II SA/Gl 1683/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi E.T. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kserokopii oryginału aktu urodzenia potwierdzonej za zgodność z oryginałem 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Obecnie skarżąca E. T. wnioskiem z dnia 28 czerwca 2021 r. zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. o wydanie wskazanych w tym wniosku kserokopii dokumentów dotyczących jej małoletniego syna G. C., w tym poświadczonej za zgodność kolorowej kserokopii oryginału aktu urodzenia. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Z. odmówił wydania kserokopii wnioskowanego oryginału aktu urodzenia. W pozostałym zakresie objętym wnioskiem skarżącej, organ I instancji wydał żądane dokumenty. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła m.in., iż organ I instancji nie wskazał przepisów, które zakazują wydawania kserokopii poświadczonych za zgodność z oryginałem aktów urodzenia. Powołała się na art. 51 ust. 3 Konstytucji RP oraz na art. 73 § 2 k.p.a oraz wskazała na nieuzasadnione jej zdaniem praktyki odmowy wydawania dokumentów w analogicznych sprawach. Rozpoznając to odwołanie Wojewoda Śląski, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, uchylił w całości decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył przepisy art. 26 ust. 4, art. 44 ust. 1 i art. 130 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 709), zwanej dalej p.a.s.c. Odwołał się też do rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 18 kwietnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 698). Dalej organ wskazał, że organy administracji działają na podstawie i w granicach prawa. Organy administracji nie posiadają swobody wyboru formy działania, ale podejmują działania w takiej formie, jaka wynika z przepisów prawa. W odniesieniu do organów administracji publicznej nie obowiązuje zasada, że mogą one podejmować każde działanie, które nie jest zabronione przez przepisy prawa. Z uwagi na to, że skarżąca wniosła o wydanie dokumentu, który nie mieści się w katalogu czynności, które może podejmować kierownik urzędu stanu cywilnego na podstawie obowiązującego prawa, niniejszej sprawy nie można zakończyć wydaniem decyzji merytorycznej, a żądania skarżącej dotyczące wydania kserokopii aktu urodzenia nie mają oparcia w żadnym z przepisów ustawy. Z kolei art. 73 k.p.a. w ocenie organu nie znajduje zastosowania albowiem dokument, którego żąda wnioskodawczyni nie jest dokumentem wytworzonym w wyniku postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie. Na koniec organ odwoławczy uzasadnił powody i podstawę prawną, dla których postępowanie przed organem I instancji należało w takiej sytuacji umorzyć. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła dowolność interpretacji przepisów prawa przez Wojewodę Śląskiego, nie mającą uzasadnienia w przepisach, na które się powołuje, tym samym działania na szkodę uprawnionych wnioskujących o wydanie kserokopii z akt stanu cywilnego (akt zbiorowych). Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zarzutów i wniosków skargi, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazała, że spora część urzędów stanu cywilnego w Polsce, na terenie różnych województw, bez problemu wydaje kserokopie i nie powołuje się na brak podstaw prawnych. Nie może zatem istnieć na terenie RP sytuacja, iż ten sam przepis interpretowany jest inaczej przez każdego kierownika USC czy wojewodę. W ocenie skarżącej istotnym jest również fakt, iż żaden z organów orzekających w niniejszej sprawie nie podaje jako podstawy odmowy stanu technicznego/ faktycznego ksiąg, ani ewentualnego zagrożenia dla ich stanu, które mogłaby spowodować czynność odwzorowania dokumentu. Skarżąca uznaje zatem, że nie istnieje przeciwwskazanie do dokonania odwzorowania cyfrowego przez urzędnika, umieszczenia go w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego oraz wydania wnioskowanej kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W konkluzji stwierdził, że brak jest obecnie obowiązujących przepisów prawa, pozwalających organowi administracji publicznej na rozpoznanie w toku postępowania administracyjnego wniosku skarżącej o wydanie poświadczonej za zgodność kserokopii oryginału aktu urodzenia. Na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2022 r. skarżąca podtrzymała skargę. Z kolei pełnomocnik organu odwoławczego wniosła o oddalenie skargi. Oświadczyła przy tym, że istnieje techniczna możliwość odwzorowania aktu stanu cywilnego, którego oryginał jest wpisany w księgach – nie ma jednak prawnej możliwości, aby tak odwzorowany dokument poświadczyć za zgodność z oryginałem i wydać stronie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości. Istotą sporu jest natomiast to, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca mogła się skutecznie domagać od Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego wydania poświadczonej kserokopii aktu urodzenia jej syna. Rozważania w tej kwestii rozpocząć wypadnie od przypomnienia, że prawo dostępu strony do dotyczących jej urzędowych dokumentów i zbiorów danych, jest konstytucyjnie zagwarantowanym prawem podmiotowym jednostki. Zgodnie bowiem z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Już w tym miejscu stwierdzić zatem przyjdzie, że błędne jest stanowisko organu odwoławczego, jakoby postępowanie w przedmiocie wydania uwierzytelnionej kserokopii aktu urodzenia było postępowaniem bezprzedmiotowym i podlegało umorzeniu. Wbrew twierdzeniom tego organu nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Prawo dostępu do urzędowych dokumentów i zbiorów danych obejmuje również kserokopie tych dokumentów, co stanowi przedmiot żądania skarżącej w niniejszej sprawie. W tej sytuacji mamy do czynienia ze sprawą administracyjną, w której pozytywne rozpatrzenie wniosku skutkować winno dokonaniem czynności materialno-technicznej, zaś negatywne – wydaniem decyzji odmownej. Przechodząc do istoty sporu, wrócić przyjdzie do treści art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, który w pełnym brzmieniu stanowi, że każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych, a ograniczenie tego prawa może określić ustawa. Tak ujęte prawo podmiotowe nie ma charakteru absolutnego, wszak ograniczenie tego prawa może ustanawiać jedynie ustawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 października 2005 r., sygn. akt K 31/04 (OTK-A z 2005 r., Nr 9, poz. 103) wskazał, że tego rodzaju ograniczenia nie mogą być kształtowane dowolnie, a przede wszystkim - że posłużenie się tego rodzaju techniką legislacyjną (podstawa do ograniczenia prawa umieszczona w przepisie formułującym szczegółowe prawo konstytucyjne) jest równoznaczne z uchyleniem generalnej zasady wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Ograniczenia konstytucyjnego prawa dostępu do urzędowych dokumentów muszą wynikać z zasady proporcjonalności, o której mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji, i znaleźć tam uzasadnienie. Mogą więc być ustanowione wyłącznie w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Z kolei w wyroku z dnia 30 lipca 2014 r., sygn. akt K 23/11 (OTK-A z 2014 r., Nr 7, poz. 80), Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw muszą być precyzyjnie unormowane w ustawie. Chodzi jednak nie tylko o formalne umiejscowienie przepisu ograniczającego w akcie normatywnym o randze co najmniej ustawy, ale również o "jakość" tego unormowania, które musi zapewniać przewidywalność rozstrzygnięć organów władzy publicznej wobec jednostek. Przepisy ustawowe ograniczające konstytucyjne wolności lub prawa muszą być sformułowane w sposób pozwalający jednoznacznie ustalić, kto i w jakiej sytuacji podlega ograniczeniom przez organy państwa; muszą być na tyle precyzyjne, by je stosowano i interpretowano w jednolity sposób; wreszcie muszą być tak ujęte, by zakres ich zastosowania obejmował wyłącznie sytuacje, w których racjonalny ustawodawca zamierzał wprowadzić regulację ograniczającą korzystanie z konstytucyjnych wolności i praw. Mając na uwadze tak rozumianą istotę ograniczeń konstytucyjnie zagwarantowanych praw podmiotowych, stwierdzić przyjdzie, że ani powoływane przez organy przepisy ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, ani też inne przepisy tej ustawy, nie zawierają takich ograniczeń w odniesieniu do przedmiotu żądania skarżącej. Wręcz przeciwnie: zgodnie z art. 124 ust. 6 p.a.s.c., akt stanu cywilnego sporządzony w księdze stanu cywilnego prowadzonej na podstawie przepisów dotychczasowych można zamieścić w rejestrze stanu cywilnego, jako odwzorowanie cyfrowe, jako akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. Z kolei w myśl art. 26 ust. 4 pkt 2 p.a.s.c., dokumenty z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy, lub osoby mającej interes prawny, mogą być wydawane w postaci kopii albo wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego podpisem własnoręcznym. Powyższe, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie nie tylko brak było ograniczeń w udostępnieniu skarżącej wnioskowanej kopii, ale wręcz z powołanych przepisów taka możliwość wynika. Akt urodzenia syna skarżącej, o którego poświadczoną kopię wnioskowała, jest aktem sporządzonym w księdze stanu cywilnego prowadzonej na podstawie przepisów dotychczasowych. Ponadto, jak wynika ze złożonego na rozprawie oświadczenia pełnomocnika organu odwoławczego, istnieje techniczna możliwość odwzorowania aktu stanu cywilnego, którego oryginał jest wpisany w księgach. Z kolei o możliwości wydania stronie poświadczonego za zgodność z oryginałem takiego dokumentu wprost stanowi art. 26 ust. 4 pkt 2 p.a.s.c. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie niewłaściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, a dodatkowo organ odwoławczy naruszył art. 105 § 3 k.p.a., co w efekcie doprowadzić musiało do uchylenia kontrolowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się uiszczony przez skarżącą wpis od skargi. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej organy będą miały na uwadze przedstawioną ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.).