II SA/Bk 62/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości oraz zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na córkę za okres od maja do listopada 2016 r. oddala skargę Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. Decyzją nr [...] z [...] maja 2016 r. Wójt Gminy Z. przyznał J. R. zasiłki rodzinne na czworo dzieci, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres 2017/2018 W. R. złożył oświadczenie, z którego wynika, że w okresie od 10 marca 2016 r. do 25 listopada 2016 r. przebywał w Niemczech, gdzie pracował. Podał, że za pierwszy miesiąc po podjęciu zatrudnienia za granicą uzyskał dochód wysokości 1.400 euro. W związku z uzyskaniem informacji o wcześniejszym pobycie i pracy członka rodziny J. R. za granicą, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. wystąpił do Wojewody P. o ustalenie, czy w sprawie dzieci W. i J. R. w okresie pobytu ojca za granicą miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda P. w piśmie z 15 marca 2018 r. poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z., że w sprawie A., N., K. i N., w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenie społecznego w zakresie prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci. W następstwie tej informacji Wójt Gminy Z. decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...] zmienił decyzję z [...] maja 2016 r. o przyznaniu świadczeń wychowawczych w ten sposób, że uchylił decyzję na okres od 1 kwietnia do 31 listopada 2016 r., w pozostałym zakresie pozostawiając decyzję bez zmian. Następnie decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Wojewoda P. przyznał świadczenia wychowawcze na: córkę A. na miesiąc kwiecień 2016 r.; syna N. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r., syna K. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r.; córkę N. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. oraz odmówił przyznania świadczenia na córkę A. na okres od 1 maja 2016 r. Odmowę przyznania świadczeń organ uzasadnił przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego. Decyzja ta stała się ostateczna, bowiem odwołanie od niej złożone zostało z uchybieniem terminu (wyrok WSA w Białymstoku z [...] listopada 2018 r. [...], oddalający skargę strony na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do złożenia odwołania, stał się prawomocny z dniem [...] kwietnia 2019 r.). Zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wojewoda P. ustalił, że pobrane na córkę A. świadczenie wychowawcze za okres od maja do listopada 2016 r. w kwocie 3.500 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązał stronę do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 284,22 zł na dzień wydania skarżonej decyzji (wyłączono naliczenie odsetek za okres od 28.10.2017 r. do 11.09.2020 r.). Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie podnosząc, że mąż wyjeżdżając za granicę, może i w celach zarobkowych, nie poinformował jej o swoich zamiarach i planach. Odwołująca zarzuciła organowi, że nie przesłuchał jej męża na tę okoliczność oraz uwzględnił w dochodach osiągnięty przez męża za granicą dochód, mimo, że nie zasilił on dochodu rodziny. Z tych względów wniosła o uchylenie decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie niniejszej mamy do czynienia z przesłanką z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), a mianowicie z przyznaniem stronie świadczenia wychowawczego na skutek świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Wskazano, że z akt sprawy wynika, że jeden z członków rodziny strony - jej mąż W. R., w okresie od 10 marca 2016 r. do 25 listopada 2016 r. przebywał i pracował w Niemczech. W oświadczeniu złożonym 16 października 2017 r. podał, że z tytułu zatrudnienia za pierwszy miesiąc po podjęciu pracy uzyskał dochód wys. 1.400 euro. Składając w dniu 1 kwietnia 2016 r. wniosek o przyznanie świadczeń wychowawczych J. R. oświadczyła, że w roku 2015 oraz po tym roku, czyli w roku 2016, nie nastąpiło uzyskanie dochodu (strona 4 wniosku) oraz, że członek jej rodziny nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (strona 5 wniosku). Nadto do wniosku dołączono dwa oświadczenia z 1 kwietnia 2016 r. podpisane przez skarżącą i jej męża: dotyczące wielkości gospodarstwa rolnego (zał. nr 4) i o osiągniętych dochodach niepodlegających opodatkowaniu (zał. nr 2). W ten sposób, zdaniem Kolegium, strona wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia wychowawcze, bowiem z treści przedstawionych przez nią dokumentów wynikało, że W. R. przebywa w Polsce i nie uzyskał dochodów z pracy za granicą. W oparciu o takie dane stronie zostały przyznane świadczenia wychowawcze na dzieci. W trakcie postępowania strona wyjaśniała, że jej mąż opuścił rodzinę w styczniu 2016 r. nie informując gdzie się udaje, z jakiego powodu i w jakim celu. Nie powiadomił jej o wyjeździe do Niemiec w celu zarobkowym. O tej okoliczności strona dowiedziała się dopiero z decyzji organów. Ponieważ mąż nie zasilał budżetu domowego, strona uważała, że przebywa on w Polsce i nie pracuje. Ponadto strona wyjaśniła, że nie zgłaszała zaginięcia męża, nie występowała o zasądzenie alimentów na rzecz dzieci oraz nie podejmowała próby ustalenia jego miejsca pobytu. Odnosząc się do tych twierdzeń Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że J. R. utrzymywała kontakt ze swoim mężem przebywającym za granicą i współdziałała z nim w celu uzyskania zasiłków rodzinnych na dzieci. Podniesiono, że skarżąca kontaktowała się z przebywającym za granicą mężem także później, bowiem do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych z 28 października 2016 r. także zostały załączone oświadczenia podpisane przez skarżącą i jej męża. Fakt złożenia przez męża skarżącej podpisów na oświadczeniach składanych w trakcie jego pobytu za granicą jednoznacznie wskazuje, że J. R. pozostawała w kontakcie ze swoim mężem, bowiem informowała go o bieżącej sytuacji i potrzebach związanych z pozyskaniem środków na utrzymanie rodziny. Ponadto Kolegium wskazało, że z doświadczenia życiowego wynika, iż matka czwórki małych dzieci, które w dniu wyjazdu ich ojca miały od 6 m-cy do 9 lat, w sytuacji, gdyby nie znała jego losów, co najmniej podjęłaby działania zmierzające do ustalenia miejsca pobytu, upewniła się, że nie stało mu się nic złego, nie stał on się ofiarą jakiegoś tragicznego wypadku. Nie wiedząc, gdzie przebywa ojciec dzieci oraz czy i kiedy wróci do domu, zabiegałaby o uzyskanie środków utrzymania np. w postaci alimentów. Tymczasem strona nie podejmowała żadnych działań, co wskazuje, że znała miejsce pobytu męża. Zdaniem Kolegium znajdujące się w aktach sprawy dowody są wystarczające do sformułowania wniosku, że J. R. świadomie wprowadziła w błąd organ wypłacający jej świadczenia wychowawcze. Nawet bowiem gdyby uznać za prawdziwe twierdzenia strony co do braku kontaktu z mężem od stycznia 2016 r. i braku wiedzy o jego miejscu pobytu (czemu Kolegium, jak już wyżej wskazano, nie daje wiary), to należy stwierdzić, że i tak jej działanie należy określić jako świadome wprowadzenie w błąd organu, na skutek czego wypłacono jej nienależne świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko. Nie znając miejsca pobytu męża (jak twierdzi) składała bowiem oświadczenia o treści świadczącej o tym, że to miejsce pobytu jest jej znane i że nie znajduje się ono za granicą. Podczas pobytu męża za granicą strona dwukrotnie składała oświadczenia, w których stwierdzała, że mąż (ani żaden inny członek rodziny) nie przebywa za granicą i nie uzyskał dochodu. Nie podała natomiast, że nie ma wiedzy na temat miejsca pobytu męża i jego aktywności zawodowej, choć twierdzi, że taka właśnie była prawda. Powyższe, zdaniem jednoznacznie świadczy o tym, że spełniona została przesłanka w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego J. R. na pierwsze dziecko w okresie od 1 maja do 30 listopada 2016 r, za nienależnie pobrane świadczenie. Z tych względów zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji utrzymano w mocy. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosła J. R. i zarzuciła błędne przyjęcie, że powinna ona zwrócić rzekomo nienależnie pobrane pieniądze w przypadku kiedy jej mąż pozostawił ją i wyjechał za granicę nie informując jej ani najbliższych rodziny o tym fakcie. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem skarżącej, wydana w sprawie decyzja obarczona jest błędami moralnymi i nie może pozostać w obrocie prawnym. Podobnie jak w odwołaniu także w skardze strona podkreśliła, że mąż opuścił rodzinę w styczniu 2016 r., nikogo nie informując o swoich zamiarach i planach. W czasie pobytu za granicą nie przekazał rodzinie żadnych środków z wynagrodzenia uzyskanego za granicą. Zdaniem skarżącej twierdzenie, że wiedziała ona o losach swojego męża, a w szczególności o jego wyjeździe za granicę, jest chybiony i nie został potwierdzony żadnymi dowodami a organ jedynie wyciągnął wniosek poszlakowy. Skarżąca uważa, że w przedmiotowej sprawie trudno uznać, że swoim świadomym działaniem uzyskała nienależnie pobrane świadczenia. W jej ocenie świadczenia, które pobrała są znikome w porównaniu do "wyprowadzonych milionów przez rządzących w tym roku ministrów" i to tam należy upominać się o ich zwrot, a nie od matki samotnie wychowującej czwórkę dzieci, których ojciec pozostawił samych sobie. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 ze zm.) w okresie od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Na mocy art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 8 lutego 2020 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do skargi merytorycznie stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] listopada 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody P. z [...] września 2020 r., ustalającą że pobrane przez J. R. świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko (A.) za okres od maja do listopada 2016 r. w kwocie 3.500 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązującą stronę do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 284,22 zł na dzień wydania skarżonej decyzji Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Podstawę faktyczną natomiast stanowiło ustalenie, że wypłacona na rzecz skarżącej kwota świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko za okres od maja do listopada 2016 r. było nienależnie pobranym świadczeniem, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Przepis z art. 25 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby pobierającej świadczenie. Niewątpliwie, przesłanki wskazane w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że zaistniała podstawa określona w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Składając w dniu 1 kwietnia 2016 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego J. R. oświadczyła, że w roku 2015 oraz po tym roku, czyli w roku 2016, nie nastąpiło uzyskanie dochodu (k. 78v akt administracyjnych) oraz, że członek jej rodziny nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (k. 77 akt administracyjnych). Nadto do wniosku dołączono oświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego (załącznik nr 4 do wniosku k. 82 akt administracyjnych) oraz oświadczenie o osiągniętym dochodzie z działalności gospodarczej w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (załącznik nr 3 do wniosku k 80 akt administracyjnych), podpisane przez J. R. i jej męża W. R. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że W. R. złożył w dniu 16 października 2017 r. oświadczenie, że w okresie od 10 marca 2016 r. do 25 listopada 2016 r. przebywał w Niemczech, gdzie pracował. Podał, że za pierwszy miesiąc po podjęciu zatrudnienia za granicą uzyskał dochód wysokości 1.400 euro (k. 134 akt administracyjnych). Zestawienie powyższych okoliczności faktycznych bezsprzecznie świadczy o tym, że skarżąca nie podała we wniosku dochodu uzyskanego poza granicami RP, z tytułu podjęcia przez W. R. pracy w Niemczech w marcu 2016 r. Słusznie zatem organ odwoławczy stwierdził, że w ten sposób skarżąca wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenie wychowawcze, bowiem z treści przedstawionych przez nią dokumentów wynikało, że W. R. przebywa w Polsce i nie uzyskał dochodów z pracy za granicą. Słusznie również zdaniem sądu organy oceniły, że było to działanie świadome. Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności. Składając wniosek o przyznanie świadczenia i nie informując jednocześnie organu, że mąż pracuje poza granicami kraju, skarżąca zataiła w ten sposób istotne dla sprawy okoliczności, czym wypełniła przesłankę z art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy. Sąd uznał przy tym za całkowicie niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego twierdzenie skarżącej, że nie wiedziała, że jej mąż od 10 marca do 25 listopada 2016 r. przebywał i pracował w Niemczech. Skarżąca oświadczyła, że o tej okoliczności dowiedziała się dopiero z decyzji organów. Z zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego wynika, że niemożliwym jest aby skarżąca prowadząc wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe i wychowując czwórkę małych dzieci, które w dniu wyjazdu ich ojca miały od 6 m-cy do 9 lat, nie zapytała męża gdzie przebywa, gdy nie ma go w domu i gdzie pracuje. Okoliczności sprawy świadczą też o tym, że skarżącą musiała kontaktować się z przebywającym za granicą mężem, albowiem do wniosku dołączono oświadczenia podpisane przez męża. Dlatego też zdaniem sądu twierdzenia skarżącej stanowią jedynie jej linię obrony nie popartą żadnymi dowodami. Końcowo odnosząc się do stanowiska strony, że decyzje nie są moralne, wskazać należy, że sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej tylko pod kątem zgodność z prawem. Mając powyższe na uwadze i nie dostrzegając wad zaskarżonej decyzji, sąd - stosownie do art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił.