III SA/Kr 108/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty kwoty zadłużenia z Funduszu Alimentacyjnego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 listopada 2021 r. sygn. akt [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania skarżącego M. N. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy M. N. rozłożenia na raty płatne po 100 zł miesięcznie, całkowitej kwoty zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych przez GOPS świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego w okresie od 1 marca 2010 r. do 30 września 2014 r., osobom uprawnionym: M. N. i B. N., wynoszącej łącznie 54.744,00 zł, wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 42.682,78 zł, na podstawie art. 28 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 877) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją opisaną na wstępie wydaną z upoważnienia Wójta Miasta i Gminy orzeczono, po rozparzeniu wniosku skarżącego z dnia 20 maja 2021 r., o odmowie rozłożenia na raty zadłużenia skarżącego na raty płatne po 100 zł miesięcznie, całkowitej kwoty zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych przez GOPS świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego w okresie od 1 marca 2010 r. do 30 września 2014 r., osobom uprawnionym: M. N. i B. N., wynoszącej łącznie 54.744,00 zł, wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 42.682,78 zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...], ustalano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla uprawnionych osób: M. N. i B. N. w wysokości 500 zł na każde z dzieci. Kwoty te były wypłacane od 10 marca 2010 r. do 30 września 2014 r. Skarżący, z tytułu zasądzonego wyroku na okoliczność zaległości z Funduszu Alimentacyjnego, dokonał w tym okresie wpłat w łącznej kwocie 300 zł. Do spłaty pozostało 54.744,70 wraz z odsetkami. Wnioskiem z dnia 20 maja 2021 r. skarżący zwrócił się do organu I instancji o rozłożenie na raty w/w kwoty wynikającej zadłużenia alimentacyjnego. Wskazał, iż aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym przy ul. [...] w K, gdzie nieodpłatnie pracuje w ramach odbywanej kary pozbawienia wolności. Zakończenie kary przewidziane jest na dzień 18 stycznia 2024 r. W dniu 21 czerwca 2021 r. do organu I instancji wpłynęło pismo z GOPS wraz z wywiadem środowiskowym, podpisanym przez skarżącego, w którym wskazano na jego sytuację materialną, rodzinną oraz możliwości finansowe. W dniu 20 sierpnia 2021 r. skarżący złożył do organu I instancji podanie, w którym wskazał, iż jedyną kwotą, jaką może uiszczać obecnie na poczet ewentualnych rat, stanowi kwota 100 zł miesięcznie. Organ I instancji po zapoznaniu się z całokształtem materiału dowodowego stwierdził, iż nie może przychylić się do wniosku skarżącego w zakresie rozłożenia kwoty zadłużenia alimentacyjnego na raty. Wskazano, iż łączna kwota z odsetkami wynosi obecnie 97.326,70 zł, a tym samym, jeżeli organ przychyliłby się wniosku skarżącego w zakresie deklarowanej raty w wysokości 100 zł, to spłata zadłużenia trwałaby 83 lata. Dalej podniesiono, iż kwestie umorzenia, rozłożenia na raty i odroczenia płatności kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest kompetencją organu o charakterze uznaniowym, przesłanki zaś w tym zakresie są ogólne i brak jest wyraźnego wskazania ze strony ustawodawcy ich zasad i trybu rozpatrzenia. Organ wskazał, iż całość zadłużenia powstała, gdy skarżący był na wolności, był zdrowy, mógł podjąć zatrudnienie i spłacać zadłużenie. Same zaś alimenty zostały zasądzone na mocy wyroku SR z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt: [...], tym samym skarżący miał świadomość, iż jako ojciec jest zobowiązany do regularnego uiszczania alimentów. Wskazano, iż nie ulega wątpliwości, że aktualna sytuacja skarżącego utrudnia mu spłatę zadłużenia w terminie, lecz nie stoi to na przeszkodzie, by w miarę posiadanych środków skarżący uiszczał drobne kwoty na pokrycie choć części zadłużenia. Natomiast wnioskowana ulga w postaci rozłożenia na raty w wysokości 100 zł miesięcznie nie może być przyznana, z