II SA/Rz 169/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego - skargę oddala - Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania T.S. (dalej: "Skarżący"/ "Wnioskodawca") od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent") z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmawiającej przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko [...] na okres zasiłkowy 2021/22 - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Prezydent odmawiając Wnioskodawcy przyznania świadczenia wychowawczego zastosował art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407, dalej: "ustawa"), w związku ze zbiegiem uprawnień matki oraz ojca i przyznał świadczenie matce jako, że pierwsza złożyła wniosek. W odwołaniu Skarżący podniósł, że faktycznie córka przebywa na przemian z nim i z matką, stąd nie jest to opieka równoczesna, lecz jest to opieka naprzemienna. Dlatego wniósł o uregulowanie tej kwestii formalnie, kierując stosowny pozew do sądu cywilnego. Kolegium odwołania nie uwzględniło i wskazało, że zgodnie z art. 4 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy (opieka naprzemienna). W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Brzmienie art. 5 ust. 2a ustawy jest jasne i nie wymaga interpretacji, wobec jednoznacznego stwierdzenia, że wyłącznym wymogiem podzielenia świadczenia wychowawczego na obydwojga rodziców jest legitymowanie się orzeczeniem sądu cywilnego ustanawiającym opiekę naprzemienną. Nie jest rolą organów administracji publicznej ustalanie okoliczności związanych z pozostawaniem dziecka pod opieką naprzemienną faktyczną. Dlatego organy administracji zobowiązane są zastosować art. 22 ustawy: w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. W przedmiotowej sprawie kwestia postawionego zagadnienia prawnego dotyczącego interpretacji równoczesności sprawowania opieki nie jest kwestią o tyle priorytetową, że organy ostatecznie ustaliły, że wystąpił zbieg praw, kiedy to i matce i ojcu ono przysługuje, gdyż dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki i ojca. Zatem w związku z niemożnością zastosowania wykładni rozszerzającej dotyczącej opieki naprzemiennej, nie jest możliwa inna interpretacja równoczesności opieki jak przyjęcie, że chodzi tu o okres, na który składa się wniosek o przyznanie świadczenia. Stąd z uwagi na fakt, że matka złożyła wniosek 7 minut wcześniej niż ojciec, organ prawidłowo przyznał świadczenie matce. W skardze Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta, względnie o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że organy w nieuprawniony sposób interpretują, a w konsekwencji błędnie stosują art. 22 ustawy. W jego przypadku nie występuje równoczesne sprawowaniem opieki nad córką, gdyż on oraz matka dziecka mieszkają oddzielnie i każdy sprawuje w sposób naprzemienny w systemie tygodniowym opiekę na córką odrębnie, samodzielnie i bez udziału drugiego rodzica. Skoro opieka nad tym samym dzieckiem nie jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców oraz w przypadku, gdy Skarżący parę minut po matce złożył taki sam wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę, organ zobowiązany był do ustalenia, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem i w tym celu przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy. Pomimo takiej dyspozycji przepisu art. 22 ustawy, organy nie czynią żadnych ustaleń poprzez przeprowadzenie stosownego, aktualnego na okres od czerwca 2021 r. do maja 2022 r. wywiadu środowiskowego. Organy pominęły zupełnie dyspozycję zawartą w zdaniu trzecim art. 22 ustawy, który winien znaleźć zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Zarówno Kolegium, jak i Prezydent nie podjęły próby całościowego ustalenia, kto faktycznie sprawuje opiekę nad córką. Organy powinny powziąć wątpliwość, czy tylko matka sprawuje faktyczną opiekę nad córką, czy jednak też w stopniu równym ojciec. W celu wyjaśnienia tej okoliczności organy powinny zastosować art. 22 zdanie 3 ustawy, który stanowi, że w przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nie ulega wątpliwości, że organy orzekające pominęły zdanie trzecie tego przepisu, choć były ewidentne podstawy do jego zastosowania. Naruszyły więc art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Jest poza sporem, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko [...] na okres zasiłkowy 2021/22 Skarżący złożył za pośrednictwem systemu Empatia w dniu 1 lutego 2021 r. W tym samym dniu, również za pośrednictwem tego systemu, jako pierwsza, wniosek złożyła również matka dziecka. W tej sytuacji Prezydent, na podstawie art. 22 w zw. z art. 15 ustawy, wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem K., zarówno przez Skarżącego, jak i przez matkę dziecka. Wywiad taki, w formie rozmowy telefonicznej, został ze Skarżącym przeprowadzony w dniu 3 marca 2021 r. (k.16 akt adm.). Natomiast wywiad z matką dziecka pracownik socjalny przeprowadził w miejscu zamieszkania matki, w dniu 16 kwietnia 2021 r. (k. 14 akt j.w.). Z akt wynika, że w dniu 14 maja 2021 r. Wnioskodawca zapoznał się z zebranym materiałem dowodowym (k.10 akt adm.). W dniu 6 czerwca 2021 r., Prezydent zawiadomił Skarżącego w trybie art. 10 § 1 K.p.a. informując jednocześnie o treści przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego oraz – uwzględniając zgromadzony materiał dowodowy – o ryzyku wydania decyzji odmownej; w zawiadomieniu powołano również art. 79a K.p.a. (k. 9 adm.). Wnioskodawca w nawiązaniu do pouczeń, pismem z dnia 2 lipca 2021 r. wystąpił o przeprowadzenie aktualnego wywiadu środowiskowego. We wniosku wskazał mi.in. dni w styczniu, lutym, marcu i maju 2021 r., w których córka z nim zamieszkiwała i pozostawała pod wyłączną opieką. We wniosku wskazano również, że od końca maja 2021 r. córka zamieszkuje u Wnioskodawcy, będąc pod wyłączną opieką i na wyłącznym utrzymaniu, w systemie tygodniowym, na przemian z matką dziecka (k. 8 akt adm.). Postanowieniem z dnia 12 lipca 2021 r. Prezydent odmówił wnioskowi, szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko (k. 7 akt j.w.), po czym decyzją z dnia 28 lipca 2021 r., odmówił Wnioskodawcy przyznania świadczenia wychowawczego na córkę [...] na okres 2021/2022. Decyzja ta, po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, utrzymana została w mocy przez Kolegium rozstrzygnięciem stanowiącym przedmiot skargi. II. W stanie faktycznym sprawy wskazać należy na przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji przez Kolegium, które dotyczą opieki naprzemiennej i zbiegu prawa do świadczeń. 1. Zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Opieka naprzemienna stanowi sposób opieki nad dzieckiem polegający na przyznaniu każdemu z rodziców przez sąd prawa do pieczy nad dzieckiem w określonym czasie w ciągu roku. Istotne jest przy tym, że opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W konsekwencji należy przyjąć, że wyłącznie wówczas, gdy rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, iż w mniej więcej równych, powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem, zachodzą podstawy do uznania, że sprawowana opieka ma charakter opieki naprzemiennej. W przypadku istnienia opieki naprzemiennej, co wymaga podkreślenia - wymagającej orzeczenia sądu, art. 22 ustawy w ogóle nie ma zastosowania. 2. W myśl art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (1.). Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek (2). W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się (3). Z przepisu tego wynika, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę i który pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica. III. W stanie faktycznym sprawy Sąd stwierdza, że z opieka naprzemienna w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy nie jest sprawowana przez Skarżącego, co zostało potwierdzone do protokołu rozprawy (brak orzeczenia sądu w tym przedmiocie).W tej sytuacji należało stosować art. 22 ustawy dotyczący zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego. Trafnie organy przyjęły, że w sytuacji, gdy matka dziecka jako pierwsza wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego, to wniosek Skarżącego o przyznanie tego świadczenia nie mógł być uwzględniony. W świetle przeprowadzonych w dniach 3 marca oraz 16 kwietnia 2021 r. wywiadów środowiskowych nie ulega wątpliwości, że to matka dziecka sprawuje opiekę nad córką K. Ustaleń tych nie mógł zmienić wnioskowany przez Skarżącego uaktualniony wywiad środowiskowy, jeśli się weźmie pod uwagę treść wniosku o przeprowadzenie takiego wywiadu. Otóż przypomnieć należy, że we wniosku z dnia z dnia 2 lipca 2021 r. wskazane zostały konkretne dni w styczniu, lutym, marcu i maju 2021 r., w których córka [...] zamieszkiwała ze Skarżącym i pozostawała pod jego wyłączną opieką. Sąd stwierdza, że sumarycznie, w żadnym z tych miesięcy dziecko przez większą część miesiąca nie przebywało pod opieką ojca. We wniosku wskazano również, że od końca maja córka zamieszkuje u Wnioskodawcy, będąc pod jego wyłączną opieką i na wyłącznym utrzymaniu, w systemie tygodniowym, na przemian z matką dziecka. Przyjęcie takiego systemu sprawowania opieki, bez orzeczenia sądu w tym przedmiocie, nie może oznaczać sprawowania opieki naprzemiennej, w o jakiej mowa w art. 5 ust. 2a ustawy. Może jedynie prowadzić do ustalenia, że oboje rodzice równocześnie, w rozumieniu w art. 22 ustawy, sprawują opiekę nad córką. Zasadnie więc organy przepis ten stosowały (zdanie 3) i przeprowadziły wywiady środowiskowe. Przyjmując za prawdziwe twierdzenia wniosku Skarżącego z dnia 2 lipca 2021 r. o sprawowanej opiece, brak było podstaw do aktualizacji przeprowadzonych wywiadów środowiskowych. W sytuacji bowiem, w której w obrocie prawnym funkcjonuje postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 25 lutego 2021 r. w przedmiocie zabezpieczenia roszeń alimentacyjnych (Skarżący został zobowiązany do uiszczania rat alimentacyjnych na rzecz małoletniej córki [...] do rąk matki), które potwierdza pozostawanie dziecka pod dominującą opieką matki, nie było możliwym poczynienie ustaleń odmiennych w tym zakresie. Ponownie podkreślić należy, że sprawowanie opieki przez oboje rodziców w systemie tygodniowym, nie może być utożsamiane z "opieką naprzemienną" w rozumieniu ustawy (art. 5 ust. 2a) i nie może niwelować skutków wynikający z jednoznacznej dyspozycji art. 22 zdanie pierwsze i drugie ustawy. Przepisy te natomiast wskazują, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę i który pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia. W realiach sprawy rodzicem tym nie jest Skarżący nawet w sytuacji, gdy sprawuje opiekę nad córką przez połowę miesiąca. Reasumując, organy nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W konsekwencji, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.