I SA/Kr 265/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Maja Chodacka WSA Paweł Dąbek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 grudnia 2021 r., nr: [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą w całości. Decyzją z 13 grudnia 2021 r., znak: [...] , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję własną z 9 września 2020 r., znak: [...] o odmowie przyznania A.P. (dalej: Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 9 września 2020 r. ZUS odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r., z uwagi na brak złożonego w terminie wniosku RDZ o zwolnienie z tego obowiązku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Skarżący podał, że złożył wniosek o zwolnienie i na potwierdzenie tego faktu załączył oświadczenie Ł.J. Skarżący w toku postępowania wniósł też o przesłuchanie Ł.J. w charakterze świadka na okoliczność złożenia przez Skarżącego 10 czerwca 2020 r., w urnie przy wejściu do Oddziału ZUS w T., wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres marzec - maj 2020 r. Decyzją z 26 października 2020 r., ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 9 września 2020 r., wskazując jako podstawę prawną art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, obecnie tekst jednolity poz. 1842 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że 16 października 2021 r. Skarżący złożył do protokołu wniosek o przesłuchanie Ł.J., na okoliczność złożenia wniosku RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności za okres marzec - maj 2020 r. w ustawionej przy wejściu do budynku Oddziału ZUS urny na dokumenty. ZUS, po przeprowadzeniu w oddziale czynności sprawdzających, nie stwierdził wpływu wniosku Skarżącego. Decyzja ta została zaskarżona przez Skarżącego do WSA w Warszawie (poprzednia właściwość miejscowa sądu), który wyrokiem z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 53/21, uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z 26 października 2020 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że ZUS nie ustalił istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, czy Skarżący złożył w terminie wniosek o zwolnienie z opłacania składek. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Skarżący kwestionował ustalenie organu w tym zakresie i twierdził, że oryginał wniosku, o treści utrwalonej w kserokopii przesłanej do oddziału ZUS przy piśmie z 12 sierpnia 2020 r., został złożony przez niego osobiście, fizycznie w oddziale ZUS, w wymaganym terminie, poprzez wrzucenie pisma do przeznaczonego do tego celu pojemnika, wystawionego w siedzibie oddziału ZUS. Zdaniem WSA w Warszawie pominięcie przeprowadzenia wnioskowanego przez Skarżącego dowodu z zeznań świadka stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wyraźnie zaznaczono w uzasadnieniu wyroku, ZUS nie mógł odmówić przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez Skarżącego na fakt istotny dla rozstrzygnięcia sprawy tylko z tego powodu, że dokonał już odmiennych ustaleń w oparciu o inne dowody, przeprowadzone z urzędu. Dopiero po przeprowadzeniu wnioskowanego przez Skarżącego dowodu na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy ZUS może oceniać wiarygodność tego dowodu i stosownie do art. 80 k.p.a. jest zobligowany do dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ponownie rozpoznając sprawę, ZUS opisaną na wstępie decyzją z 13 grudnia 2021 r., utrzymał własną decyzję odmowną wydaną w pierwszej instancji z 9 września 2020 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia ZUS podtrzymał wyrażone wcześniej przez siebie stanowisko, że przedmiotowa deklaracja Skarżącego nie została w ogóle złożona. Szczegółowo opisana została procedura składania wniosków do urny i jej opróżniania przez dwóch pracowników, co zdaniem ZUS praktycznie wyłącza możliwość zagubienia wniosku Skarżącego. W omawianej sprawie dodatkowe postępowanie wyjaśniające polegało na kilkakrotnym przeszukaniu wszystkich wniosków związanych z "Tarczą antykryzysową", nie tylko o symbolu RDZ - złożonych do ZUS we wskazanym przez Skarżącego okresie. W związku z powyższym stwierdzono, że wzięto pod uwagę wyjaśnienia Skarżącego z jednoczesnym uznaniem, że zebrany materiał dowodowy potwierdza brak złożenia wniosku RDZ do dnia 30 czerwca 2020 r. W związku z powyższym Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, jak i niezastosowanie się do wskazań WSA w Warszawie zawartych w wyroku do sygn. akt V SA/Wa 53/21. Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium legalności Sąd uznał, że podlega ona uchyleniu, ponieważ została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), jak i art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej: k.p.a.). W pierwszej kolejności należy zaakcentować, ze w tej sprawie wypowiedział się już WSA w Warszawie, który wyrokiem z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 53/21, uchylił decyzję ZUS z 26 października 2020 r. o odmowie zwolnienia Skarżącego z opłacania składek za wskazany okres. Zgodnie natomiast z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie). W uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano, że kwestią sporną, istotną dla rozstrzygnięcia, było ustalenie czy Skarżący złożył w terminie wniosek o zwolnienie z opłacania składek. Zdaniem WSA w Warszawie, jak już zostało to wcześniej zaprezentowane, ZUS nie mógł odmówić przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez Skarżącego na fakt istotny dla rozstrzygnięcia sprawy tylko z tego powodu, że dokonał już odmiennych ustaleń w oparciu o inne dowody, przeprowadzone z urzędu. Dopiero po przeprowadzeniu wnioskowanego dowodu na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy, ZUS może oceniać wiarygodność tego dowodu i stosownie do art. 80 k.p.a. jest zobligowany do dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Rozpatrując sprawę ponownie, ZUS przeprowadził wprawdzie wnioskowany dowód z przesłuchania świadka, lecz nie podejmując nawet próby jego oceny, powtórzył w istocie swoje dotychczasowe twierdzenia, z których wynika, że sposób odbierania korespondencji znajdujących się w wystawionych urnach, czynił niemożliwym zagubienie złożonego przez Skarżącego wniosku. Prowadzi to do jednoznacznego wniosku, że ZUS nie wykonał wiążących go wytycznych, gdyż nie dokonał oceny przeprowadzonego dowodu. Można wobec powyższego przyjąć, że ZUS będąc związanym stanowiskiem WSA w Warszawie o konieczności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka, dowód taki przeprowadził, choć i tak, jak wynika to z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie miało to żadnego znaczenia dla ZUS. Ponownie bowiem wskazano, że nie jest możliwym, aby Skarżący złożył wniosek, gdyż zapewniono taki sposób odbioru korespondencji, że żaden z wniosków nie mógł zostać zagubiony. Słusznie w tym kontekście podnosi Skarżący, że ZUS podał w istocie, jak być powinno, nie zaś, jak było w rzeczywistości. Podkreślić należy, że samo przesłuchanie świadka, nie czyni zadość wykonania zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku. Zostało w nim bowiem również zawarte wskazanie, że dowód taki powinien podlegać ocenie na podstawie art. 80 k.p.a. Ocena taka nie została już jednak dokona. Przytoczono jedynie zasadniczą treść zeznań świadka, lecz nie zostało już podane, czy zeznania te uznać należy za wiarygodne, czy też za niewiarygodne i dlaczego. Pomijając już, że zaniechanie ZUS stanowi naruszenie art. 153 p.p.s.a., gdyż nie wykonano wiążącego zalecenia sądu administracyjnego, narusza również art. 80 k.p.a. (który powinien znaleźć zastosowanie bez względu na wytyczne wyrażone w prawomocnym wyroku), jak również art. 107 § 3 k.p.a. Ten ostatni przepis wyraźnie stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Każdy przeprowadzony dowód powinien w związku z tym podlegać ocenie na podstawie art. 80 k.p.a., zaś wynik tej oceny organ powinien być zawarty w uzasadnieniu wydanej decyzji, stosownie do dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę, że stwierdzone uchybienia odnoszą się do postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji, Sąd działając na podstawie art. 135 p.p.s.a., uchylił również decyzję wydaną w pierwszej instancji. Ponownie prowadząc postępowanie, ZUS zobowiązany będzie do wykonania w pełni zaleceń WSA w Warszawie jak i wskazanych w obecnie wydanym wyroku. Ponadto ZUS weźmie pod uwagę, ze celem wprowadzenia instytucji zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego wywołanego stanem epidemii poprzez rzeczywistą pomoc podmiotom uprawnionym. ZUS powinien zatem zawsze rozważyć zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491).