I OW 212/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia NSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Wójta Gminy Pomiechówek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Pomiechówek a Wójtem Gminy Gostynin w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji dotyczącej umieszczenia małoletniego K. D. w domu pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży postanawia: wskazać Wójta Gminy Gostynin jako organ właściwy w sprawie. . Wójt Gminy Pomiechówek, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy Gostynin w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia sprawy dotyczącej umieszczenia małoletniego K. D. w domu pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że małoletni K. D., ur. 25 kwietnia 2004 r., został umieszczony od 9 września 2011 r. w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej typu rodzinnego "[...]" w miejscowości R. w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt III RNsm 156/10. Wskazano, że małoletni jest upośledzony intelektualnie w stopniu umiarkowanym. Jego rodzice są pozbawieni władzy rodzicielskiej. Podano, że przed umieszczeniem w w/w placówce, małoletni mieszkał pod adresem [...] (gmina Pomiechówek). Wnioskujący organ podał, że od dnia 30 września 2019 r. opiekunem prawnym małoletniego jest J. B., zam. w Gostyninie przy ul. [...]. Opiekunka złożyła do Sądu Okręgowego w Płocku wniosek o ubezwłasnowolnienie całkowite małoletniego po ukończeniu przez niego 18 roku życia. Tenże Sąd postanowieniem z dnia 14 września 2021 r. zezwolił J. B. na dokonanie czynności w imieniu małoletniego w przedmiocie zabezpieczenia (umieszczenie małoletniego w domu pomocy społecznej bez jego zgody). Wójt Gminy Pomiechówek wskazał ponadto, że w dniu 4 października 2021 r. J. B. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gostyninie wniosek o umieszczenie w/w małoletniego w domu pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży. Pismem z dnia 21 października 2021 r. Kierownik GOPS w Gostyninie przekazał przedmiotowy wniosek według właściwości do Ośrodka Pomocy Społecznej w Pomiechówku. Podstawą przekazania był art. 101 ust. 2 a ustawybz dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm. – dalej "u.p.s."). Podano przekazująca wniosek Gmina Gostynin powołała się na art. 101 ust.6 u.p.s. Wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu Wójt Gminy Pomiechówek, powołał się na art. 59 ust. 1 u.p.s., wskazując, że decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Podkreślono, że w niniejszej sprawie osobą, która ma być skierowana do domu pomocy społecznej jest osoba całkowicie ubezwłasnowolniona, która posiada opiekuna prawnego. Wskazano, że zgodnie z art. 27 K.c., miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. W niniejszej zaś sprawie opiekun prawny małoletniego – J. B. – mieszka w miejscowości [...], gmina Gostynin. Wobec tego, zdaniem wnioskodawcy, organem właściwym do rozpoznania mniejszej sprawy jest Wójt Gminy Gostynin – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Gostyninie. W odpowiedzi na powyższy wniosek, Wójt Gminy Gostynin, reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gostyninie, przytoczył treść art. 101 ust. 2a u.p.s. oraz wskazał, że zgodne z art. 191 ust. 1 pkt 1 i ust. 9 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (ust. 1 pkt 1), a w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1 (ust. 9). Wobec tego, Wójt Gminy Gostynin stwierdził, że organem właściwym w niniejszej sprawie jest Wójt Gminy Pomiechówek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Pomiechówek, a Wójtem Gminy Gostynin w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie umieszczenia małoletniego K. D. w domu pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży. Wójt Gminy Gostynin przekazując wniosek powołał się na art. 101 ust.2a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Z treści tego przepisu wynika, że dla jego zastosowania konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze - osoba wnioskująca o umieszczenie w domu pomocy społecznej musi przebywać w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub w domu pomocy społecznej; po drugie - osoba wnioskująca musi przebywać w ww. ośrodkach na podstawie umowy cywilnej. Natomiast z akt sprawy wynika, że małoletni K. D. został umieszczony w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej typu rodzinnego "[...]" w Gostyninie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim ( sygn. akt III OPm 20/05) oraz skierowania wydanego przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie. Już z tego powodu przepis art.101 ust.2a ustawy o pomocy społecznej nie mógł mieć zastosowania (por. uzasadnienie projektu zmian u.p.s. polegających na wprowadzeniu art.101 ust. 2 a mocą art. 1 pkt 20 ustawy nowelizującej z dnia 15 kwietnia 2021, Dz.U. poz. 803). Nie ma również zastosowania w sprawie art. 101 ust. 6 u.p.s., gdyż małoletni nie został skierowany do jednostki przez żadną gminę. Organ właściwy należy zatem ustalić na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s., jako że zainteresowany nie jest osobą bezdomną (art. 101 ust. 2 u.p.s.). Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Choć ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że przez miejsce zamieszkania – zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w art. 25 K.c. – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Podkreślić jednak należy, że ustalenie to dotyczy osoby fizycznej, mającej pełną zdolność do czynności prawnych. Natomiast w odniesieniu do osób ograniczonych w tej zdolności lub jej nie posiadających, zastosowanie ma art. 27 K.c., z którego wynika, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. W niniejszej sprawie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 5 września 2019 r. ustanowiona została opieka prawna, a funkcję opiekuna prawnego powierzono J. B. zamieszkałej w [...], gminie Gostynin. Wobec tego, to według miejsca zamieszkania opiekuna należy w niniejszej sprawie ustalać właściwą miejscowo gminę. Skoro zatem opiekun prawny małoletniego mieszka na terenie Gostynina, to tym samym, jako organ właściwy w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży, należało wskazać Wójta Gminy Gostynin. Należy również podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy jest wskazanie organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie skierowania małoletniego do domu pomocy społecznej, nie zaś wskazanie powiatu, który ponosi wydatki określone w art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( tj. Dz.U. 2022,poz. 447), na co wskazywano w odpowiedzi na wniosek. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.