I SA/Rz 22/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. I SA/Rz 22/22 Uzasadnienie Przedmiotem skargi M. K. (dalej: Skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z [...] grudnia 2020r., nr [...], stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020r. Decyzją z [...] lipca 2020r. nr [...], ZUS umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z [...] kwietnia 2020r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020r. Decyzja ta została doręczona Skarżącemu 29 lipca 2020r. Od ww. decyzji w dniu 30 listopada 2020r. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z 14 grudnia 2020r. ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wskazał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z uchybieniem terminu 14 – dniowego, który upłynął w dniu 12 sierpnia 2020r. M. K. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na powołaną na wstępie decyzję ZUS z [...] grudnia 2020r. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że dopiero w dniu 23 listopada 2020r. w oddziale ZUS dowiedział się, że nie spełnił ustawowych wymogów niezbędnych do ubiegania się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, w postaci złożenia dokumentów rozliczeniowych. Pozostawał w przekonaniu, że system automatycznie utworzy miesięczne dokumenty rozliczeniowe. W związku z powyższym, w dniu 30 listopada 2020r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto skarżący wskazał, że został zwolniony z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia za kwiecień i maj 2020r., gdyż organ zastosował zasadę "przyjaznej interpretacji przepisów" wynikającą z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z wyjątkiem nie mającym zastosowania w sprawie). Po myśli art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego - ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. - Dz. U. z 2021r. poz. 735 ze zm.; dalej: K.p.a.) lub innych przepisach. Rozpoznając sprawę w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd z urzędu, w ramach dokonywanej kontroli zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę kwestię naruszenia prawa procesowego, które jest wystarczającą podstawą do uchylenia rozstrzygnięcia objętego skargą. Kontroli Sądu została poddana decyzja ZUS z [...] grudnia 2020r., stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021r. poz. 423 ze zm.) - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W niniejszej sprawie decyzja pierwszej instancji z [...] lipca 2020r. została doręczona Skarżącemu w dniu 29 lipca 2020r., a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożono 30 listopada 2020r., czyli po upływie 14-dniowego terminu. Uchybienie terminu jest zatem niewątpliwe. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie doszło jednak do naruszenia art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001r., sygn. V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997r., sygn. SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że wprawdzie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony po upływie 14-dniowego terminu od otrzymania decyzji, to jednak organ powinien poinformować stronę o skutkach procesowych złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uchybieniem terminu i możliwości złożenia wniosku o jego przywrócenie. Obowiązku tego jednak organ nie zrealizował, czym naruszył przepis art. 9 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, o słuszności stanowiska w kwestii obowiązku informowania strony o skutkach związanych z uchybieniem terminu, świadczy obowiązujący od 16 grudnia 2020r. przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021r. poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach). Zgodnie z tą regulacją - w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). Sąd dostrzega, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji ([...] grudnia 2020r.) nie obowiązywał art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, to jednak regulacja ta wskazuje na dostrzeżenie przez ustawodawcę konieczności wprowadzenia regulacji prawnej mającej chronić wnioskodawców przed utratą m.in. prawa do zwolnienia z powodu niezachowania terminu. Tym samym wyznacza kierunek, który powinien być uwzględniany przy rozstrzyganiu spraw dotyczących zwolnień przewidzianych ustawą o szczególnych rozwiązaniach. Z treści instytucji przewidzianej w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach wynika, że dotyczy ona sytuacji, w której strona uchybiła terminowi zawitemu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, określonego w art. 129 § 2 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Powołany art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020r. poz. 491) i w dacie składania przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz rozpatrywania sprawy przez organ – nadal obowiązywał. ZUS nie poinformował jednak Skarżącego o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co w jaskrawy sposób naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu, a to stanowi naruszenie art. 9 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ, uwzględniając powyższą regulację, będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie. Nadmienić należy, że zawarte w skardze zarzuty Skarżącego, dotyczące decyzji z [...] lipca 2020 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec 2020 r., nie mogą być brane pod uwagę przez Sąd w tej sprawie, gdyż dotyczy ona kwestii procesowej, tj. uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 9 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ Skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych, nie przedłożono też zestawienia innych wydatków.