II OZ 380/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. [...] w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 793/21 o odrzuceniu skargi W. [...] w T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę instalacji gazowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 793/21, odrzucił skargę W. [...] w T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] oraz zwrócił skarżącej uiszczony w kwocie 500 zł wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 23 września 2021 r. strona skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, przez: a) wypowiedzenie, czy jest małą wspólnotą (do 3 lokali włącznie), czy też dużą wspólnotą (obejmującą powyżej 3 lokali); b) przy małej wspólnocie - nadesłanie dokumentów wskazujących, że osoby podpisane pod skargą były upoważnione do dokonania tej czynności (w szczególności: uchwały, w której to wszyscy współwłaściciele nieruchomości wspólnie wyrazili zgodę na wniesienie w ich imieniu skargi do sądu administracyjnego, ewentualnie umowy odmiennie określającej sposób zarządu nieruchomością wspólną lub odpisu z księgi wieczystej); c) przy wspólnocie powyżej 3 lokali - nadesłanie uchwały, w której to większość współwłaścicieli nieruchomości wyraziło zgodę na wniesienie w ich imieniu skargi do sądu administracyjnego, będącej czynnością przekraczającą zwykły zarząd. Jednocześnie poinformowano, iż wykonanie wezwania przez jednego z członków zarządu zwalnia pozostałych z tego obowiązku. Sąd zauważył, że w myśl art. 28 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, zwana dalej: "p.p.s.a."), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Natomiast art. 29 p.p.s.a. stanowi, że przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Reprezentacja wspólnoty mieszkaniowej określona została w ustawie z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2021 r. poz. 1048, zwana dalej: "u.w.l."). Wspólnota mieszkaniowa jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, ale ma ona z mocy prawa zdolność prawną (art. 6 u.w.l.). Podmiotem uprawnionym do występowania w imieniu wspólnoty mieszkaniowej jest zarząd tej wspólnoty. Zarząd wspólnoty, powołany przez właścicieli lokali w drodze uchwały, reprezentuje wspólnotę stosownie do treści art. 21 u.w.l. Nie jest to jednak jedyny możliwy sposób ustalenia zarządu nieruchomością wspólną i organu uprawnionego do reprezentacji wspólnoty. Zarząd jest powoływany, jeżeli liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych jest większa niż 3 (art. 20 ust. 1 u.w.l.). Natomiast gdy liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych należących nadal do dotychczasowego właściciela, nie jest większa niż 3, do zarządu nieruchomością wspólną mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego o współwłasności (art. 19 u.w.l.). Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.w.l. zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. Czynności zwykłego zarządu podejmowane są przez zarząd samodzielnie (art. 22 ust. 1 u.w.l.). Natomiast podjęcia przez niego czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu wymaga uchwały właścicieli lokali wyrażającej zgodę na dokonanie tej czynności oraz udzielającej zarządowi pełnomocnictwa do zawierania umów stanowiących czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu w formie prawem przewidzianej (art. 22 ust. 2 u.w.l.). Sąd wskazał, że w celu określenia właściwej reprezentacji strony skarżącej została ona wezwana do wskazania, czy jest wspólnotą małą tzn. do 3 lokali, czy dużą wspólnotą składającą się z więcej niż 3 lokal i w sytuacji, gdy jest małą wspólnotą do przesłania dokumentów wskazujących, że osoby podpisane pod skargą były upoważnione do dokonania tej czynności (w szczególności: uchwały, w której to wszyscy współwłaściciele nieruchomości wspólnie wyrazili zgodę na wniesienie w ich imieniu skargi do sądu administracyjnego, ewentualnie umowy odmiennie określającej sposób zarządu nieruchomością wspólną lub odpisu z księgi