I GZ 108/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2433/21 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego i nakazu ściągnięcia nieuiszczonego wpisu sądowego w sprawie ze skargi [...] na informację Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 grudnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2433/21 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych, umorzył postępowanie sądowe oraz nakazał ściągnąć od organu na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) kwotę 200 złotych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że organ uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie we własnym zakresie i przywrócił wniosek spółki o przyznanie pomocy finansowej. Zdaniem Sądu zachodziła w tej sprawie podstawa do obciążenia organu obowiązkiem pokrycia kosztów postępowania, bo organ zastosował instytucję autokontroli, o której mowa w art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.". Zażalenie na to postanowienie wniosła [...] zarzucając mu naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie że w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające rozpoznanie sprawy pomimo nieuiszczenia przez skarżącą wpisu sądowego od skargi, art. 220 § 1 i § 3 oraz art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji w której nieuiszczenie przez skarżącą wpisu sądowego od skargi powinno spowodować wezwanie do uiszczenia opłaty, a w razie bezskutecznego upływu terminu na wykonanie wezwania – odrzucenie skargi oraz art. 223 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezasadne zastosowanie i uznanie, że organ ma obowiązek ponoszenia wpisu od skargi w tej sprawie. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 223 § 2 p.p.s.a. jeżeli nie została uiszczona należna opłata ,sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę. Przepis ten został w sprawie niniejszej zastosowany w sposób prawidłowy. Z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. wynika zasada odpłatności postępowania sądowego, przy czym to, która ze stron ponosi koszty sądowe i szerzej – koszty postępowania zależy od jego wyniku. Wyjaśnić należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada odpowiedzialności za rezultat procesu obowiązuje tylko częściowo, bo – wyjąwszy postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – pozostaje on ograniczona podmiotowo i przedmiotowo. Zgodnie bowiem z art. 200 p.p.s.a. w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym w przypadku oddalenia skargi spoczywający na skarżącym ciężar pokrycia kosztów postępowania ograniczony jest do wpisu sądowego oraz ewentualnie kosztów ustanowienia własnego pełnomocnika. Natomiast w przypadku uwzględnienia skargi, organ administracji, którego działanie bądź zaniechanie stanowiło przedmiot wniesionego do sądu środka prawnego ponosi pełne koszty procesu, obejmujące nie tylko wpis od skargi i koszty reprezentacji organu w postępowaniu, ale i wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, o ile taki został ustanowiony. Wskazany mechanizm rozłożenia kosztów postępowania podyktowany jest potrzebą zapewnienia szerokiego dostępu do sądu w sporach o legalność działań władzy wykonawczej. Jej realizacja wyraża się w minimalizacji ryzyka finansowego dla skarżącego w razie przegranej w tym procesie, a jednocześnie zagwarantowaniu jednostce zwrotu pełnych kosztów poniesionych w związku z prowadzeniem sprawy w przypadku wygranej. Trudno wyobrazić sobie to, by w demokratycznym państwie prawnym skarżący zmuszony był ponosić koszty procesu, w wyniku którego skierowane wobec jednostki działanie administracji zostało przez sąd uznane za bezprawne. W tej sprawie koszty postępowania ograniczone były do kosztów sądowych i obejmowały wpis od skargi, którego obowiązek uiszczenia powstał już z chwilą wniesienia skargi i nie wygasł w związku z zastosowaniem przez organ unormowanej w art. 54 § 3 p.p.s.a. instytucji autokontroli oraz stanowiącego tego rezultat umorzenia postępowania sądowego. Wynikający z uwzględnienia skargi obowiązek organu pokrycia kosztów postępowania nie zależy od trybu ani momentu, w których do zakończenia procesu dochodzi. Innymi słowy, uwzględnienie skargi przez organ we własnym zakresie nie niweczy obowiązku poniesienia kosztów postępowania, nawet jeżeli wpis sądowy nie został jeszcze przez skarżącego uiszczony. W takiej sytuacji bezprzedmiotowe byłoby wzywanie strony skarżącej do uiszczenia wpisu, bo wcześniej doszło do zmiany podmiotowej obowiązku jego pokrycia. Takie wezwanie byłoby zresztą bezcelowe, bo na skutek uwzględnienia skargi brak byłoby podstawy do zastosowania postulowanego przez organ rygoru odrzucenia skargi. Skoro sens prowadzenia postępowania przed sądem został skonsumowany przez działanie organu, skarga została już uwzględniona, to jej odrzucenie nie może wchodzić w grę. W tej szczególnej sytuacji zachodzi nie tylko negatywna przesłanka procesowa rozpoznania skargi przez sąd, ale również badania jej pod względem zupełności formalnej. Z tych przyczyn postanowienie Sądu pierwszej instancji zostało wydane prawidłowo. Ocena ta dotyczy zarówno orzeczenia o umorzeniu postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., jak i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania (art. 223 § 2 p.p.s.a.). Nie doszło zatem do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, a wskazywana przez autora zażalenia podstawa do odrzucenia skargi nie wystąpiła. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.