uwagi na znaczne zaniedbania po stronie skarżącego oraz z uwagi na to, że rozłożenie kwoty na raty po 100 zł jest niewspółmiernie niskie do wysokości zadłużenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący M. N., który nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji wskazując, iż swe żądanie oparł na realnych możliwościach spłaty zadłużenia alimentacyjnego, zaś z uwagi na brak wynagrodzenia z tytułu wykonywanej pracy w Areszcie Śledczym możliwości te są znacznie ograniczone. Równocześnie wniósł o odroczenie spłaty zadłużenia do czasu zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności. Na zakończenie wskazał, iż sytuacja związana z aktualną spłatą zadłużenia powstała w sposób niezależny od niego, bowiem w dalszym ciągu wszystkie czynności procesowe nie zostały zakończone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało treść art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie organu w badanej sprawie, na uwadze należy mieć art. 30 ust. 2 ustawy, bowiem wierzycielem w sprawie jest GOPS. Organ odwoławczy poddając ocenie całokształt materiału dowodowego stwierdziło, iż nie dopatrzyło się w prowadzonym postępowaniu jakichkolwiek uchybień, zaś samo rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, iż w sprawie nie wystąpiły wyjątkowe przesłanki przemawiające za rozłożeniem na raty zadłużenia, zaś propozycja skarżącego rozłożenia zadłużenia na raty w wysokość 100 zł miesięcznie spowoduje, iż okres spłaty całości wyniesie ponad 80 lat. Przychylenie się do tego wniosku w tym zakresie byłoby zatem irracjonalne. W badanej sprawie nie ulega także wątpliwości, iż całość zadłużenia powstała wyłącznie z winy skarżącego i brak jest tutaj jakichkolwiek wyjątkowych okoliczności świadczących o wystąpieniu sytuacji mogących usprawiedliwiać jego powstanie, jak np. choroba, wyjątkowe zdarzenie losowe itd. Przed umieszczeniem w Areszcie Śledczym skarżący był w stanie regulować alimenty na bieżąco, lecz nie przejawiał w tym zakresie praktycznie jakiejkolwiek aktywności. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji, iż skarżący może aktualnie dokonywać dobrowolnych wpłat, w miarę posiadanych środków, na poczet zmniejszenia zadłużenia, co zapewne byłoby przejawem dobrej woli po jego stronie, lecz na chwilę obecną brak jest aktywności skarżącego w tym zakresie. Z akt sprawy nie wynika, iż również wcześniej skarżący starał się choć w niewielkim stopniu zmniejszyć zadłużenie. Organ odwoławczy wskazał, że przesłanką do zastosowania ulgi określonej w art. 30 ust. 2 ustawy nie może być okoliczność przebywania w zakładzie karnym/areszcie śledczym. W ocenie Kolegium organ zatem prawidłowo zastosował postanowienia art. 30 ust. 2 ustawy i odmówił przychylenia się do wniosku skarżącego o rozłożenia zadłużenia na raty. Odnosząc się zaś do wniosku o ewentualne odroczenie spłaty przedmiotowego zadłużenia, Kolegium wyjaśniło, iż jako organ odwoławczy nie jest właściwe w sprawie. Poinformowano skarżącego, że powinien wnieść odrębne podanie do organu właściwego, jakim jest Burmistrz Miasta i Gminy . Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący M. N., który domagał się jej uchylenia i ponownego rozpatrzenia wniosku o rozłożenie na raty lub umorzenie zaległości. Podniósł, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego. Skarżący wskazał na swoje problemy zdrowotne oraz podniósł w szczególności, iż nie posiada obecnie dochodów, zaś sytuacja ta zmieni się dopiero po opuszczeniu AŚ/ZK przez skarżącego. Na chwilę obecną skarżący wykazuje dobrą wolę przed organami administracyjnymi, lecz sytuacja życiowa nie pozwala na pełną spłatę zobowiązań. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie przez organy był art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do jego treści, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ustawodawca dopuścił zatem możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Używając zwrotu "może (...) rozłożyć na raty" ustalił jednocześnie, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru wariantu rozstrzygnięcia. O tym, czy wniosek może zostać uwzględniony rozstrzyga organ, który wydał decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego. Powyższe rozwiązanie, jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1375/14 (CBOSA), oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego (w niniejszej sprawie art. 30 ust. 2 powoływanej ustawy) pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych wynikającym z art. 7 k.p.a. dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych wymaga zbadania, czy decyzja ma oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy decyzja nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w przypadku decyzji uznaniowych wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów i w razie uznania prymatu interesu społecznego wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań powodować może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, jak też decyzji organu I instancji, w świetle przedstawionych powyżej zasad wyznaczonych przepisami prawa, Sąd uznał, że organy przeprowadziły analizę sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego oraz dokonały właściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że co do zasady odbywanie kary pozbawienia wolności przez dłużnika alimentacyjnego nie kwalifikuje wnioskodawcy do rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przy zaistnieniu takiej okoliczności, rozważanie możliwości zastosowania ulgi wymaga uwzględnienia realnych możliwości dobrowolnego spłacenia przez dłużnika alimentacyjnego ciążącego na nim zobowiązania lub ściągnięcia tych należności w trybie egzekucji administracyjnej. Działania organu i podjęte decyzje muszą być bowiem racjonalne. Odmowa rozłożenia na raty przedmiotowych należności musi być podyktowana oceną organu, że istnieją realne możliwości uzyskania należności od dłużnika alimentacyjnego. W odniesieniu do dłużnika alimentacyjnego, który odbywa karę pozbawienia wolności niezbędnym jest uwzględnienie okresu pozostałego do odbycia kary, przy dokonaniu analizy warunków osobistych (sytuacji majątkowej, zdrowotnej, wykształcenia, doświadczenia zawodowego), które mogą świadczyć o tym, że przeszkoda w regulowaniu zobowiązań ma charakter przemijający i że po odbyciu kary pozbawienia wolności wnioskodawca może spłacić swe zobowiązania z posiadanego majątku lub z dochodu uzyskanego z podjętej aktywności zarobkowej. Nie może bowiem wystąpić sytuacja, gdy jednocześnie organ odmawia rozłożenia na raty należności należności, a sytuacja osobista dłużnika jest tego rodzaju, że nie ma on faktycznej możliwości regulowania swych zobowiązań. Na tym tle niezbędna jest również analiza sytuacji rodzinnej dłużnika. Należy także podnieść, że to dłużnik powinien przedstawić okoliczności, które jego zdaniem winny uzasadniać rozłożenie na raty należności. W niniejszej sprawie dłużnik od lat (od 2009 roku) nie wywiązuje się z obowiązków alimentacyjnych wobec swoich dzieci i nie powołał się na żadne okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiałyby mu terminowe regulowanie należności w całym tym okresie. Dłużnik nie wykazywał w ciągu wielu lat żadnej dobrej woli świadczącej o tym, że chciałby należności, choć częściowo, uregulować. Rozłożenie należności w wysokości 97.326,70 zł (wraz z odsetkami) na raty w kwotach po 100 zł spowodowałoby, że spłata zaległych należności trwałaby 83 lata. Tym samym rozkładając należność na raty w tej wysokości organ musiałby założyć z góry, że należność nie zostanie spłacona. Nadto skarżący podniósł, że obecnie nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, zatem rozłożenie należności na raty byłoby z góry obarczone założeniem, że skarżący nie będzie tychże orzeczonych rat regulował w terminie. Ponieważ skarżący powinien zakończyć odbywanie kary pozbawienia wolności w dniu 18 stycznia 2024 r. tę okoliczność powinien wziąć pod uwagę organ w ewentualnym postępowaniu o odroczenie terminu spłaty należności, które – jak trafnie wskazał organ odwoławczy – winno być prowadzone na podstawie odrębnego wniosku przez organ I instancji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.