu/przedsiębiorcy w odniesieniu do należności z tytułu składek opłacanych za pracowników, zarówno w części finansowanej przez pracodawcę jak i przez pracownika. Niezasadne są zatem te zarzuty skargi, które wskazują na naruszenie § 2 pkt 3 ww. rozporządzenia, skoro nie miało zastosowania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalono.