II SA/Gl 1611/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 27 lipca 2021 r., obecnie skarżący R.K., zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – matką K.K.. Skarżący wniósł jednocześnie, w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Do wniosku dołączył m.in. swoje oświadczenie z dnia 27 lipca 2021 r., złożone z powołaniem na art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r. - o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy L. odmówił skarżącemu przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczyny tego rozstrzygnięcia organ wskazał na ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz na kryterium wiekowe osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący domagając się jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem. Postanowieniem z dnia 6 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zawiesiło postępowanie odwoławcze do czasu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednocześnie Kolegium podzieliło pogląd, w myśl którego po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie można odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności podopiecznego. Do akt sprawy dołączone zostało kolejne oświadczenie skarżącego (datowane na dzień 24 września 2021 r.) o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z zaznaczeniem, że rezygnacja ta następuje od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 29 września 2021 r. organ I instancji uchylił w trybie art. 155 k.p.a. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 24 września 2021 r. Postanowieniem z dnia 26 października 2021 r. organ odwoławczy podjął zawieszone postępowanie odwoławcze, a następnie, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, uchylił decyzję organu I instancji z dnia 13 sierpnia 2021 r. w całości i przyznał skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką - w okresie od 24 września 2021 r. na czas nieokreślony. W uzasadnieniu organ odwoławczy nie dopatrzył się negatywnych przesłanek dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdził natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przysługuje skarżącemu od 24 września 2021 r. tj. od dnia od którego zostało uchylone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na czas nieoznaczony. Skarga na powyższą decyzję została wniesiona co do części decyzji, w jakiej nie przyznano skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia 23 września 2021 r. W skardze zarzucono: - naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; - naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lipca 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Powtórzył, że jedyną negatywną przesłanką do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką było pobieranie przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie odrębnej decyzji organu I instancji i stąd wezwano go do dostarczenia decyzji eliminującej z obrotu prawnego decyzję przyznającą prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie organu wydanie decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i jednoczesne uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w jednej decyzji kasacyjno - reformacyjnej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. jest niedopuszczalne. Decyzją z dnia 29 września 2021 r. organ I instancji uchylił prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego począwszy od 24 września 2021 r. Tym samym zdaniem Kolegium dopiero począwszy od 24 września 2021 r. ustała przesłanka negatywna, określona w art. 27 ust. 5 u.ś.r., uniemożliwiająca skarżącemu uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć przyjdzie, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu. Istotą sporu jest natomiast kwestia wykładni i zastosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a ściślej rzecz ujmując, prawidłowość ustalenia przez organ odwoławczy początkowej daty przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny kontrolowanych rozstrzygnięć wskazać należy, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga o całości żądań skarżącego, a tym samym narusza przepisy art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 107 § 1 pkt 5 w zw. z art. 140 k.p.a. Przypomnieć wszak wypadnie, że skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskiem złożonym w lipcu 2021 r. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zakładając zatem, że wniosek nie zawierał braków (na co wskazuje niezastosowanie przez organ I instancji procedury przewidzianej w art. 24a u.ś.r.), to w przypadku jego uwzględnienia w całości, świadczenie pielęgnacyjne winno było zostać przyznane skarżącemu począwszy od dnia 1 lipca 2021 r. W tej sytuacji, skoro organ odwoławczy uznał, że świadczenie mogło zostać przyznane dopiero od dnia 24 września 2021 r., to winien był dodatkowo orzec o odmowie przyznania świadczenia za okres od 1 lipca do 23 września 2021 r. Jedynie wówczas decyzja byłaby kompletna i rozstrzygała o całości żądania skarżącego objętego wnioskiem inicjującym postępowanie. Tego rodzaju uchybienie skutkowało po stronie skarżącego koniecznością zaskarżenia decyzji dla niego korzystnej, a w dodatku w części, której ta decyzja nie obejmuje swoim rozstrzygnięciem. W efekcie Sąd, dokonując kontroli decyzji w granicach określonych art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględniając skargę, zmuszony był do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, podczas gdy w przypadku orzeczenia o częściowej odmowie przyznania świadczenia, wystarczyłoby uchylić decyzję jedynie w tej części. Przechodząc do merytorycznej oceny kontrolowanych decyzji zauważyć przyjdzie, że zagadnienie zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego i związanego z tym zagadnieniem ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, była już rozstrzygana przez sądy administracyjne, w tym przez tutejszy Sąd. Wskazać wypadnie chociażby na wyroki WSA w Gliwicach z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1136/19 oraz z dnia 8 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1040/20 i powołane tam dalsze orzeczenia. Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela wyrażone w tych wyrokach poglądy. Przypomnieć zatem przyjdzie, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Rolą organu jest w pierwszej kolejności wyjaśnienie, czy strona spełnia przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformowanie, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie zasiłku. W sytuacji skorzystania przez stronę z prawa wyboru organ może jednocześnie przyznać świadczenie pielęgnacyjne i uchylić decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna. Podkreślenia przy tym wymaga, że na gruncie niniejszej sprawy skarżący dokonał takiego wyboru już w samym wniosku z dnia 27 lipca 2021 r., co wprost wynika z treści tego wniosku i dołączonego do niego oświadczenia. Sąd podziela stanowisko, że to na organach spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby skarżącemu realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W odróżnieniu od stanowiska organu odwoławczego, możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. W świetle powyższego uznać należy, że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od początku miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym oświadczeniem o rezygnacji z zasiłku. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., a ich wysokość stanowi opłata za czynności adwokackie w kwocie 480,00 zł, obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Prowadząc ponownie postępowanie, organ I instancji uwzględni wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, począwszy od 1 lipca 2021 r. Jednocześnie organ zaliczy na poczet tego świadczenia kwoty wypłaconego za ten okres specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.) - na wniosek skarżącego przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia tut. Sądu są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl