I OZ 134/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. F. i M. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wr 531/21 o odrzuceniu skargi I. F. i M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia podziału nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. I. F. i M. F. (dalej: skarżący) wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z [...] sierpnia 2021 r. w przedmiocie zatwierdzenia podziału nieruchomości. W dniu 26 listopada 2021 r. w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z 2 listopada 2021 r. wezwano każdego ze skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia, przez podanie numeru PESEL obojga skarżących (k. 77, 79 akt sąd.) wskazując, że nadesłanie numeru PESEL obojga skarżących przez jednego ze skarżących zwalnia z obowiązku drugiego ze skarżących. Przesyłki zawierające powyższe wezwania zostały doręczone 1 grudnia 2021 r. (k. 90 i 91 akt sąd.). Wezwania zawierają pouczenia także w zakresie wnoszenia pism za pomocą komunikacji elektronicznej i informację o bezskuteczności pism wnoszonych ma adres e-mail. Pismem z 6 grudnia 2021 r., powołując się na odbywaną kwarantannę domową w związku z zakażeniem, skarżąca wniosła o przyjęcie uzupełnienia braków w zakresie numerów PESEL w drodze mailowej i zobowiązała się do nadesłania informacji drogą pocztową po ustaniu kwarantanny. Wydruk tego pisma dołączono do akt 6 grudnia 2021 r. Postanowieniem z 22 grudnia 2021 r., II SA/Wr 531/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że jak wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru znajdujących się w aktach sprawy, przesyłki zawierające wezwania doręczone zostały skarżącym w dniu 1 grudnia 2021 r., zatem siedmiodniowy termin na uzupełnienie braków formalnych upływał w dniu 8 grudnia 2021 r. Skarżący nie przesłali korespondencji zawierającej uzupełnienie braków formalnych skargi za pośrednictwem operatora pocztowego, ani nie złożyli odpowiednich dokumentów osobiście. Sąd I instancji podkreślił, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują możliwości skutecznego wniesienia pism procesowych do sądu w formie elektronicznej za pośrednictwem poczty e-mail. Pisma procesowe w formie elektronicznej, na podstawie art. 12b § 2 p.p.s.a., należy wnosić przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu, o czym skarżący zostali pouczeni wraz z wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi. W ocenie Sądu I instancji nie może mieć tu zastosowania przyjmowana w poprzednim stanie prawnym teza, zgodnie z którą pismo przesłane za pośrednictwem skrzynki e-mail, po jego wydrukowaniu przez sąd, dotknięte jest brakiem formalnym, który dla jego skuteczności wymaga uzupełnienia przez autora pisma przez złożenie podpisu własnoręcznego na jego wydruku. Obecnie, w warunkach funkcjonowania sądowego systemu komunikacji elektronicznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, za bezskuteczne procesowo uznać należy pismo wniesione za pośrednictwem zwykłej skrzynki e-mail. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżący zostali o tym poinformowaniu w pouczeniu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że 1 grudnia 2021 r. skarżąca została objęta kwarantanną domową z powodu zachorowania na COVID-19. W dniu 6 grudnia 2021 r. stan zdrowia skarżącej pozwolił na zajęcie się sprawą. Wówczas skarżąca, po uzyskaniu informacji telefonicznej z Wydziału Sądu, przesłała za pośrednictwem poczty elektronicznej pismo przewodnie wyjaśniające oraz uzupełniła braki formalne w postaci numerów PESEL oraz opłaty. W piśmie przewodnim zobowiązała się niezwłocznie, po zakończeniu choroby, do przesłania braków formalnych za pośrednictwem poczty polskiej. Przewidywany termin kwarantanny został nałożony do 10 grudnia 2021 r., ponieważ jednak stan zdrowia nie pozwolił skarżącej na opuszczenie miejsca zamieszkania, kwarantannę przedłużono do 17 grudnia 2021 r. W dniu 20 grudnia 2021 r. skarżąca przesłała za pośrednictwem poczty polskiej uzupełnienie braków formalnych. Skarżąca podkreśliła, że nie zaniechała wykonania zarządzenia Przewodniczącego, albowiem pomimo choroby skontaktowała się z Sądem i w miarę swoich możliwości zdrowotnych poinformowała o zaistniałej sytuacji. Takie działanie świadczy o zachowaniu należytej staranności, a pośrednio o braku zawinienia w uchybieniu terminu. Biorąc pod uwagę fakt, że korespondencja, która zawierała formalne uzupełnienie wniosku została doręczona Sądowi w dniu 29 grudnia 2021 r. wskazuje jedynie na to, iż jest to sytuacja, w której instytucja jaką jest Poczta Polska nie doręcza przesyłek poleconych w terminie dla nich przewidzianym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i nienadesłanie numeru PESEL, są brakami formalnymi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca, przesyłając w dniu 6 grudnia 2021 r., korespondencję do Sądu zwykłą drogą mailową nie uzupełniła braków formalnych skargi w sposób skuteczny. Jak trafnie ocenił Sąd I instancji, dla skutecznego dokonania czynności procesowej w wyniku złożenia dokumentu elektronicznego wymagane jest bowiem zachowanie właściwej formy przewidzianej w przepisach p.p.s.a. Podjęte w tym zakresie przez skarżących, w reakcji na wezwanie Sądu, działania nie spełniają tych warunków. Jeżeli bowiem skarżący zdecydowali się na uzupełnienie braków formalnych skargi drogą elektroniczną (co wynika z akt sprawy) to powinni byli to uczynić w sposób, o jakim mowa w art. 12b § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, w postępowaniu dokumenty elektroniczne wnosi się do sądu administracyjnego przez elektroniczną skrzynkę podawczą. Jednak w okolicznościach tej sprawy skarżący nie uzupełnili braków formalnych przez ich wniesienie do sądu administracyjnego przez elektroniczną skrzynkę podawczą Sądu (ePUAP), co nie zostało z resztą zakwestionowane w przedmiotowym zażaleniu. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że elektroniczna skrzynka podawcza organu (sądu), to "dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej służący do przekazywania dokumentu elektronicznego do podmiotu publicznego przy wykorzystaniu powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego" (art. 3 pkt 17 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne – Dz. U. z 2020 r., poz. 346, ze zm.). Zgodnie z art. 16 ust. 1a tej ustawy, podmiot publiczny udostępnia elektroniczną skrzynkę podawczą, spełniającą standardy określone i opublikowane na ePUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji oraz zapewnia jej obsługę, natomiast zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) przez adres elektroniczny rozumieć należy oznaczenie systemu teleinformatycznego umożliwiające porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej. Elektroniczna skrzynka podawcza, wymagająca spełnienia standardów określonych i opublikowanych na ePUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji nie jest zatem tożsama z jakimkolwiek adresem elektronicznym, czy "urzędową skrzynką mailową", a funkcjonalność elektronicznej skrzynki podawczej zasadniczo wiąże się z dostarczaniem dokumentów do tzw. podmiotu publicznego. Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 180), minister właściwy do spraw informatyzacji umożliwia podmiotom publicznym tworzenie elektronicznych skrzynek podawczych na ePUAP (skrót nazwy Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej – system teleinformatyczny, w którym instytucje publiczne udostępniają usługi przez pojedynczy punkt dostępowy w sieci Internet w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne). Natomiast utworzenie elektronicznej skrzynki podawczej na ePUAP oznacza upoważnienie ministra do obsługi doręczeń za pomocą ePUAP do pomiotów, o których mowa w ust. 1, i doręczeń realizowanych przez te podmioty (§ 8 ust. 2). Doręczenia dokonywane za pomocą ePUAP uważa się za dokonane przez podmiot publiczny lub do podmiotu publicznego, który utworzył na ePUAP elektroniczną skrzynkę podawczą. Za pomocą ePUAP możliwe jest przekazywanie doręczanych podmiotowi publicznemu dokumentów elektronicznych do jego systemu teleinformatycznego (§ 8 ust. 3). Należy też podkreślić, że w przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego poświadczenie przedłożenia jest automatycznie tworzone i udostępniane nadawcy tego dokumentu przez system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli zatem pismo (podanie, wniosek, skarga) zostało przesłane drogą elektroniczną do podmiotu publicznego, zgodnie z warunkami korzystania z platformy e-PUAP, to automatyczne wygenerowanie poświadczenia przedłożenia pozwala przyjąć przez nadawcę, że dokument ten wpłynął do urzędu. Standardów takich nie musi spełniać "zwykła" skrzynka mailowa. Poczta elektroniczna (adres e-mail) stanowi bez wątpienia środek komunikacji elektronicznej i jest objęta definicją w art. 3 pkt 4 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, nie jest jednak tożsama z pojęciem elektronicznej skrzynki podawczej, która stanowi "dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej" i służy "do przekazywania dokumentu elektronicznego". Pojęcie elektronicznej skrzynki podawczej nie jest więc tożsame z adresem e-mail, choćby ten drugi był dostępny w przestrzeni publicznej (zob. m.in. postanowienie NSA z 15 czerwca 2021 r., III OSK 4856/21). W tych warunkach prawnych i faktycznych skarżący nie mogą zatem domagać się uznania przez Sąd, że podjęte przez nich działania były prawnie skuteczne. Skarżący nie zastosowali się bowiem do pouczenia Sądu, które zawierało informację, w jaki sposób należy wnosić do sądu administracyjnego dokumenty elektroniczne. Dla obiektywnie zaistniałego w okolicznościach tej sprawy faktu braku skutecznego uzupełnienia braków formalnych skargi, nie ma również znaczenia wskazywana przez skarżących w zażaleniu okoliczność związana ze stanem zdrowia skarżącej. Wskazać bowiem należy, że działania podjęte przez skarżącą, tj. kontakt telefoniczny z Sądem oraz przesłanie informacji do Sądu zwykłą pocztą e-mail, wskazują, że w czasie choroby i związanej z nią kwarantanny skarżąca była w stanie korzystać ze środków zdalnej komunikacji i tym samym mogła – stosownie do brzmienia art. 12b § 2 p.p.s.a., o którego treści oboje skarżący zostali pouczeniu w wezwaniach (k. 78 i k. 80 akt sąd.) – przesłać do Sądu, w zakreślonym 7-dniowym terminie (tj. do dnia 8 grudnia 2021 r.), za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej, pismo stanowiące uzupełnienie braków formalnych skargi. Natomiast podniesiona w zażaleniu okoliczność mająca świadczyć o tym, że skarżąca nie zaniechała wykonania wezwania Sądu, ponieważ w dniu 20 grudnia 2021 r. (po ustaniu choroby/kwarantanny) przesłała za pośrednictwem Poczty Polskiej pismo zawierające uzupełnienie braków formalnych, pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy, albowiem nie może uzasadniać odstąpienia przez Sąd od zastosowania przewidzianego w ustawie skutku, gdyż w tym postępowaniu przyczyny uchybienia terminowi do usunięcia braku skargi nie podlegają badaniu. Brak winy w uchybieniu terminu może podlegać badaniu w postępowaniu wywołanym wnioskiem o jego przywrócenie, co w sprawie nie ma miejsca. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zażaleniu skarżący nie podważyli skutecznie oceny Sądu I instancji, zgodnie z którą w sprawie znalazł zastosowanie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i skarga podlegała odrzuceniu, ponieważ skarżący nie wykonali wezwania Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wynikający z art. 6 p.p.s.a. obowiązek sądu udzielania stronom występującym bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań został przez Sąd I instancji zrealizowany, o czym świadczy treść pouczeń przesłanych skarżącym wraz z wezwaniem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może być on uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji