II SA/Gl 67/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński,, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. Prezydent Miasta S. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał kwotę świadczenia wychowawczego w wysokości 3500 zł. przyznanych M. B. (dalej jako strona lub skarżąca) za okres od 9 września 2020 r. do 3 marca 2021 r. na dziecko N. B. jako świadczenie nienależnie pobrane, które wraz z ustawowymi odsetkami podlega zwrotowi. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przybliżył okoliczności pobrania nienależnego świadczenia i podkreślono, że świadczenie podlega zwrotowi za okres, przez który stronie ono nie przysługiwało. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika K. J. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji jak również podniosła szereg zarzutów wobec decyzji organu pierwszej instancji. W odwołaniu tym podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która doprowadziła do wadliwego rozstrzygnięcia w sprawie jak również podniesiono błędną wykładnię art. 4 powyższej ustawy poprzez brak weryfikacji wydatków strony na utrzymanie dziecka. Nadto w odwołaniu tym wskazano na naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co doprowadziło do naruszenia zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa. Dodatkowo wskazano na naruszenie postanowień art. 10 w związku z art. 7 powyższego Kodeksu czyli zasady czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu poprzez brak zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego, wyjaśniającego wszystkie okoliczności sprawy. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiająca za zasadnością wniesionego środka odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach tego rozstrzygnięcia podkreślono, przepis leżący u podstaw wydanej decyzji został uchylony i nie może stanowić podstawy decyzji administracyjnej, a zatem ponownej analizy wymaga kwestia pobrania nienależnego świadczenia, nadto organ odwoławczy zobowiązał organ pierwszej instancji do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie, zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu i wydania stosownego rozstrzygnięcia. Prezydent Miasta S. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt. 6 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał kwotę świadczenia wychowawczego w wysokości 3500 zł. przyznanych M. B.(dalej jako strona lub skarżąca) za okres od 1 września 2020 r. do 31 marca 2021 r. na dziecko N. B. jako świadczenie nienależnie pobrane, które wraz z ustawowymi odsetkami podlega zwrotowi. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przybliżył wpierw dotychczasowy przebieg prowadzonego postępowania, jak również przedstawił stan faktyczny w sprawie, a w szczególności okoliczność związaną z tym, że córka strony nie zamieszkiwała wspólnie z nią we wskazanym powyżej okresie. W końcowej części uzasadnienia organ pierwszej instancji przywołał przepisy normujące kwestie pobrania nienależnego świadczenia wychowawczego. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika K. J. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Podkreślić należy, że odwołanie to jest zbudowane na analogicznej podstawie jak pierwsze w rozpoznawanej sprawie. W odwołaniu tym strona wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji jak również podniosła szereg zarzutów wobec decyzji organu pierwszej instancji. W odwołaniu tym podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która doprowadziła do wadliwego rozstrzygnięcia w sprawie jak również podniesiono błędną wykładnię art. 4 powyższej ustawy, poprzez brak weryfikacji wydatków strony na utrzymanie dziecka. Nadto w odwołaniu tym wskazano na naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co doprowadziło do naruszenia zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa. Nadto wskazano na naruszenie postanowień art. 10 w związku z art. 7 powyższego Kodeksu czyli zasady czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu poprzez brak zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego, wyjaśniającego wszystkie okoliczności sprawy. W odwołaniu tym zgłoszono szereg wniosków dowodowych w tym z potwierdzeń transakcji – przelewów dokonywanych przez skarżącą na opłaty związane z edukacją córki. Uwzględnienia dokumentacji dołączonej do odwołania a dotyczącej relacji strony z placówką oświatową i przesłuchania strony na okoliczność ustalenia pobierania świadczeń przez stronę zgodni z obowiązującymi regulacjami, a mianowicie w celu zaspokajania potrzeb córki. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiająca za zasadnością wniesionego środka odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, w tym podstawowe zarzuty sformułowane przez pełnomocnika strony wobec decyzji organu pierwszej instancji. Następnie stwierdzono, że kwota nienależnie pobranego świadczenia ustalona została w sposób prawidłowy, podobnie jak wysokość naliczonych ustawowych odsetek. W dalszej części uzasadnienia przybliżono stan faktyczny w sprawie z okresu ubiegania się przez stronę o przedmiotowe świadczenie, jak również z okresu pobierania tego świadczenia. W następstwie przeprowadzonej analizy organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji i uznał je za prawidłowe i mogące stanowić podstawę wydania kwestionowanej decyzji. W uzasadnieniu tym podkreślono, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest dbanie o środki publiczne, a strona była pouczona o obowiązku informowania o każdej zmianie jej sytuacji faktycznej mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Ponadto podkreślono, że w trakcie prowadzonego postępowania strona miała możliwość czynnego w nim udziału i wypowiedzenia się co do wszystkich okoliczności sprawy. Podkreślono, że we wskazanym okresie córka strony zamieszkiwała wspólnie z ojcem do momentu umieszczenia jej w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Z powyższą decyzja nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika adwokata K. Ja. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej powyższej decyzji zarzucono naruszenie prawa procesowego a w szczególności art. 77 § 1 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zarzucono naruszenie art. 7 w związku z art. 77 i art. 107 § 3 powyższego Kodeksu poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, nadto podniesiono zarzut naruszenia art. 80 tego Kodeksu poprzez przekroczenie granic swobodnego uznania przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji w zakresie pominięcia dowodów potwierdzających przekazywanie środków na rzecz utrzymania córki. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 10 w związku z art. 7 wskazanego Kodeksu poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji. W skardze tej wskazano na zarzut naruszenia art. 8 w związku z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie i zaniechanie dokonania wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, nadto podniesiono zarzut naruszenia art. 75 § 2 w związku z art. 80 powyższego Kodeku poprzez niewłaściwe zastosowanie i nie wzięcie pod uwagę znajdujących się w sprawie dokumentów. W skardze tej podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która doprowadziła do wadliwego rozstrzygnięcia w sprawie jak również podniesiono błędną wykładnię art. 4 powyższej ustawy, poprzez brak weryfikacji wydatków strony na utrzymanie dziecka. W motywach skargi przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością wniesionej skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze nie uznano je za zasadne i ich nie podzielono. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. Nr 329) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. W rozpoznawanej sprawie istota sporu między skarżącą a organami administracji publicznej obu instancji sprowadza się do tego, czy w sytuacji faktycznej występującej w tej sprawie zasadnym było wydanie decyzji stwierdzającej pobranie nienależnego świadczenia i domagania się od strony zwrotu tego świadczenia. Udzielenie odpowiedzi na tak postawione pytanie wymaga wpierw odwołania się do regulacji prawnych dotyczących wymogów, które należy spełniać, aby móc otrzymywać przedmiotowe świadczenie jak również do przybliżenia przesłanek pobrania nienależnego świadczenia. Stosownie do postanowień art. 4 ust. 1 i 2 pkt. 1 przywoływanej na wstępie ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Z treści przywołanego przepisu wprost wynika, że otrzymywanie powyższego świadczenia uzależnione jest od faktu wspólnego zamieszkiwania dziecka z rodzicem oraz pozostawanie dziecka na jego utrzymaniu. Podkreślić należy, że ustawodawca w omawianym zakresie odnosi się wyłącznie do elementów związanych ze stanem faktycznym, natomiast pomija całkowicie uwarunkowania prawne związane z unormowaniem sytuacji dziecka i tego, przy którym rodzicu dziecko winno przebywać. Stosownie natomiast do postanowień art. 25 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych, od organu, który przyznał świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie organy administracji jako przesłankę pobrania nienależnego świadczenia wskazały treść art. 25 ust. 2 pkt. 6 przedmiotowej ustawy, a zatem ostatnią z powyżej wymienionych. Po przywołaniu stanu normatywnego w sprawie odwołać należy się do stanu faktycznego obowiązującego w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca stosowny wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego złożyła 4 lipca 2019 r. i w treści tego wniosku zamieszczone było pouczenie o konsekwencjach związanych z niepoinformowaniem organu o zmianie sytuacji osobistej mającej wpływ na prawo do tego świadczenia. W oświadczeniu zalegającym w aktach sprawy skarżąca podała, że w okresie wskazanym w decyzji, czyli od września 2020 r. do marca 2021 r. córka przebywała u ojca a ona pokrywała jej wydatki związane z edukacją, a w szczególności zajęcia dodatkowe. W świetle tak zgromadzonego materiału dowodowego organy administracji publicznej uznały, że skarżąca pobrała nienależne świadczenie, ponieważ we wskazanym okresie czasu nie zamieszkiwała wspólnie z córką i nie zaspokajała jej potrzeb życiowych. W świetle poczynionych ustaleń organy te uznały że w sprawie tej wyczerpana została przesłanka pobrania nienależnego świadczenia przewidziana treścią art. 25 ust. 2 pkt. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Odwołując się do wskazanej przesłanki należy mieć w polu widzenia stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że od strony przedmiotowej dla zastosowania przywoływanej normy wystarczające jest, że świadczenie wychowawcze wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia. Regulacja ta nie wymaga natomiast, by osoba pobierająca świadczenie kwalifikowała się jakimkolwiek szczególnym rodzajem lub natężeniem winy. (zob. wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 604/21, Lex nr 3319720). W konsekwencji uznać należy, że organy administracji w ramach prowadzonego postępowania w sposób poprawny ustaliły stan faktyczny i podjęły rozstrzygnięcie, które nie narusza obowiązujących regulacji prawnych. W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącej zarzucił kontrolowanym decyzjom naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Tak skonstruowany zarzut nie jest zasadny i nie jest trafny. W ocenie składu orzekającego organy administracji publicznej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego ustaliły te okoliczności, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia i co równie istotne zostały one przez skarżącą w ramach tego postępowania potwierdzone w jej oświadczeniu złożonym w ramach ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego. W skardze podniesiono zarzut naruszenia art. 7 w związku z art. 77 i art. 107 § 3 powyższego Kodeksu poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Tak sformułowany zarzut nie może być uwzględniony, ponieważ organ administracji pierwszej instancji wystąpił do skarżącej o przedłożenie stosownej dokumentacji i w trakcie tego postępowania taka dokumentacja przez pełnomocnika skarżącej została przedłożona i podlegała ona ocenie wypowiadających się w sprawie organów administracji publicznej. Zauważyć należy, że dokumentacja, która została przedłożona przez skarżącą i jej pełnomocnika nie dała podstaw dla ustalenia, że skarżąca partycypowała w kosztach utrzymania córki. Z dokumentacji tej wynika jedynie, że skarżąca interesowała się postępami córki w edukacji oraz ponosiła w tym zakresie pewne wydatki, przy czym nie były to wydatki odpowiadające wysokości świadczenia wychowawczego. Stwierdzenia takie wynika z przedłożonych przez pełnomocnika skarżącej dokumentacji. Jako kolejny podniesiono zarzut naruszenia art. 80 tego Kodeksu poprzez przekroczenie granic swobodnego uznania przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji w zakresie pominięcia dowodów potwierdzających przekazywanie środków na rzecz utrzymania córki. Tak sformułowany zarzut nie jest zasadny, ponieważ dokumentacja przekazana przez pełnomocnika skarżącej ogniskowała się wokół zagadnień nieobecności córki na zajęciach lekcyjnych i braku sprawowania należytego nadzoru w tym zakresie. O wydatkach na edukację można uzyskać informację jedynie w oświadczeniu skarżącej zalegającym w aktach sprawy, ale z oświadczenia tego nie wynika jakie to były kwoty jak również kiedy były one uiszczane. W konsekwencji nie można organom administracji stawiać zasadnego zarzutu naruszenia granic swobodnego uznania, skoro w tym zakresie strona postępowania administracyjnego nie przedłożyła żadnego istotnego dokumentu. Dodatkowo w skardze podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 10 w związku z art. 7 wskazanego Kodeksu poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji. Tak sformułowany zarzut nie jest trafny i zgodny ze stanem rzeczywistym, ponieważ wbrew twierdzeniom pełnomocnika organy administracji publicznej zagwarantowały skarżącej czynny udział w postępowaniu administracyjnym przez nie prowadzonym. W skardze tej wskazano na zarzut naruszenia art. 8 w związku z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie i zaniechanie dokonania wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Tak zbudowany zarzut nawiązuje do wcześniej analizowanych i nie wprowadza w tym zakresie żadnych nowych elementów, a tym samym nie może być uwzględniony. W analogiczny sposób odnieść należy się do zarzutu naruszenia art. 75 § 2 w związku z art. 80 powyższego Kodeku poprzez niewłaściwe zastosowanie i nie wzięcie pod uwagę znajdujących się w sprawie dokumentów. W skardze tej podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która doprowadziła do wadliwego rozstrzygnięcia w sprawie. Tak sformułowany zarzut nie jest zasadny i przy analizie treści art. 25 przedmiotowej ustawy zostało wykazane, że organy administracji publicznej podejmujące kontrolowane decyzje nie dopuściły się jego naruszeń. W rozpoznawanej skardze podniesiono błędną wykładnię art. 4 powyższej ustawy, poprzez brak weryfikacji wydatków strony na utrzymanie dziecka. Zarzut ten jest o tyle zastanawiający, że w trakcie prowadzonego postępowania skarżąca nie wykazała ponoszenia wydatków na utrzymanie córki. Zauważyć przy tym należy, że organ pierwszej instancji występował do skarżącej ze stosownym wezwaniem, natomiast w trakcie prowadzonego postępowania skarżąca nie udokumentowała ponoszonych wydatków. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że faktycznie na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek prowadzenia postępowania administracyjnego, jednakże strona musi mieć świadomość tego, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na niej. Wskazany organ w tym zakresie nie dysponuje możliwościami uzyskania stosownych dowodów we własnym zakresie, albowiem wszystkie one pozostają w dyspozycji strony i tylko od jej woli zależy, czy zostaną one przez organ administracji zgromadzone czy też nie. Skoro dokumenty i dowody potwierdzające ponoszenie wydatków na utrzymanie córki znajdują się w dyspozycji strony, to tym samym ona jest zobowiązana do ich udostępnienia skoro powołuje się na wynikające z nich konsekwencje. W konkluzji tej części rozważań przyjdzie stwierdzić, że skoro strona tych okoliczności nie wykazała, pomimo stosownego wezwania ze strony organu administracji, to organ ten ocenia materiał dowodowy w oparciu o te dokumenty i dowody, które był w stanie zgromadzić w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.