III SA/Kr 1812/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją dnia 28 października 2021 r. (znak: [...]) wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania B. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem. Decyzja, która jest przedmiotem skargi zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Burmistrz decyzją z dnia [....] 2021 r. (nr [...]) orzekł o odmowie przyznania B. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że z wniosku inicjującego postępowanie wynikało, że B. S. opiekuje się niepełnosprawnym bratem P. R. Orzeczenie o niepełnosprawności P. R. zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 2.08.2021 r. i wynika z niego, że niepełnosprawność ta istnieje od 40-go roku życia. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że P. R., ze względu na stan zdrowia, wymaga pomocy innej osoby, a pomoc tę zapewnia siostra (wnioskodawczyni). Organ I instancji wskazał, iż B. S. legitymuję się także orzeczeniem o niepełnosprawności (z dnia 3.12.2019 r.). Jest to jednak niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Wnioskodawczyni oświadczyła zarazem, że jej niepełnosprawność nie koliduje ze sprawowaniem opieki nad bratem. Burmistrz stwierdził, że w sprawie brak jest związku między rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym bratem. Zauważył, wnioskodawczyni zakończyła pracę w październiku 2004 r. i od tamtej pory nie podejmowała zatrudnienia. W dniu 18.08.2021 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że nie podejmowała aktywności zawodowej ze względu na stan zdrowia, jednak – jak podkreślił organ I instancji - umiarkowany stopień niepełnosprawności został ustalony dopiero w dniu 3.12.2019 r. Po tych wywodach, Burmistrz wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawczyni B. S., jako siostra P. R., nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji, bowiem w okolicznościach sprawy, to matka P. R. – Z. R., ma prawo ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, organ I instancji powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje z tego powodu, gdyż niepełnosprawność P. R. istnieje od 40 roku życia, a zatem powstała po dacie określonej w powołanym przepisie art. 17 ust. 1b ustawy. Odwołanie od opisanej wyżej decyzji wniosła B. S. Podała m.in., że jest jedyną osobą, która może opiekować się bratem. Mieszka on razem z matką, która ma 74 lata, która sama wymaga opieki. Zaznaczyła, że matka wystąpiła do Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności o "grupę niepełnosprawności", która będzie "lada chwila". Opisała także swoją sytuację rodzinną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną na wstępie decyzją z dnia 28 października 2021 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze powołało mające w sprawie zastosowanie przepisy oraz wskazało, że osobami zobowiązanymi w pierwszej kolejności do opieki nad P. R. są zasadniczo jego rodzice, jeśli nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt wynika natomiast, że matka P. R. – tj. Z. R. wspólnie z nim zamieszkuje, pobiera emeryturę i jednocześnie nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które uzasadniałoby brak możliwości sprawowania opieki nad synem z przyczyn zdrowotnych. Samo zaś powołanie się na problemy zdrowotne, czy wiek, nie jest w tym przypadku wystarczające do przyjęcia, że Z. R. (matka osoby potrzebującej opieki) – nie może takiej opieki sprawować. W ocenie Kolegium Odwoławczego, brak było zatem podstaw do przyznania świadczenia wnioskodawczyni, gdyż nie jest ona osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności, a jednocześnie brak jest podstaw do przyjęcia, że osoba zobowiązana w pierwszej kolejności (Z. R.) nie może sprawować opieki na synem. W tych okolicznościach, wg SKO, brak było podstaw do ustalania i oceny związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia przez B. S., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję SKO, B. S. zarzuciła naruszenia art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 2, art. 32 ust. 1, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP. Poinformowała także, iż Z. R. obecnie posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które wydane zostało w dniu 8.10.2021 r. Kopię tego orzeczenia skarżąca załączyła do skargi. W odpowiedzi na skargę SKO domagało się jej oddalenia. Wskazało przy tym, że w sprawie brak było związku przyczynowo-skutkowego miedzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a sprawowaniem opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna i skutkowała uchyleniem obu zaskarżonych w tej sprawie decyzji. Zasadniczym motywem rozstrzygnięcia orzekających w kontrolowanej sprawie organów administracji publicznej było to, iż skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnia spowodowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem z uwagi na fakt, że nie była ona osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji brata. Jak przyjęły bowiem orzekające organy administracji, osobą której mogłoby przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad P. R. – jest jego matka, Z. R., która wspólnie z synem zamieszkuje. Jednocześnie organy stwierdziły, że brak było podstaw do przyjmowania, że Z. R. nie może sprawować opieki na synem z przyczyn zdrowotnych, gdyż nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organów administracji publicznej, powyższe świadczy o tym, że w sprawie nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na gruncie ocenianej sprawy zauważyć należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, przysługuje w pierwszej kolejności matce albo ojcu. Innym osobom (wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej i podlegającej opiece, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in., w przypadku, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją lub (...) legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy). W kontrolowanej sprawie orzekające organy administracji ustaliły, że matka P. R., nie dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i w oparciu o to ustalenie przyjęły, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej, gdyż jej obowiązek alimentacyjny względem brata wyprzedza obowiązek rodzica (matki), a zarazem matka nie dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ustalenie to jednak, nie było jednak poprawne. Jak bowiem wynika z załączonego do skargi orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8.10.202 r. (k. 5), Z. R. (matka P. R.) została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i sama wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślić należy, że powołane orzeczenie pochodzi z dnia 8.10.2021 r., zaś zaskarżona decyzja SKO wydana została w dniu 28.10.2021 r. Orzeczenie o niepełnosprawności Z. R. funkcjonowało zatem w obrocie prawnym w dniu wydania ostatecznej decyzji przez organ odwoławczy. Powyższe oznacza, że orzeczenie to winno kształtować podstawę faktyczną rozstrzygnięcia sprawy, co jednak nie miało miejsca. Oparcie decyzji odmawiającej przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - na fakcie braku funkcjonowania w obrocie prawnym orzeczenia o niepełnosprawności Z. R. w sytuacji, gdy orzeczenie takie było wydane, świadczy o wadliwym ustaleniu stanu faktycznego tej sprawy i stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a., jak też w konsekwencji także narusza art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Nadto podkreślić należy, że stosownie do art. 145 par. 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie zaś z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla tę decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę właśnie do wznowienia postępowania administracyjnego. W tej sprawie, kluczowy z punktu widzenia przyjętego kierunku rozstrzygnięcia spawy dowód w postaci orzeczenia o niepełnosprawności Z. R., istniał w dniu wydania decyzji przez SKO, lecz nie był znany temu organowi. Okoliczność ta wyszła na jaw dopiero w postępowaniu sądowym. Powyższe nakazywało jednak uznać, że w kontrolowanej sprawie wystąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co stosownie do powołanego wyżej art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. dodatkowo przemawiało za uchyleniem zaskarżonej decyzji. Jednocześnie sąd uznał, że uchyleniu podlegać winna także decyzja organu I instancji. Motywy bowiem tej decyzji także opierały się na stwierdzeniu przeszkody do ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że to matka osoby niepełnosprawnej i podlegającej opiece (Z. R.) ma prawo ubiegać się o przedmiotowe świadczenie, gdyż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdzone wyżej uchybienie czyni wskazany motyw nietrafnym, a wydaną decyzję - wadliwą. Nadto, dostrzec trzeba, że organ I instancji, niezasadnie odmówił ustalenia prawa do żądanego świadczenia wskazując na brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przepis ten, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzić zatem trzeba, że aktualnie, dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona tym przepisem data powstania niepełnosprawności, pozostaje bez znaczenia. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Oznacza to, że w niniejszej sprawie brak było podstaw aby odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że niepełnosprawność P. R. powstała, gdy miał on 40 lat, jak przyjął Burmistrz. Z przedstawionych względów, uchyleniu podlegała także decyzja organu I instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów administracji będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej. Z uwagi na fakt wydania orzeczenia o niepełnosprawności Z. R., zdezaktualizowała się, przyjęta przez organy, a odnoszona do wskazanej osoby, negatywna przesłanka przyznania skarżącej żądanego świadczenia, określona w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Nadto, organy uwzględnią, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności osoby, która podlega opiece. W konsekwencji, rzeczą organów ponownie rozstrzygających sprawę, będzie dokonanie oceny spełnienia wszystkich normatywnych przesłanek uprawniających do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem tych aspektów, które stanowiły o uchyleniu przez sąd kontrolowanych obecnie decyzji. Mając powyższe na uwadze, sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, b i lit.c) p.p.s.a.