wieczystej). Natomiast w sytuacji, gdy strona skarżąca jest wspólnotą powyżej 3 lokali, została zobowiązana do nadesłania uchwały, w której to większość współwłaścicieli nieruchomości wyraziło zgodę na wniesienie w ich imieniu skargi do sądu administracyjnego, będącej czynnością przekraczającą zwykły zarząd. Wezwanie do zostało doręczone w dniu 1 października 2021 r. W zakreślonym w wezwaniu terminie nie zostało wskazane przez stronę skarżącą, czy jest wspólnotą składającą się z 3 lokali czy powyżej tej liczby. "Zostało przesłane Pismo Prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w T., jako zarządca nieruchomości, przy piśmie z dnia 4 października 2021 r. przekazał uchwałę W. nr [...] w sprawie wyrażenia zgody na wniesienie skargi". Zarządzeniem z dnia 4 lutego 2022 r. pismo Prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z dnia 4 października 2021 zostało pozostawione bez rozpoznania. Strony nie wniosły zażalenia na powyższe zarządzenie. W ocenie Sądu, strona skarżąca nie wypowiedziała się zatem, czy jest dużą, czy małą wspólnotą, a to uniemożliwia ustalenie sposobu reprezentacji strony skarżącej i w konsekwencji, czy osoby, które złożyły podpisy pod skargą mają umocowanie do wniesienia skargi. Braki formalne skargi nie zostały uzupełnione, a to uniemożliwia jej nadanie dalszego biegu. W związku z powyższy Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., odrzucił skargę, jednocześnie zwracając, w oparciu o art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uiszczony wpis sądowy od skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła W. [...] w T., zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz wnosząc o jego uchylenie. Strona podniosła, że w zakreślonym przez Sąd terminie została złożona uchwała nr [...] z dnia 31 sierpnia 2021 r. w sprawie wyrażenia zgody dla Zarządu na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co czyniło zadość zobowiązaniu i wskazywało w sposób nie budzący wątpliwości kto jest umocowany do reprezentowania W. [...]. Wnosząca zażalenie podkreśliła, że mała wspólnota mieszkaniowa jest wspólnotą tylko z nazwy, bo nie ma żadnej formy organizacyjnej, ani zarządu, a zarządca może w niej istnieć tylko za zgodą wszystkich właścicieli. W takiej wspólnocie nie ma uchwał, ani całej procedury ich podejmowania i zaskarżania. Skoro w małej wspólnocie mieszkaniowej nie może być zarządu, a jedynie zarządca powołany za zgodą wszystkich właścicieli, to w ocenie skarżącego, nie powinno budzić wątpliwości Sądu, że zarząd wspólnoty mieszkaniowej powołany na podstawie uchwały dotyczy dużej wspólnoty. W związku z tym nie wypowiedzenie się wprost, czy wspólnota jest mała, czy duża, w żaden sposób nie powinno wpłynąć na brak formalny, skoro uchwała jasno wskazywała kto jest umocowany do reprezentacji W. [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Jak wynika z art. 29 p.p.s.a. przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Przepis art. 49 § 1 p.p.s.a. stanowi, że w wypadku, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepisem szczególnym w stosunku do art. 49 § 1 p.p.s.a. jest art. 58 § 1 pkt 3 tej ustawy, który w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi nakazuje sądowi jej odrzucenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skierowane w niniejszej sprawie do strony skarżącej wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi nie mogło skutecznie zmierzać do usunięcia przeszkody uniemożliwiającej nadanie skardze dalszego biegu, zatem jego niewykonanie nie mogło skutkować odrzuceniem skargi. Reprezentacja wspólnoty mieszkaniowej określona została w u.w.l. I tak, właściciele lokali mogą w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w formie aktu notarialnego określić sposób zarządu nieruchomością wspólną, a w szczególności mogą powierzyć zarząd osobie fizycznej albo prawnej. Jeżeli sposobu zarządu nie określono w umowie, o której mowa w ust. 1, lub w uchwale zaprotokołowanej przez notariusza, obowiązują zasady określone w niniejszym rozdziale (art. 18 ust. 1 i 3 u.w.l.). Jeżeli liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych, należących nadal do dotychczasowego właściciela, nie jest większa niż trzy, do zarządu nieruchomością wspólną mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego o współwłasności (art. 19 u.w.l.). Jeżeli liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych jest większa niż trzy, właściciele lokali są obowiązani podjąć uchwałę o wyborze jednoosobowego lub kilkuosobowego zarządu. Członkiem zarządu może być wyłącznie osoba fizyczna (art. 20 ust. 1 u.w.l.). Zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. Gdy zarząd jest kilkuosobowy, oświadczenia woli za wspólnotę mieszkaniową składają przynajmniej dwaj jego członkowie (art. 21 ust. 1 i 2 u.w.l.). Czynności zwykłego zarządu podejmuje zarząd samodzielnie (art. 22 ust. 1 u.w.l.). Jak wynika ze skargi została ona złożona przez W. [...] w T. reprezentowaną przez zarząd w osobach D. G. i M. G. Jakkolwiek taki sposób reprezentacji może sugerować, że mamy do czynienia z dużą wspólnotą mieszkaniową, to niewykluczone jest, że taki sposób reprezentacji, nie może mieć miejsca w przypadku małej wspólnoty mieszkaniowej. Co do zasady, do zarządu nieruchomością wspólną w małych wspólnotach wystarczające jest odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego, co nie wyłącza możliwości innego określenia sposobu zarządu w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w formie aktu notarialnego (art. 18 ust. 1 u.w.l.). W razie zawarcia takiej umowy obowiązują co do sposobu zarządu zasady określone w umowie. Wówczas nie jest wyłączone określenie tych zasad w sposób przewidziany w art. 21 i nast. ustawy o własności lokali, w tym w art. 25, lub przez odesłanie do tych przepisów (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I ACa 105/16). Sąd w składzie obecnie orzekającym nie podziela stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd. W tym zakresie podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie tutejszego Sądu, że czynności polegające na reprezentowaniu przed organami administracyjnymi i sądami, zmierzające do ochrony rzeczy wspólnej są czynnościami zachowawczymi, a co za tym idzie są czynnościami zwykłego zarządu (zob. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 654/11). Powyższe oznacza, że w przypadku małej wspólnoty, skarga powinna zostać podpisana przez właścicieli lokali dysponujących większością udziałów w nieruchomości wspólnej lub właściciela lokalu posiadającego upoważnienie do wniesienia skargi przez wspólnotę, udzielone przez pozostałych właścicieli dysponujących większością udziałów, natomiast w przypadku dużej wspólnoty, skarga powinna zostać podpisana przez zarząd wspólnoty, w tym celu należy ustalić skład zarządu wspólnoty, poprzez wezwanie do nadesłania stosownej uchwały. Pomimo słusznie podjętych przez Sąd I instancji czynności zmierzających do wyjaśnienia charakteru skarżącej W. [...], wobec zakwestionowania w znacznej części podstawy do wzywania strony skarżącej do nadesłania uchwały, w której to wszyscy współwłaściciele nieruchomości wspólnie wyrazili zgodę na wniesienie w ich imieniu skargi do sądu administracyjnego, ewentualnie uchwały, w której to większość współwłaścicieli nieruchomości wyraziło zgodę na wniesienie w ich imieniu skargi do sądu administracyjnego, który to brak formalny skargi w tym zakresie nie istniał, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wystosowane przez Sąd Wojewódzki wezwanie, co do zasady było błędne, a tym samym nie mogło stanowić skutecznej podstawy do odrzucenia skargi w przypadku niezastosowania się do niego. Ponownie rozpatrując sprawę, Sąd I instancji weźmie pod uwagę powyższe stanowisko i przedstawione przez stronę skarżącą dokumenty i wyjaśnienia i dokona oceny, czy prawidłowo zostało w niniejszej sprawie wykazane umocowanie do reprezentowania skarżącej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.