III SA/Wr 973/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska – Wojnar (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędzio Sędzia WSA Anetta Makowska – Hrycyk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Zawal, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...]. J. G. (dalej jako: skarżący, strona) złożył w dniu 6 kwietnia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz, za okres od marca do maja 2020 r. Informacjami z dnia 11 czerwca i 25 września 2020 r. organ poinformował skarżącego o zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. W dniu 4 listopada 2020 r. strona złożyła korekty deklaracji rozliczeniowych za wskazane miesiące. Decyzją z dnia 16 listopada 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej jako: organ, ZUS) odmówił stronie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ powołał się na treść przepisu art. 31 zo ust. 2 i 4 oraz art. 31 zq ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej jako: ustawa COVID), wskazując, w sprawie strona nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za wnioskowany okres do dnia 30 czerwca 2020 r., a tym samym nie spełniła wymogów ustawowych niezbędnych do ubiegania się o zwolnienie. Podkreślono, że prawidłowe deklaracje rozliczeniowe zostały przekazane do ZUS dopiero w dniu 4 listopada 2020 r. Końcowo organ stwierdził, że anuluje informacje o zwolnieniu z obowiązku opłacania składek z 11 czerwca 2020 r. i 25 września 2020 r. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia 30 grudnia 2020 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ powołał się na treść art. 31 zq ust. 1 i 3 ustawy COVID i podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie, podkreślając, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za wskazany okres do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ wskazał, że deklaracja za miesiące marzec - maj 2020 r. została złożona po ustawowym terminie. Wskazano również, że za styczeń 2020 r. zmianie uległa podstawa wymiaru składek, w związku z czym w terminie do 10 lutego skarżący miał obowiązek przekazania deklaracji rozliczeniowej za ten miesiąc, która stanowiłaby z kolei podstawę do tworzenia przez ZUS prawidłowych deklaracji rozliczeniowych. Tymczasem prawidłowe deklaracje rozliczeniowe zostały przez stronę złożone dopiero w dniu 4 listopada 2020 r. Strona w skardze na powyższą decyzję wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy według stanu prawnego obowiązującego w dacie pierwotnych dokumentów, które zostały skorygowane, nie zaś w dacie składania korekty oraz uznanie prawa do umorzenia składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że decyzja nie zawiera odniesienia do opisanego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy prawa do korekty deklaracji, czym w sposób istotny narusza interes prawny prowadzącego działalność gospodarczą. Wskazano, że w grudniu 2019 r. ubezpieczony korzystał z zasiłku chorobowego przez cały miesiąc i została złożona deklaracja, z której do zapłaty wynikała zmniejszona kwota. Za miesiąc styczeń została sporządzona deklaracja, lecz nie została ona prawidłowo wysłana w systemie PŁATNIK i w kolejnych miesiącach automatycznie "zaczytywana" była deklaracja z nieprawidłową kwotą składek, przy czym składki należne od miesiąca stycznia płacone były w prawidłowej, wymaganej wysokości (wystąpiła nadpłata).Po przeanalizowaniu dokumentów i wpłat, w dniu 4 listopada strona złożyła deklaracje, które są korektą istniejących dokumentów rozliczeniowych za okres od marca do września 2020 r. Zdaniem skarżącego, ZUS bezpodstawnie pozbawił go prawa do korekty dokumentów, jak również pozbawił go umorzonych wcześniej kwot. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 grudnia 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 16 listopada 2020 r. w sprawie odmowy skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Z kolei przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID stanowił, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zatem warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia według skorygowanych deklaracji rozliczeniowych, bowiem deklaracje te zostały przekazane organowi po upływie ustawowego terminu 30 czerwca 2020 r., przewidzianego na ich złożenie. Jednocześnie organ anulował wcześniejsze informacje o przyznaniu skarżącemu zwolnienia z opłacania składek, przy czym zwolnienie zostało przyznane w oparciu o wcześniejsze deklaracje rozliczeniowe za powyższy okres. W ocenie Sądu organ całkowicie błędnie wywodzi, iż w niniejszej sprawie miało miejsce złożenie przez stronę deklaracji rozliczeniowych po terminie ustawowym 30 czerwca 2020 r. Sąd zwraca uwagę, że korygowanie do właściwej należnej wysokości podstawy wymiaru składek nie jest równoznaczne z przesłaniem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych deklaracji rozliczeniowej w rozumieniu art. 31 zq ust. 1 ustawy COVID. Złożenie korekty deklaracji, mającej na celu prawidłowe określenie podstawy wymiaru składek, po terminie 30 czerwca 2020 r., nie stanowi przesłanki negatywnej udzielenia zwolnienia. Jak bowiem stanowi wskazany wyżej przepis, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach u.s.u.s., chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID). Zgodnie z art. 31zq ust. 3 tej ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Zatem z treści przywołanych przepisów nie wynika, aby warunkiem zwolnienia z opłacania składek, w przypadku konieczności złożenia korekty deklaracji rozliczeniowej, miałoby być jej przekazanie w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. Ponadto, w ocenie Sądu z treści powołanych przepisów ustawy COVID w żaden sposób nie wynika, aby kwota składek do zwolnienia nie mogła być co do zasady korygowana. Zdaniem Sądu, nie sprzeciwia się temu treść art. 31zq ust. 4 tej ustawy, zgodnie z którym zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wprawdzie posługuje się on terminem "znanych" składek na dzień rozpatrzenia wniosku, jednakże ustawodawca nie posługuje się w tym przepisie pojęciem "prawidłowej" deklaracji rozliczeniowej lub imiennego raportu miesięcznego złożonych do 30 czerwca 2020 r. Jeżeli zatem kwota składek w pierwotnej deklaracji była niższa niż należna, to późniejsza korekta deklaracji, nie podważona przez organ, także może być objęta zwolnieniem. Prawodawca nie wyłączył możliwości składania korekt błędnych deklaracji ani też nie ograniczył w żadnym przepisie ustawy COVID terminu złożenia skutecznej korekty deklaracji rozliczeniowej za miesiąc objęty wnioskiem o zwolnienie. Nie sposób zatem wywieść, że w ustawie COVID miałoby dojść do skrócenia terminu do złożenia korekty deklaracji rozliczeniowej do dnia 30 czerwca 2020 r. Przeciwny rezultat wykładni tego przepisu prowadziłby do niczym nieuzasadnionego i nadmiernego formalizmu postępowania administracyjnego. Rację należy zatem przyznać stronie, że w istocie wydane w sprawie decyzje bezpodstawnie pozbawiają ją prawa do złożenia korekty deklaracji rozliczeniowej. Stanowisko organu jest zbyt formalistyczne, nie uwzględnia celu zwolnienia i odmawia stronie prawa do zwolnienia w sytuacji, w której strona zachowała się zgodnie z przepisami prawa. Organ, odmawiając stronie zwolnienia za okres od marca do maja 2020 r., nie wskazał wprawdzie wprost, że brak jest podstaw do zwolnienia strony z należności za omawiany okres z tytułu składek w wysokości wynikającej z korekty deklaracji rozliczeniowych, z tego powodu, że kwota składek do zwolnienia nie może być korygowana. Stanowisko organu o konieczności odmowy skarżącemu zwolnienia zostało bowiem oparte o ocenę dotyczącą faktu złożenia korekt deklaracji rozliczeniowych (błędnie uznawanych przez organ za deklaracje rozliczeniowe w rozumieniu art. 31 zq ust. 1 ustawy COVID) po terminie 30 czerwca 2020 r. Jak już wyżej wskazano, zdaniem Sądu, stanowisko to jest błędne, ponieważ termin ten w żaden sposób nie może być stosowany do korekt deklaracji, co do których strona ma prawo ich złożenia w terminach określonych przez przepisy u.s.u.s. Jednakże Sąd uznał za stosowne zwrócić organowi uwagę na powyższą kwestię związaną z możliwością korygowania kwoty składek, której dotyczy omawiane zwolnienie, celem wydania w sprawie rozstrzygnięcia, które będzie zgodne z przepisami prawa. Skoro podjęte przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygnięcie nie czyni zadość wymogom prawa wynikających z przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił obie decyzje. Ponownie rozstrzygając sprawę, organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w wyroku.